زنان سوری هدف آسانی در تلاش شرعا برای تحکیم قدرت هستند

دمشق - دولت موقت سوریه به رهبری احمد الشراع، رئیس جمهور، در اواخر سپتامبر قوانین پذیرش را بی سر و صدا وضع کرد که زنان را از بیشتر برنامه های دو دانشگاه دولتی جدید که بر امور دفاعی و امنیتی تمرکز می کنند، منع می کند. تنها چند روز قبل از آن، در 23 سپتامبر، لطیفه الدروبی، بانوی اول سوریه و انس خطاب، وزیر کشور سوریه، در مراسم فارغ التحصیلی اولین گروه از افسران زن پلیس در آکادمی پلیس زنان تازه تاسیس در دمشق شرکت کردند.

تناقض آشکار نشان دهنده تعادل نامطمئن است که شرعا، رهبر سابق شاخه القاعده، تقریبا دو سال پس از سرنگونی بشار اسد، دیکتاتور دیرینه سوریه در دسامبر 2024، به دنبال ایجاد آن است.

تلاش شرعا برای مشروعیت بین‌المللی باعث شده است که جهادی سابق خود را به عنوان یک میانه‌روی اسلام‌گرا که مشتاق تبدیل شدن به متحد اصلی غربی‌ها و دنبال کردن یک معامله رفع تعارض با اسرائیل است، تغییر داده است.

رئیس جمهور در نشانه ای از صراحت ظاهری خود، در سپتامبر سال گذشته شخصا دیپلم دانشگاه ادلب را به همسرش اعطا کرد.

سپتامبر امسال، عسله نصری، نماد موسیقی پاپ سوریه، به دمشق بازگشت تا در یک کنسرت تمام شده اجرا کند، علیرغم کمپینی سازماندهی شده توسط روحانی مصری، هانی دهاب، برای اجتناب از "این رویداد گناه آلود". ده ها تن از دیگر سلفی ها طوماری را برای لغو کامل کنسرت امضا کردند.

هنگامی که دولت خواسته های او را نادیده گرفت، یک ذهب خشمگین شاگردانش را به محل برگزاری کنسرت فرستاد تا از ورود کنسرت کنندگان جلوگیری کند. ستون های نیروهای امنیتی دولتی آنها را از خود دور نگه داشتند.

گرافیتی با اعلام «حجاب اجباری» در دمشق، 22 سپتامبر 2026 (امبرین زمان/المانیتور)

منتقدان چنین اقداماتی را به عنوان تئاتری که برای کاهش ترس غربی ها طراحی شده است، رد می کنند. دیگر چرا قانون اساسی موقت سوریه که به طور یکجانبه توسط شرعا در مارس 2025 اعلام شد، می گوید که فقه اسلامی منبع اصلی قانون گذاری است؟ این، در واقع، به سختی به منزله تغییر است. قانون اساسی 2012 که توسط اسد ابلاغ شد، اسلام را منبع "اصلی" قوانین خواند و مانند سند فعلی، گفت که رئیس جمهور کشور باید مسلمان باشد. اسد، علوی، مانند شرعا بود و سعی می کرد عمل گرا باشد.

با این حال، ضربات خنجر او برای آرام کردن اکثریت مظلوم سنی کشور، دیری نپایید.

آیا اسلام گرایان ناراضی می توانند علیه شرعا نیز سلاح به دست بگیرند؟ در حال حاضر شانس بسیار اندک است. شرعا ثابت کرده است که در خنثی کردن مخالفان خود بدون توجه به ایدئولوژی آنها مهارت دارد. نبردهای شرعا علیه متحدان سابق جهادی و دولت اسلامی برای جلب اعتماد برخی از حامیان غربی او در زمانی که او دولت خودخوانده نجات خود را در استان شمالی ادلب اداره می کرد، کلیدی بود.

