دیدار بی‌سابقه ترامپ، شی و پوتین؛ سه قدرت هسته‌ای در نشست آپک
ترامپ، شی و پوتین قرار است در حاشیه نشست همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) دیدار کنند. نشستی بی‌سابقه میان رهبران سه قدرت هسته‌ای جهان که قرار است در آن درباره کاهش تسلیحات هسته‌ای و جنگ ایران گفت‌وگو شود.
دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین ، رهبران آمریکا، چین و روسیه، قرار است پنج‌شنبه ۱۹ نوامبر (۲۸ آبان) در حاشیه نشست همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC)در شهر شنژن چین دیدار کنند. این نخستین نشست سه‌جانبه رهبران سه قدرت بزرگ هسته‌ای جهان خواهد بود.
کاخ سفید روز جمعه ۱۳ نوامبر برگزاری این نشست را تأیید کرد. قرار است سه رهبر درباره کاهش تسلیحات هسته‌ای و جنگ آمریکا با ایران گفت‌وگو کنند. با این حال، یک مقام ارشد آمریکایی گفته است انتظار نمی‌رود توافقی در این نشست اعلام شود و ترامپ قصد ندارد موضوع جنگ اوکراین را مطرح کند.
این دیدار در شرایطی برنامه‌ریزی شده که روابط میان سه کشور با پیچیدگی‌ها و تنش‌های متعددی روبه‌رو است. دونالد ترامپ پس از برقراری آتش‌بس در جنگ تجاری کوتاه‌مدت سال گذشته، روابط گرمی با شی جین‌پینگ برقرار کرده است؛ هرچند اختلاف‌نظرها بر سر جنگ آمریکا با ایران و دیگر مسائل همچنان پابرجاست.
او همچنین برای تقویت رابطه با پوتین تلاش کرده، در حالی که جنگ روسیه علیه اوکراین به آستانه پنج‌سالگی نزدیک می‌شود و مسکو همکاری‌های نظامی، اطلاعاتی و دیپلماتیک خود با ایران را گسترش داده است.
ترامپ گفته است این دیدار فرصتی برای گفت‌وگو درباره جنگ آمریکا با ایران و هدف او برای دستیابی به توافقی سه‌جانبه درباره زرادخانه‌های هسته‌ای سه کشور خواهد بود.
اولیویا وِیلز، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرده است ترامپ درباره کاهش تسلیحات هسته‌ای در جهان گفت‌وگو خواهد کرد؛ زیرا به باور او گسترش این تسلیحات بسیار خطرناک است.
با این حال، یک مقام ارشد آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن با خبرنگاران گفت‌وگو داشته، تأکید کرده است که انتظار نمی‌رود در پایان این دیدار توافقی اعلام شود. به گفته او، هدف نشست آغاز گفت‌وگویی درباره خلع سلاح هسته‌ای است که بتواند در آینده به نتایج سازنده منجر شود.
آخرین پیمان کاهش جنگ‌افزارهای هسته‌ای دو جانبه میان آمریکا و روسیه، موسوم به "استارت نو"، در ۵ فوریه ۲۰۲۶ منقضی شد.
با پایان اعتبار این پیمان، برای نخستین بار در بیش از نیم قرن گذشته محدودیت‌های اصلی بر دو زرادخانه بزرگ هسته‌ای جهان از میان رفت.
پوتین در سپتامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد کرده بود دو کشور پس از انقضای پیمان، محدودیت‌های اصلی آن را برای یک سال دیگر داوطلبانه رعایت کنند. ترامپ این پیشنهاد را نپذیرفت و در ۵ فوریه ۲۰۲۶ نوشت کارشناسان هسته‌ای باید روی تدوین پیمانی "جدید، بهبودیافته و مدرن‌شده" کار کنند. دولت آمریکا خواهان آن است که چین نیز در توافق جدید مشارکت داشته باشد.
بر اساس برآوردهای پنتاگون، چین بیش از ۶۰۰ کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد؛ رقمی که در مقایسه با زرادخانه‌های آمریکا و روسیه، با بیش از پنج هزار کلاهک برای هر یک از این دو کشور، به‌مراتب کمتر است.
بر اساس داده‌های مؤسسه بین‌المللی "پژوهش‌های صلح استکهلم"، روسیه بیشترین شمار کلاهک‌های هسته‌ای ذخیره‌شده را دارد و پس از آن آمریکا و چین قرار می‌گیرند.
پکن تاکنون علاقه چندانی به مذاکره درباره توافقی هسته‌ای نشان نداده است. وزارت خارجه چین در ماه اکتبر اعلام کرده بود که درخواست از این کشور برای پیوستن به مذاکرات سه‌جانبه خلع سلاح هسته‌ای در شرایط کنونی "نه منصفانه است، نه منطقی و نه واقع‌بینانه."
چین مدعی است که زرادخانه‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه به‌مراتب بزرگ‌تر است و این دو کشور باید در وهله نخست درباره کاهش تسلیحات خود مذاکره کنند.
پوتین ماه گذشته در تماس تلفنی با ترامپ ایده برگزاری این نشست سه‌جانبه را مطرح کرده بود. بنا به گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال، هدف پوتین از این دیدار، مذاکره در مورد پایان جنگ اوکراین با شرایط مطلوب روسیه است.
برای کرملین، چنین نشستی فرصتی مهم برای بازگشت به صحنه دیپلماسی در کنار واشنگتن و پکن محسوب می‌شود. پوتین پس از آغاز تهاجم تمام‌عیار به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، با سال‌ها تحریم و انزوای دیپلماتیک از سوی متحدان کی‌یف، به‌ویژه در دوره ریاست‌جمهوری جو بایدن در آمریکا، روبه‌رو بوده است.
