دو انتخابات در آلمان؛ دو حزب پیشتاز و یک "شکست تاریخی"
حزب چپ در برلین و آلترناتیو برای آلمان در مکلنبورگ−فورپومرن پیشتاز شدند. دموکراتمسیحیها برای نخستین بار در تاریخ خود از ورود به یک پارلمان ایالتی بازماندند. حال تشکیل دولت در هر دو ایالت به مذاکرات ائتلافی وابسته است.
انتخابات همزمان روز یکشنبه ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۹ شهریور) در ایالتشهر برلین و ایالت مکلنبورگ−فورپومرن، دو نتیجه متفاوت اما یک پیام مشترک برای احزاب حاکم در دولت فدرال آلمان داشت: حزب چپ در پایتخت برای نخستین بار به جایگاه نخست رسید و حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) در ایالت شمال شرقی مکلنبورگ−فورپومرن بیشترین آرا را به دست آورد.
در مقابل، حزب دموکراتمسیحی فریدریش مرتس ، صدراعظم آلمان، در هر دو انتخابات با کاهش شدید آرا مواجه شد و در مکلنبورگ−فورپومرن حتی نتوانست وارد پارلمان شود. حزب سوسیالدموکرات، شریک دموکراتمسیحیها در دولت فدرال، نیز در هر دو ایالت با کاهش آرا روبرو شد؛ گرچه در مکلنبورگ−فورپومرن همچنان امکان ادامه نخستوزیری مانوئلا شوزیگ وجود دارد.
طبق نتایج اولیه، ائتلافهای حاکم در هر دو ایالت اکثریت پیشین خود را از دست دادهاند. در برلین، ائتلاف دموکراتمسیحیها و سوسیالدموکراتها دیگر نمیتواند به شکل کنونی ادامه یابد. در مکلنبورگ−فورپومرن نیز ائتلاف سوسیالدموکراتها و حزب چپ برای حفظ اکثریت به شریک سومی نیاز دارد. بنابراین، پیشتازی در شمارش آرا لزوماً به معنای در اختیار گرفتن ریاست دولت ایالتی نیست.
بر اساس نتایج اولیه، حزب چپ به رهبری الیف ارالپ ۲۵.۷ درصد آرای برلین، یعنی بیش از دو برابر سهم ۱۲.۲ درصدی این حزب در انتخابات سال ۲۰۲۳، را به دست آورد. این بالاترین نتیجه حزب چپ در تاریخ انتخابات برلین و نخستین باری است که این حزب در انتخابات پارلمان ایالتی پایتخت در جایگاه نخست قرار میگیرد. حزب دموکراتمسیحی با ۱۸.۸ درصد در جایگاه دوم قرار گرفت؛ حزبی که سه سال پیش ۲۸.۲ درصد آرا را کسب کرده بود.
ارالپ، سیاستمدار ۴۵ ساله ترکتبار، مسئله مسکن را به محور کارزار خود تبدیل کرده بود. او حتی گردنبندی طلایی با نوشته "سقف اجارهبها" به گردن میآویزد تا بر موضوع اصلی برنامه انتخاباتیاش تأکید کند. ارالپ پس از انتخابات در گفتوگو با شبکه اول تلویزیون آلمان (ARD)، اعلام کرد که قصد دارد موضوع عمومیسازی شرکتهای خصوصی مسکن را پیگیری کند، گرچه به گفته او، اجرای چنین طرحی زمانبر خواهد بود. او همچنین از تمایل خود برای گفتوگو با سبزها و سوسیالدموکراتها درباره تشکیل دولت خبر داد.
مسئله مسکن، بهویژه هزینه اجارهبها، یکی از موضوعاتی بود که حزب چپ در برلین با آن رأیدهندگان را مخاطب قرار داد. با این حال، نتیجه انتخابات به تنهایی تکلیف اجرای برنامه این حزب را روشن نمیکند. عمومیسازی شرکتهای خصوصی مسکن میتواند در مذاکرات ائتلافی به موضوع اختلاف تبدیل شود، زیرا طبق گزارشها، در میان سوسیالدموکراتها مخالفتهای جدی با این طرح وجود دارد.
دموکراتمسیحیهای برلین علاوه بر کاهش ۹.۴ واحد درصدی سهم آرای خود، کارزار انتخاباتی پرتنشی را پشت سر گذاشتند. حزب در ماه ژوئیه ناچار شد نامزد اصلی خود را تغییر دهد. اشتفان اورس جای کای وگنر، شهردار وقت برلین، را گرفت. ماجرای تنیسبازی وگنر هنگام قطع گسترده برق در ژانویه ۲۰۲۶ و پرسشها درباره نحوه اطلاعرسانی و مدیریت آن بحران، به کنارهگیری او از نامزدی انجامیده بود. اورس پس از انتخابات از برگزاری گفتوگو با دیگر احزاب در روزهای آینده خبر داد.
