دگرگونی کشاورزی ازبکستان: فناوری، سرمایه‌گذاری و امنیت غذایی
از باغهای پربازده تا آبیاری مدرن و کشاورزی دیجیتال، ازبکستان شیوه اداره مزارع را تغییر می‌دهد. بیزنس لاین سرمایه‌گذاری و حمایت‌های لازم و چالش افزایش صادرات در کنار تامین غذای داخلی را بررسی می‌کند.
کشاورزی همچنان بخش مهمی از اقتصاد ازبکستان است اما این بخش با فشار فزاینده‌ای برای افزایش بهره‌وری در شرایط محدودیت منابع آب و خاک روبه‌روست.دولت با معرفی روشهای نوین کشت، سامانه‌های آبیاری و فناوریهای دیجیتال میکوشد عملکرد محصولات را افزایش دهد و تولید غذای داخلی را تقویت کند و در عین حال به تولیدکنندگان برای رقابت در بازارهای جهانی کمک کند.ابروخیم عبدالرحمنوف، وزیر کشاورزی، می‌گوید ازبکستان هر سال حدود ۲۶ میلیون تن میوه و سبزی تولید می‌کند و محصولات کشاورزی این کشور به ۹۲ بازار بین‌المللی می‌رسد.دولت قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ ارزش صادرات مواد غذایی را به ۱۰ میلیارد دلار (۸٫۶ میلیارد یورو) برساند. همچنین دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ را به عنوان دوره اولویتدار امنیت غذایی تعیین کرده و تمرکز را بر تولید داخلی و کاهش وابستگی به برخی واردات گذاشته است.افزایش عملکرد و تولید مدرن میوهیکی از اولویتهای دولت این است که بدون اتکا صرف به گسترش اراضی زیر کشت، تولیدات کشاورزی را افزایش دهد.شمسشاد ارگاشف، رئیس دبیرخانه وزیر کشاورزی، می‌گوید: «ما توجه ویژه‌ای به افزایش عملکرد از طریق پژوهشهای علمی و به‌کارگیری نوآوریهای جدید داریم. این کار پیش از هر چیز از منظر امنیت غذایی اهمیت دارد.»به گفته ارگاشف، در سال ۲۰۲۵ پنبه در حدود ۸۷۵ هزار و ۶۰۰ هکتار کشت شد، در حالی که در سالهای پیش این رقم بیش از یک میلیون هکتار بود. با وجود کاهش سطح زیر کشت، تولید به نزدیک چهار میلیون تن رسید.او همچنین گفت ازبکستان در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۰ میلیون تن غلات برداشت کرد که تا حدی نتیجه بهبود تیمار بذر و روشهای کاشت بود.ازبکستان حدود ۵۷۲ هزار و ۶۰۰ هکتار باغ و تاکستان دارد و برنامه‌ریزی شده است بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، ۱۷۲ هزار هکتار باغهای مدرن و پربازده ایجاد شود.ابرور جوریف، رئیس اداره جمهوریوی توسعه باغداری، می‌گوید: «باغهای سنتی پیشتر در هر هکتار هفت تا ده تن میوه می‌دادند. اکنون با درختانی که روی پایه‌های کوتاه و نیمه‌کوتاه کشت می‌شوند، به ۳۰ تا ۳۵ تن در هکتار رسیده‌ایم و در برخی موارد حتی ۵۰ تا ۶۰ تن هم برداشت می‌کنیم.»در یک باغ ۱۳۸ هکتاری که سیب، گلابی، آلو، هلو و زردآلو در آن کشت می‌شود، روشهای نوین کشت هم‌اکنون به کار گرفته شده است.قهرمان الهومبکوف، نماینده این واحد تولیدی، می‌گوید این مزرعه به طور میانگین در هر هکتار ۳۵ تن سیب تولید می‌کند.او توضیح می‌دهد: «ما می‌توانیم ۵۰ تن نیز تولید کنیم اما این میزان فشار زیادی بر درختان وارد می‌کند. در سطح ۳۰ تا ۳۵ تن، میوه‌ای با اندازه، رنگ و کیفیت مطلوب به دست می‌آوریم.»برای تشویق سرمایه‌گذاری، دولت وامهای ترجیحی تا سقف ۱۲۰ میلیون سوم (۸۸۷۳ یورو) برای هر هکتار توسعه باغ اختصاص داده است که دوره بازپرداخت آن هفت‌ساله است و سه سال دوره تنفس در نظر گرفته شده است.کشاورزان همچنین می‌توانند طی سه سال، سالانه برای هر هکتار پنج میلیون سوم (۳۷۰ یورو) یارانه نگهداری دریافت کنند و در کنار آن از حمایت برای تامین تجهیزات آبیاری و نهال و مواد کشت برخوردار شوند.سرمایه‌گذاری در آبیاری و فناوریهای کشاورزیکمبود آب همچنان چالشی جدی برای بخش کشاورزی ازبکستان است و کارایی آبیاری را به یکی از اولویتهای سرمایه‌گذاری تبدیل کرده است.