بنا به اظهار ادگارد کاگان، سفیر پیشین آمریکا در مالزی و عضو مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی روسیه، آمریکا و چین می‌توانند درباره آینده اوکراین در سطح رهبران خود گفت‌وگو کنند؛ چشم‌اندازی که به گفته او، اوکراینی‌ها و اروپایی‌ها با آن مخالف‌اند.
ولودیمیر زلنسکی ، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز نسبت به احتمال استفاده از این نشست برای مذاکره درباره توافقی بر سر کشورش بدون حضور کی‌یف ابراز نگرانی کرده است.
برخی تحلیل‌ها این پیشنهاد را با خواسته روسیه برای مذاکره درباره آینده اوکراین، بدون حضور نمایندگان کی‌یف و کشورهای اروپایی، هم‌راستا می‌بیند. مسکو پیش‌تر نیز اعلام کرده بود که اوکراین باید برای پیشرفت مذاکرات، امتیازهای ارضی بدهد و در هر توافقی، منافع روسیه در نظر گرفته شود.
چین در برابر میزبانی این نشست با محاسبات دشواری روبه‌رو است. از یک سو، برگزاری دیداری در سطح رهبران سه قدرت بزرگ می‌تواند جایگاه بین‌المللی پکن را تقویت کند و نفوذ فزاینده این کشور را به نمایش بگذارد. از سوی دیگر، چین نمی‌خواهد به‌گونه‌ای با جنگ روسیه علیه اوکراین پیوند بخورد که تلاش‌هایش برای معرفی خود به‌عنوان نیرویی حامی صلح و ثبات جهانی آسیب ببیند.
پکن همچنین در تلاش است روابط اقتصادی خود با اتحادیه اروپا را متوازن‌تر کند. برگزاری نشستی درباره آینده جنگ اوکراین بدون حضور نمایندگان کی‌یف و بروکسل می‌تواند با واکنش منفی کشورهای اروپایی روبه‌رو شود و تنش‌ها در روابط چین و اتحادیه اروپا را افزایش دهد.
کارشناسان هشدار داده می‌دهند که بحث درباره اوکراین بدون حضور نمایندگان اروپایی می‌تواند به تشدید بیشتر تنش‌ها در روابطی منجر شود که پیش‌تر نیز رو به وخامت گذاشته‌اند.
از سوی دیگر، حضور در کنار ترامپ و پوتین ممکن است تصویر بین‌المللی چین را نیز تحت تأثیر قرار دهد. چین تلاش می‌کند خود را حامی کشورهای در حال توسعه و کشورهای جنوب جهانی معرفی کند؛ نقشی که ممکن است با قرار گرفتن در چارچوب تصمیم‌گیری مشترک سه قدرت بزرگ درباره مسائل جهانی در تعارض قرار گیرد.
شی جین‌پینگ و پوتین روابط شخصی نزدیکی دارند و از زمان آغاز ریاست‌جمهوری شی در ۲۰۱۳ بیش از ۴۰ بار با یکدیگر دیدار کرده‌اند.
ترامپ و پوتین نیز تاکنون هفت بار به‌صورت حضوری دیدار کرده‌اند؛ آخرین مورد آن در اوت ۲۰۲۵ در آلاسکا بود. شی و ترامپ نیز هشت بار با یکدیگر دیدار کرده‌اند؛ از جمله در جریان سفر رسمی شی به واشنگتن در سپتامبر.
چین اکنون بزرگ‌ترین شریک تجاری روسیه است؛ رابطه‌ای که پس از آغاز تهاجم نظامی روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ تقویت شده است. در شرایطی که اتحادیه اروپا و کشورهای غربی برای منزوی کردن اقتصادی روسیه تلاش کرده‌اند، چین خرید منابع انرژی روسیه را افزایش داده و به تأمین‌کننده اصلی فناوری‌های کلیدی، از جمله قطعات پیشرفته مورد استفاده در صنایع تسلیحاتی روسیه، تبدیل شده است. پکن درخواست‌های غرب برای قطع این همکاری‌ها را نادیده گرفته است.
در آستانه جنگ اوکراین، شی و پوتین از "دوستی بدون محدودیت" میان دو کشور سخن گفته بودند. چین رسماً موضع بی‌طرفی در قبال جنگ اعلام کرده، اما هم‌زمان متحدان غربی کی‌یف را به نقش داشتن در تحریک اقدام نظامی روسیه متهم کرده است. مسکو نیز بارها حمایت خود را از سیاست پکن در قبال تایوان اعلام کرده است.
ترامپ به‌تازگی با روسیه بر سر معامله‌ای برای خرید گازوئیل به توافق رسیده و با معاف کردن مسکو از تحریم‌ها، امکان فروش میلیون‌ها تن از این سوخت را فراهم کرده است. او افزایش قیمت انرژی را به حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه نسبت داده است. تحلیلگران، جنگ ایران را عامل اصلی افزایش قیمت جهانی نفت خام می‌دانند.
برنامه‌ریزی برای این نشست سه‌جانبه با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است؛ نشستی که در آن رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی درباره تقسیم آلمان و برلین به چهار منطقه اشغالی نظامی توافق کردند و برنامه‌های تأسیس سازمان ملل متحد را نهایی ساختند.
این مقایسه از آن جهت اهمیت دارد که نگرانی‌هایی درباره تصمیم‌گیری سه قدرت بزرگ بر سر سرنوشت کشورهایی که در نشست حضور ندارند، به‌ویژه اوکراین، ایجاد کرده است.