فریدریش مرتس نتیجه حزب دموکراتمسیحی در برلین را "نتیجهای قابل قبول" توصیف کرد و گفت اورس در شرایطی دشوار مسئولیت نامزدی را بر عهده گرفته بود. صدراعظم آلمان در عین حال اذعان کرد که سیاستهای دولت فدرال نتوانستهاند به تقویت موقعیت حزب در انتخابات کمک کنند.
حزب سوسیالدموکرات، شریک دموکراتمسیحیها در دولت برلین، با کسب تنها ۱۲.۱ درصد آرا بدترین نتیجه تاریخ خود را در پایتخت ثبت کرد. سهم این حزب در سال ۲۰۲۳ معادل ۱۸.۴ درصد بود. اشتفن کراخ، نامزد اصلی سوسیالدموکراتها، شامگاه انتخابات در جمع هوادارانش گفت: «شبی فاجعهبار برای سوسیالدموکراتهای برلین است؛ زیرا ما سالها، دههها، حزب برلین بودیم و امروز دیگر قطعاً نمیتوان گفت که چنین جایگاهی داریم.» او در پاسخ به پرسشی درباره ترجیح حزبش برای ائتلاف با حزب چپ یا دموکراتمسیحیها گفت هنوز برای صحبت درباره گزینههای ائتلاف زود است.
حزب آلترناتیو برای آلمان نیز در برلین افزایش چشمگیری در آرای خود ثبت کرد و با ۱۶.۳ درصد، در مقایسه با ۹.۱ درصد در سال ۲۰۲۳، به جایگاه سوم رسید. کریستین برینکر، نامزد اصلی این حزب، نتیجه را برای حزبش "فوقالعاده" خواند و گفت قصد دارد مطالباتی جدی را در حوزه آموزش در برابر دولت آینده مطرح کند. سبزها با ۱۴.۳ درصد در جایگاه چهارم قرار گرفتند. سهم آنان در انتخابات پیشین ۱۸.۴ درصد بود.
نینا اشتار، یکی از دو رئیس ایالتی سبزها در برلین، نتیجه انتخابات را نشانهای در حمایت از تشکیل دولتی متشکل از حزب چپ، سبزها و سوسیالدموکراتها دانست. فلیکس باناشاک، رئیس سبزها در سطح فدرال، در مقابل از نتیجه حزبش ابراز سرخوردگی کرد و برلین را "شهری دوقطبی" خواند. او گفت سبزها در کارزار انتخاباتی کوشیده بودند از تشدید دوقطبیشدن جلوگیری کنند، اما موفق نشدهاند. باناشاک نیز خواهان ائتلاف با حزب چپ و سوسیالدموکراتها شد و از حزب چپ خواست موضعی روشن علیه یهودستیزی اتخاذ کند.
ائتلاف سارا واگنکنشت (BSW) با ۴.۷ درصد آرا، اندکی پایینتر از حد نصاب پنجدرصدی ماند و وارد پارلمان برلین نشد. این حزب در انتخابات پیشین شرکت نکرده بود. حزب دموکرات آزاد (FDP) نیز با ۲.۵ درصد، مانند سال ۲۰۲۳ از ورود به پارلمان بازماند؛ سهم آرای این حزب سه سال پیش ۴.۶ درصد بود.
با توجه به نتایج، دو ترکیب ائتلافی به عنوان گزینههای سیاسی مطرح هستند. گزینه نخست ائتلاف حزب چپ، سبزها و سوسیالدموکراتها به رهبری حزب چپ؛ ترکیبی که ارالپ و چهرههای حزب سبزها برای گفتوگو درباره آن اعلام آمادگی کردهاند. اختلاف بر سر طرح عمومیسازی شرکتهای مسکن، از جمله موضوعاتی است که باید در چنین مذاکراتی بررسی شود.
گزینه دوم، ائتلافی به رهبری دموکراتمسیحیها و با مشارکت سبزها و سوسیالدموکراتهاست که به دلیل رنگهای منتسب به این سه حزب، "ائتلاف کنیا" نامیده میشود. در مقابل، دیگر احزاب حاضر در پارلمان برلین همکاری ائتلافی با حزب آلترناتیو برای آلمان را رد کردهاند. در نتیجه، با وجود پیشتازی حزب چپ، نام رئیس دولت آینده برلین تنها پس از روشن شدن نتیجه مذاکرات ائتلافی مشخص خواهد شد.
