«دور دور پیاده» در ایرانشهر؛ کافه‌هایی که از تهران گرفته تا مشهد و اردبیل پلمب می‌شوند
رئیس پلیس اماکن تهران دلیل برخورد با کافه‌های خیابان‌های سنایی و ایرانشهر را در کنار سد معبر و فعالیت کافه‌ها در پیاده‌رو، تبدیل شدن این محدوده به محل «دور دور پیاده» عنوان کرده؛ آنچه واکنش گسترده کاربران شبکه‌های اجتماعی را به دنبال داشته. آنها این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا قدم زدن هم جرم است؟
جوانی که در خیابان سنایی تهران قدم می‌زند و سر خیابان برمی‌گردد، به گفته رئیس پلیس اماکن پایتخت مصداق «دور دور پیاده» است. اما این تعبیر فقط درباره یک خیابان نیست. در هفته‌های اخیر، از تهران تا مشهد، اردبیل، رشت، مینودشت و زرند، کافه‌ها و کافه‌رستوران‌ها پلمب شده‌اند و در میان واحدهای تعطیل‌شده، یک کافه‌کتاب و دیگر واحدهای صنفی، فرهنگی و ورزشی هم دیده می‌شوند. هم‌زمان، رئیس قوه قضاییه از دادستان کل کشور خواسته است با آنچه «ولنگاری‌ها و برهنگی‌ها» می‌خواند، قاطعانه برخورد کند.سرهنگ علی رفیعی، رئیس پلیس نظارت بر اماکن عمومی تهران درباره کافه‌های سنایی و ایرانشهر گفت اگر کسی از نزدیک به این دو خیابان برود، می‌بیند که آنجا «مکانی شده برای دور دور پیاده». به گفته او، برخی جوانان از ابتدای خیابان تا انتهایش می‌روند و برمی‌گردند و وقتی از آنها می‌پرسند چرا آمده‌اند، «خودشان هم نمی‌دانند». رفیعی خیابان‌ها را «باریک و شلوغ» خواند و گفت خدمات‌رسانی کافه‌ها در پیاده‌رو و بساط‌گستری به شلوغی و «سد معبر» دامن زده است.واکنش‌ها به سخنان سرهنگ رفیعی: خیابان از آن مردم استاو در همان سخنان از قلیان، موسیقی زنده، دی‌جی و فعالیت‌های مرتبط با قمار به عنوان مواردی نام برد که پلیس با آنها برخورد می‌کند و گفت کافه‌ها نباید در فاصله یک کیلومتری مراکز آموزشی فعالیت خود را آغاز کنند. به گفته رفیعی، برخوردها با تذکر و گرفتن تعهد شروع می‌شود و در صورت ادامه تخلف، می‌تواند به پلمب و حتی لغو پروانه کسب برسد.واکنش‌ها سریع بود. صنم حقیقی، حقوقدان، در ایکس نوشت این خیابان‌ها مال مردم است تا قدم بزنند و قرار بگذارند. یغما فشخامی، روزنامه‌نگار، پرسید: «آیا پیاده‌روی جرم است؟» نهاد حقوقی «دادبان» هم در همین زمینه تاکید کرد که «دور دور پیاده» عنوان مجرمانه ندارد و مفاهیمی چون «ابتذال» و «هنجارشکنی» به‌تنهایی مبنای قانونی روشنی برای محدودکردن یک واحد صنفی نیستند.پلمب‌ها محدود به چند خیابان تهران نیستسنایی تازه به این وضعیت نرسیده است. فروردین امسال ماموران اماکن شبانه به این خیابان رفتند و به چند کافه و مغازه «اخطار پلمب» دادند. بر پایه گزارش‌های منتشرشده، از جمله دلایل اعلام‌شده برای این اخطارها انتشار عکس در فضای مجازی، صدای بلند موسیقی و حجاب بود.