در هر صورت، اقدامات شرعا باید از دریچه تثبیت قدرت و حفظ خود خوانده شود تا شکاف مذهبی سکولار. در وزارت آموزش و پرورش، وفاداران به شرع از ادلب با گرایش های آشکار اسلام گرا به مناصب ارشد منصوب شده اند. اما این خبرنگار در بازدید اخیر از وزارتخانه، خانمی را با شلوار جین تنگ در حال سرو چای برای مهمانان دید.

منیر فکر، معاون جنبش سوریه نوین و یکی از فعالان مخالف که توسط رژیم اسد زندانی و شکنجه شده است، به المانیتور گفت: «شرعا به دو چیز اهمیت می دهد: خلاص شدن از گذشته [افراطی] خود، زیرا طنابی بر گردن او است که جامعه جهانی می تواند علیه او استفاده کند. دیگری حکومت مطلق بر کشور است».

این الگویی است که در جاهای دیگر مشاهده شده است، مانند ترکیه، جایی که رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور اسلامگرای این کشور، زمانی که برای اولین بار در سال 2002 به قدرت رسید، بر دولت های غربی پیروز شد و با حضور فمینیست ها و لیبرال های سکولار، تنها به محض اینکه حکومت خود را تضمین کرد، که اکنون در بیست و چهارمین سال است، به آنها پشت کرد.

مونیکا مارکس، یکی از محققین جنبش اسلام گرا که از جنبش های اسلام گرا مطالعه کرده است، می گوید: "زنان در طول تاریخ خاورمیانه مدرن همیشه اهداف اولیه آسانی برای تلاش های مردان برای تحکیم قدرت بوده اند. این امر به ویژه در لحظات تغییر رژیم و از هم گسیختگی، زمانی که نیروهای محافظه کار ملی گرا و اسلام گرا عرب پس از دوره های مبارزه برای وحدت فرهنگی بیشتر عربی-اسلامی گرد هم آمده اند، صادق بوده است."

کردهایی که بدون ترس با دولت اسلامی تحت عنوان یگان های حفاظت از زنان یا YPJ جنگیدند، چه به عنوان غیر عرب و چه به عنوان زن، این تبعیض را احساس می کنند. شرعا خواسته های آنها برای ادغام با ارتش ملی سوریه و هزاران نفر از همتایان مرد خود از نیروهای سوریه دموکراتیک منحل شده را رد کرد و به آنها گفت که می توانند در عوض به واحدهای ضد تروریسم وزارت کشور بپیوندند.

رکسن محمد، سخنگوی YPJ، گفت: "هیچ نمایندگی واقعی از زنان در هیچ بخشی از دولت موقت سوریه وجود ندارد. نقش زنان به حاشیه رانده می شود، توانایی ها و صلاحیت های آنها زیر سوال می رود و محدودیت های جنسیتی بر آنها تحمیل می شود و آنها را از توانایی استفاده از حقوق خود محروم می کند."

یک فروشگاه لباس زیر زنانه در دمشق، 20 سپتامبر 2026. (امبرین زمان/المانیتور)

علیرغم تعهدات در مورد مشارکت، تنها 22 زن در پارلمان 206 عضوی سوریه حضور دارند. تنها یک زن، هند خباوات، وزیر امور اجتماعی و کار، بخشی از کابینه 23 وزیری است. خباوات به راحتی جعبه اقلیت غیر مسلمان را به عنوان تنها عضو مسیحی خود بررسی می کند.

محمد به المانیتور گفت: «حذف زنان پیشرفت، دموکراسی، عدالت و برابری را تضعیف می کند، که همه اینها به زنان به عنوان شرکای واقعی در ساختن آنها بستگی دارد. این موضوع یک نگرانی جدی است.

گروه های حقوق بین الملل موافق هستند. هیبه زایدین، مشاور ارشد سازمان دیده بان حقوق بشر در سوریه، درباره قوانین محدودکننده حضور زنان در دانشگاه های جدید گفت: «مقامات سوریه در حال بازسازی ارتش بدون زنان هستند.