در همان روزی که حزب چپ در برلین جشن پیروزی گرفت، حزب آلترناتیو برای آلمان در مکلنبورگ−فورپومرن با کسب ۳۸.۲ درصد آرا در جایگاه نخست قرار گرفت. این حزب با لایف−اریک هولم، نامزد خود برای ریاست دولت ایالتی، و انریکو شولت، نامزد اصلیاش در انتخابات، سهم آرای خود را نسبت به سال ۲۰۲۱ که ۱۶.۷ درصد بود، بیش از دو برابر کرد. با این حال، فاصله آن با سوسیالدموکراتها کمتر از سه درصد بود.
حزب سوسیالدموکرات مانوئلا شوزیگ، نخستوزیر این ایالت، ۳۵.۵ درصد آرا را به دست آورد؛ آرایی کمتر از ۳۹.۶ درصد سال ۲۰۲۱، اما بالاتر از سطحی که فاصله این حزب را با آلترناتیو برای آلمان در نظرسنجیهای ماههای گذشته نشان میداد. این کاهش فاصله برای سوسیالدموکراتها اهمیت دارد، زیرا بهرغم قرار گرفتن در جایگاه دوم، امکان ادامه حضورشان در رأس دولت ایالتی همچنان مطرح است.
حزب آلترناتیو برای آلمان در کارزار انتخاباتی مکلنبورگ−فورپومرن عمدتاً بر وعده بهبود شرایط و کاهش فشارها بر شهروندان تأکید کرده بود. این احتمال هم مطرح میشود که نارضایتی از دولت فدرال نیز به افزایش آرای این حزب کمک کرده باشد. با وجود این افزایش، فاصله آلترناتیو برای آلمان با حزب دوم، به اندازه فاصلهای نبود که دو هفته پیش در انتخابات زاکسن−آنهالت ثبت شد.
مهمترین تحول مربوط به ترکیب پارلمان مکلنبورگ−فورپومرن، بازماندن حزب دموکراتمسیحی از ورود به آن است. این حزب به رهبری دانیل پترس تنها ۴.۹ درصد آرا را به دست آورد و با اختلافی اندک از حد نصاب پنجدرصدی عبور نکرد. دموکراتمسیحیها در سال ۲۰۲۱ معادل ۱۳.۳ درصد آرا را کسب کرده بودند. این حزب برای نخستین بار در تاریخ خود از راهیابی به یک پارلمان ایالتی بازمیماند؛ نتیجهای که بدترین عملکرد انتخاباتی ایالتی حزب دموکراتمسیحی از سال ۱۹۴۹ محسوب میشود.
هم روند منفی محبوبیت دموکراتمسیحیها در سطح فدرال و هم تبدیل شدن رقابت انتخاباتی به رویارویی عمده میان شوزیگ و آلترناتیو برای آلمان را میتوان از عوامل دشوارکننده کارزار این حزب در مکلنبورگ−فورپومرن برشمرد. کمبود چهرههای شاخص، ضعف محتوای سیاسی، اختلافات درونی تشکیلات ایالتی و محبوب نبودن مرتس نیز از عوامل این نتیجه عنوان میشود.
حزب چپ، شریک ائتلافی سوسیالدموکراتها از سال ۲۰۲۱، با کسب ۶.۵ درصد آرا به سطح سومین نیروی سیاسی این ایالت رسید، اما در مقایسه با نتیجه ۹.۹ درصدی خود در انتخابات پیشین، با کاهش آرا روبهرو شد. رقابت میان دو حزب پیشتاز، جلب نظر رأیدهندگان را برای حزب چپ به رهبری زیمونه اولدنبورگ نیز دشوار کرده بود.
سبزها به رهبری کلاودیا مولر با ۵.۷ درصد آرا بار دیگر وارد پارلمان شدند. آنان در کارزار انتخاباتی از تشکیل دولت مشترک با سوسیالدموکراتها و حزب چپ حمایت کرده و برای جلب آرای دوم تاکتیکی رأیدهندگان جناح چپ تلاش کرده بودند. ائتلاف سارا واگنکنشت، به رهبری مشترک پتر شابل و زابینه فیرنهابر، با ۴.۸ درصد از ورود به پارلمان بازماند. حزب دموکرات آزاد نیز که در سال ۲۰۲۱ معادل ۵.۸ درصد آرا را به دست آورده بود، این بار با تنها یک درصد از پارلمان کنار رفت.
حزب آلترناتیو برای آلمان معتقد است که با توجه به قرار گرفتن در جایگاه نخست، مأموریت تشکیل دولت بر عهده این حزب است. هولم در جمع هوادارانش در شورین اعلام کرد که از همه احزاب برای گفتوگو دعوت خواهد کرد. با این حال، دیگر احزاب ائتلاف با آلترناتیو برای آلمان را رد کردهاند و به همین دلیل، پیشتازی آن در شمارش آرا فینفسه مسیر تشکیل دولت را هموار نمیکند.