۲۹ تیر نیز هفت کافه در محدوده سنایی و ایرانشهر هم‌زمان پلمب شدند و شماری از آنها تنها پس از امضای تعهدنامه درباره رعایت حجاب کارکنان و جلوگیری از تجمع مشتریان در پیاده‌رو و خیابان اجازه بازگشایی گرفتند.مرداد هم گزارش‌هایی منتشر شد که بخشی از جدول‌ها و باغچه‌هایی که مردم در خیابان سنایی روی آنها می‌نشستند، شبانه تخریب شده است. برخی کسبه و رسانه‌ها این اقدام را «پاتوق‌زدایی» نامیدند. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره اجرای طرح‌های شهرداری برای مقابله با سد معبر و بساط‌گستری در این محدوده منتشر شد.پلمب‌ها کافه‌ها در ۱۷ شهر ایراناین الگو اما به سنایی و ایرانشهر محدود نمانده است. طبق یک گزارش، از ابتدای مرداد تا صبح ۲۱ مرداد دست‌کم ۴۲ مورد پلمب در شهرهای مختلف ثبت شده است؛ مواردی که کافه و کافه‌رستوران، فروشگاه، باشگاه ورزشی و یک مجموعه فرهنگی را شامل می‌شود. این موارد در ۱۷ شهر گزارش شده‌اند.در ولنجک تهران کافه‌رستوران «بُل» پلمب شد. در اردبیل، معاون دادستان از پلمب سه کافی‌شاپ و بازداشت ۱۶ نفر خبر داد. در مشهد، کافه‌کتاب «ارغوان» تعطیل شد و دادستان شهر از تشکیل شعب ویژه برای برخورد با آنچه «ترویج برهنگی و بی‌عفتی» خواند، خبر داد. در مینودشت کافه «ژوان» پلمب شد و در رشت نیز یک کافه پس از انتشار کلیپی که مقام‌های قضایی آن را توهین‌آمیز نسبت به حجاب توصیف کردند، پلمب شد و مدیر آن بازداشت شد. در زرند نیز دادستان از پلمب یک کافه به دلیل آنچه «عدم رعایت ضوابط و شئونات اسلامی» و «کشف حجاب» خواند، خبر داد.با این حال دلایل اعلام‌شده برای این پلمب‌ها یکسان نیست؛ در برگه‌هایی که مدیران کافه‌ها و رستوران‌ها دریافت می‌کنند به موارد مختلفی اشاره شده؛ از تخلف صنفی و فعالیت خارج از مجوز گرفته تا حجاب، محتوای منتشرشده در فضای مجازی و آنچه مقام‌های قضایی و انتظامی «هنجارشکنی» یا «عدم رعایت شئونات» می‌خوانند. اما تعداد و پراکندگی این موارد نشان می‌دهد که ماجرا فقط مربوط به چند کافه در دو خیابان تهران نیست.حجاب رعایت نشود پلمب می‌کنیمنظارت دیگر فقط محدود به پروانه کسب نیست. رفیعی گفته پلیس ابتدا تذکر می‌دهد و تعهد کتبی می‌گیرد و اگر فعالیتی که پلیس تخلف می‌داند ادامه پیدا کند، نوبت به پلمب و حتی لغو پروانه می‌رسد. او همچنین گفته است با کافه‌هایی که حجاب اجباری را رعایت نکنند برخورد خواهد شد.مروری بر پرونده صادق ساعدی‌نیا نیز نشان می‌دهد که این برخوردها می‌تواند از تعطیلی یک واحد صنفی فراتر برود. دیوان عالی کشور در شهریور حکم ۱۲ سال و شش ماه و یک روز حبس تعزیری، مصادره اموال و دو سال منع اشتغال به کافه‌داری پس از پایان حبس را علیه او تایید کرد. قوه قضاییه اتهام‌های او را شامل فعالیت تبلیغی یا رسانه‌ای علیه امنیت کشور، فعالیت در تجمعات و تعطیل‌کردن کافه‌ها و مغازه‌های متعلق به خود در جریان اعتراضات دی‌ماه عنوان کرده است. تمامی شعب کافه‌های ساعدی‌نیا نیز پس از بازداشت او پلمب شدند.