بسیاری از کردها، تأسیس آکادمی پلیس زنان را یک ترفند بدبینانه می دانند که برای اثبات این موضوع به جهان خارج محاسبه شده است که زنان بدون توجه به قومیتشان مورد تبعیض قرار نمی گیرند. با این حال، برای پاکدامنی‌های اسلام‌گرا، دیدن زنان مسلمان که با تفنگ قدم می‌زنند - مهم نیست که اولین دسته از فارغ‌التحصیلان همگی موهایشان را می‌پوشانند، اگر نه صورتشان - کفر محض است.

فواد نعل، واعظ برجسته سوری، به زبان انگلیسی روان به المانیتور گفت که در طول 21 سال در زندان های اسد خود را آموخته است: "دولت ما بسیار ناز است. رئیس جمهور ما بسیار ناز است. آنها به دلیل فشار غرب به اندازه کافی اسلام را در دولت انجام نمی دهند. آنها بسیار عمل گرا هستند."

فواد نعل، یک واعظ برجسته سوری، بیرون از خانه خود در دمشق، 21 سپتامبر 2026. (امبرین زمان/المانیتور)

در ماه فوریه، وزارت اوقاف مذهبی، که بر فعالیت‌های مساجد، موقوفات مذهبی و سایر جنبه‌های اعمال مسلمانان سنی نظارت دارد، حدود 1500 روحانی را گرد هم آورد و به اصطلاح «منشور وحدت گفتمان اسلامی» را راه‌اندازی کرد. هدف ترویج گفتگو و ایجاد فضایی برای علمای مسلمان از هر قشری بود تا ایده های خود را به صورت مسالمت آمیز در هم بشکنند. اما بالاتر از همه، به عنوان وسیله ای برای کنترل دولت در نظر گرفته می شود.

سفر خود نال در 22 ماه گذشته رویکرد شارا را روشن می کند. این شیخ کاریزماتیک هر روز صدها زندانی دیگر را در سلول خود به نماز می خواند. او به یاد می آورد: «گاهی اوقات نگهبانان زندان به آن ملحق می شدند. از طرف حکومت مسجدی به او اختصاص داده شد تا یک خطبه ماهانه ایراد کند. این هماهنگی زیاد طول نکشید. نعل با لبخندی غمگین گفت: «آنها نمی‌خواستند من روی منبر بایستم و از احمد الشرعا انتقاد کنم. چه گفته بود؟

این که نعل باید آزادانه چنین افکاری را با یک روزنامه نگار خارجی در میان بگذارد، شرعا را کاملا از دیکتاتوری قبل از او متمایز می کند. آیا شرعا به محض اینکه تسلط او بر کشور تضمین شود، به همان اندازه بزرگوار خواهد بود؟

فاکر، این فعال، گفت: «در حال حاضر او نمی تواند ما را ساکت کند. او مانند بسیاری دیگر معتقد است که بزرگترین چالش در برابر اقتدار شرعا تداوم شکنندگی اقتصاد علیرغم لغو تحریم های بین المللی است. بزرگترین اعتراضات از زمان سرنگونی اسد در ماه گذشته زمانی که دولت قیمت سوخت را تا 40 درصد افزایش داد، آغاز شد. در بحبوحه رکود جهانی ناشی از درگیری با ایران، نشانه‌های کمی از آرامش وجود دارد، و این تصور در میان مردم عادی سوریه در حال افزایش است که تعداد معدودی که با شرعا مرتبط هستند، از غنائم قدرت سود می‌برند. اتهامات فساد زیاد است.

فاکر گفت: «امید در میان مردم کمرنگ شده است، زیرا شرعا نشان نداد که در حال ساختن یک حکومت واقعی برای مردم است، بلکه حکومتی برای خود می سازد.

سازمان ملل تخمین می زند که 90 درصد مردم سوریه زیر خط فقر زندگی می کنند. حدود 66 درصد در فقر شدید زندگی می کنند. لاما الجمال، یک وکیل شرکتی در دمشق، گفت که زنان به تبعیض اعتراض نمی کنند زیرا "آنها بیشتر نگران این هستند که چگونه غذای بعدی را برای فرزندان خود فراهم کنند."