در سوی دیگر، سوسیالدموکراتها نیز نمیتوانند ائتلاف کنونی خود را تنها با حزب چپ ادامه دهند. بر اساس ترکیب کرسیها، تشکیل ائتلاف سهحزبی سوسیالدموکراتها، حزب چپ و سبزها میتواند اکثریت لازم را فراهم کند. شوزیگ اعلام کرده است که به "تمام احزاب دموکرات" پیشنهاد گفتوگو میدهد. مولر، نامزد اصلی سبزها، نیز شامگاه انتخابات ابراز اطمینان کرد که حزبش میتواند با حزب چپ به تفاهم برسد.
البته همکاری احتمالی سبزها با شوزیگ پیشینهای از اختلافات سیاسی دارد. فراکسیون پیشین سبزها از سیاستهای سابق رئیس دولت ایالتی در قبال روسیه و پروژه خط لوله گاز "نورد استریم ۲" بهشدت انتقاد کرده بود. فراکسیون جدید سبزها اما با اعضایی کاملاً تازه وارد پارلمان میشود و در حوزههایی مانند سیاست اقلیمی و انرژی نیز موانع رفعناشدنی مشخصی برای همکاری سه حزب مطرح نیست. شوزیگ از سال ۲۰۲۱ نیز همکاری نسبتاً کمتنشی با حزب چپ داشته است. این پیشینه میتواند موضوع گفتوگوهای ائتلافی باشد، اما نتیجه آنها هنوز روشن نیست.
نتایج انتخابات ایالتی در برلین و مکلنبورگ−فورپومرن در شرایطی اعلام شد که دولت فدرال آلمان از ائتلاف دموکراتمسیحیها و سوسیالدموکراتها تشکیل شده است؛ دو حزبی که در هر دو انتخابات سهمی از آرای خود را از دست دادهاند. این نتایج به شکل مستقیم ترکیب دولت فدرال را تغییر نمیدهد، اما به بحث درباره عملکرد احزاب ائتلاف حاکم و برنامه اصلاحات دولت مرتس دامن زده است.
مرتس اندکی پس از ساعت ۱۸ روز یکشنبه، زمانی که نتیجه مکلنبورگ−فورپومرن هنوز به طور کامل روشن نشده بود، در برابر خبرنگاران حاضر شد. او نتیجه حزبش را "فاجعه" خواند، اما تأکید کرد که در سمت خود باقی خواهد ماند و مسیر اصلاحات را ادامه خواهد داد . رئیس حزب دموکراتمسیحی گفت: «میخواهم کشورمان را به پیش ببرم. اصلاحات باید انجام شوند.»
اما مرتس زمانی این سخنان را گفت که هنوز معلوم نبود حزبش در مکلنبورگ−فورپومرن از ورود به پارلمان ایالتی بازخواهد ماند. او قصد دارد برنامه اصلاحات اقتصادی خود، از جمله تغییرات در نظام بازنشستگی، کاهش بوروکراسی و کاهش مالیات برای گروههای کمدرآمد را دنبال کند؛ برنامهای که اجرای آن با اختلافنظرهایی در ائتلاف فدرال همراه است. بنابراین، پرسش پیش روی دولت تنها واکنش به نتایج دو انتخابات نیست، بلکه چگونگی پیشبرد سیاستهای مورد توافق احزاب ائتلافی نیز هست.
برای سوسیالدموکراتها نیز دو نتیجه انتخاباتی پیامدهای متفاوتی دارد. این حزب در برلین به پایینترین سهم آرای تاریخ خود رسید، اما در مکلنبورگ−فورپومرن، شوزیگ با وجود کاهش آرا، فاصله خود را با حزب پیشتاز محدود کرد و همچنان در مذاکرات احتمالی تشکیل دولت نقش محوری خواهد داشت. گزارشها همچنین از افزایش احتمالی نفوذ شوزیگ در سیاست فدرال و مطرح شدن نامش برای ریاست حزب سوسیالدموکرات یا نامزدی صدراعظمی خبر میدهند.
حاصل عملی انتخابات یکشنبه، آغاز دو روند مذاکره برای تشکیل دولتهای ایالتی است. در برلین، حزب چپ با بیشترین آرا وارد گفتوگوها میشود و در مکلنبورگ−فورپومرن، سوسیالدموکراتها با وجود قرار گرفتن در جایگاه دوم میکوشند راهی برای ادامه دولت شوزیگ بیابند. همزمان، بازماندن تاریخی دموکراتمسیحیها از پارلمان مکلنبورگ−فورپومرن موضوعی تازه به مباحث درونی حزب مرتس افزوده است. اینکه این تحولات به چه ترکیبهای دولتی و چه تصمیمهایی در سطح فدرال بینجامند، به مذاکرات و اقدامات بعدی احزاب بستگی دارد.