به گفته بانک جهانی، کشاورزی حدود ۹۰ درصد مصرف آب ازبکستان را به خود اختصاص می‌دهد. این بانک در ماه مه ۲۰۲۵ طرحی ۲۰۰ میلیون دلاری (۱۷۲ میلیون یورویی) را برای نوسازی زیرساخت آبیاری در پنج منطقه تصویب کرد.این طرح قرار است سالانه حدود ۵۴۰ میلیون مترمکعب از هدررفت آب بکاهد و خدمات آبیاری را در ۲۳۲ هزار هکتار اراضی کشاورزی بهبود دهد.در سطح مزرعه، آبیاری قطره‌ای به کشاورزان کمک می‌کند مصرف آب و میزان کوددهی را دقیق‌تر مدیریت کنند.جوریف می‌گوید: «کمبود آب به مسئله‌ای فزاینده تبدیل شده است. با آبیاری قطره‌ای، آب مستقیما به پای درخت می‌رسد نه به خاک اطراف.»این کشور در سال ۲۰۲۶ در قالب طرحی مشترک میان وزارت کشاورزی و بانک جهانی، ۱۰۰ پهپاد کشاورزی ساخت چین دریافت کرد.نیمی از این پهپادها برای پایش از راه دور اراضی کشاورزی در نظر گرفته شده و نیم دیگر برای کودپاشی، مبارزه با آفات و سایر عملیات کشاورزی استفاده خواهد شد.دولت همچنین در حال توسعه سامانه‌های پایش ماهواره‌ای محصولات، سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی و کاربردهای هوش مصنوعی برای پیش‌بینی عملکرد و شناسایی آفات است.همزمان، پلتفرمهای دیجیتال برای ساده‌سازی فرایند دریافت یارانه‌ها و خدمات کشاورزی در حال توسعه است و سامانه‌های Agroportal و Agrosubsidy قرار است تشریفات اداری را کاهش دهد.تاب‌آوری در برابر اقلیم و تامین مالیازبکستان همچنین به دنبال جذب سرمایه برای روشهای کشاورزی‌ای است که بتوانند در برابر فشارهای محیط‌زیستی تاب‌آوری بیشتری داشته باشند.موسسه جهانی رشد سبز (GGGI) در پروژه‌های کشاورزی هوشمند اقلیم، از جمله طرحهایی در قره‌قالپاقستان، مشارکت داشته است.بختیار رجابوف، مسئول ارشد سیاست رشد سبز و ارتباط با دولت در GGGI، می‌گوید: «مداخله ما عمدتا بر چگونگی گسترش راه‌حلهای کشاورزی هوشمند اقلیم از مرحله پایلوت تا پروژه‌های سرمایه‌گذاری بزرگ‌تر متمرکز بود.»این نهاد به بانکهای تجاری ازبکستان برای انتشار اوراق قرضه سبز در بورس لندن کمک کرده تا منابع مالی پروژه‌های محیط‌زیستی را بسیج کند.رجابوف همچنین به پلتفرم سرمایه‌گذاری در بخش آگروفود اشاره کرد که با مشارکت بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) و وزارت کشاورزی ازبکستان راه‌اندازی شده و هدف آن جذب حدود ۱٫۵ میلیارد دلار (۱٫۳ میلیارد یورو) سرمایه برای این بخش است.او بر ضرورت تقویت تخصص محلی و توانمندی بنگاههای کشاورزی برای پذیرش فناوریهای جدید تاکید کرد، به‌ویژه در شرایطی که کمبود آب، شوری خاک و تخریب اراضی همچنان این بخش را تحت تاثیر قرار می‌دهد.توازن میان صادرات و امنیت غذایی داخلیراهبرد کشاورزی ازبکستان ترکیبی از برنامه‌های افزایش درآمدهای صادراتی و تلاش برای تقویت تامین غذای داخلی است.دولت سرمایه‌گذاری در صنایع فراوری غذا، بسته‌بندی و تولیدات کشاورزی با ارزش افزوده بالاتر را تشویق می‌کند تا تولیدکنندگان داخلی بتوانند الزامات بازارهای بین‌المللی را برآورده کنند.با این حال، ازبکستان برای تامین برخی اقلام اساسی غذایی از جمله روغن نباتی و شکر همچنان به واردات وابسته است.ارگاشف می‌گوید: «ما در حال به‌کارگیری فناوریهای جدید در زراعت و باغداری، افزایش بهره‌وری و گسترش جغرافیای صادرات میوه و سبزیجات خود به کشورهای جدید هستیم.»نتایج بلندمدت این برنامه‌ها به این بستگی دارد که آیا این سرمایه‌گذاریها می‌تواند به کشاورزان در بهبود بهره‌وری، مدیریت هزینه‌ها و گسترش دسترسی به بازارها کمک کند و در عین حال پاسخی موثر به کمبود آب و فشارهای اقلیمی باشد یا نه.