بازگشت دوباره حجاب به دستور کار قوه قضاییهخبر پلمب کافه‌ها از یکسو و بازگشت قوه قضاییه به مساله حجاب اجباری از سوی دیگر این روزها در شبکه‌های اجتماعی ایران داغ است. ششم مهر، غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه در جلسه شورای عالی قوه قضاییه از آنچه «ناهنجاری‌های اجتماعی» و «ولنگاری‌ها و برهنگی‌ها» خواند، انتقاد کرد و از دادستان کل کشور خواست این موضوع را به‌عنوان مدعی‌العموم با قاطعیت پیگیری کند. او همچنین گفت باید «این بساط ناهنجاری و برهنگی» جمع شود.این سخنان چند هفته پس از آن مطرح شد که علی زینی‌وند، معاون سیاسی و سخنگوی وزارت کشور روز ۱۸ مرداد گفت تصمیم شورای عالی امنیت ملی درباره توقف اجرای قانون موسوم به «عفاف و حجاب» همچنان پابرجاست.بنابراین، در حالی که اجرای قانون جدید عفاف و حجاب همچنان متوقف اعلام شده، برخوردهای قضایی و انتظامی با کسب‌وکارها و فضاهای عمومی به دلایلی از جمله حجاب و آنچه مقام‌ها «هنجارشکنی» می‌خوانند، ادامه دارد.ریشه‌های یک نظارتپیشینه این فشارها به سال‌های قبل بازمی‌گردد، اما در اعتراضات سال ۱۴۰۱ به شکلی گسترده‌تر بروز کرد. مهسا امینی ۲۲ ساله، ۲۵ شهریور آن سال، سه روز پس از بازداشت از سوی گشت ارشاد در تهران، در بیمارستان جان باخت. مرگ او جرقه اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد؛ اعتراضاتی که ابتدا با مخالفت با حجاب اجباری و نحوه برخورد با زنان آغاز شد اما به سرعت مطالبات گسترده‌تری درباره تبعیض علیه زنان، آزادی‌های اجتماعی و حق انتخاب سبک زندگی را دربر گرفت.از آن زمان، نحوه حضور زنان و جوانان در فضای عمومی یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف میان حکومت و بخش‌هایی از جامعه بوده است. اکنون دامنه این نظارت در مواردی از پوشش و رفتار افراد به فضاهایی رسیده که جوانان در آنها جمع می‌شوند؛ از کافه‌ها و رستوران‌ها گرفته تا خیابان و پیاده‌رو.کافه‌گردی کمترین سرگرمی ماستدر این میان، بخشی از جوانان کافه‌ها را از معدود فضاهای در دسترس برای دیدار و وقت‌گذرانی می‌دانند. نینا، نوجوانی که با دوستانش به سنایی می‌رود به یورونیوز فارسی گفت اینجا «کافه طبقه متوسط‌هاست» و او و برخی دوستانش توان مالی رفتن به کافه‌های گران‌تر شمال تهران را ندارند. به گفته او، دیدن دوستان در کافه «کمترین سرگرمی» است که هم‌سن‌وسالانش نیاز دارند.در سالی که جنگ، تورم و کاهش قدرت خرید زندگی بسیاری را تنگ کرده و بیکاری مساله بسیاری از جوانان امروز ایران است، سخنان سرهنگ رفیعی درباره «دور دور پیاده» جوانان در سنایی و ایرانشهر موجی از انتقاد‌ها را در میان مردم برانگیخته است. مردم نگران اند که همین قدم‌زدن در خیابان نیز روزی به موضوعی برای برخورد پلیس با شهروندان تبدیل شود.