«زنگ بیدار باش»؛ کویت میزبان مقر پیشرفته فرماندهی نظامی شورای همکاری خلیج فارس می‌شود
وزیران دفاع ۶ کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس با ایجاد یک مقر پیشرفته برای فرماندهی نظامی مشترک در کویت و اختصاص نیرو به آن موافقت کردند. این تصمیم در پی جنگ اخیر با ایران و افزایش نگرانی کشورهای منطقه درباره تهدیدهای موشکی و پهپادی اتخاذ شده و گامی در جهت تقویت هماهنگی دفاعی و بازدارندگی نظامی است.
شورای همکاری خلیج فارس متشکل از عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین و عمان در پایان نشست شورای دفاع مشترک خود با ایجاد یک مقر «پیشرو» و دائمی برای فرماندهی نظامی مشترک این شورا در کویت موافقت کرد.این تصمیم تحت تاثیر مستقیم تبعات جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (که از ۲۸ فوریه آغاز شد)، حملات موشکی و پهپادی به کشورهای حوزه خلیج فارس، اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی و تشدید حمله حوثی‌ها به عربستان گرفته شده است.به گفته تحلیلگران، انتخاب کویت نشان می‌دهد کشورهای عربی خلیج فارس در پی تقویت همکاری‌های نظامی و افزایش توان دفاعی خود برای مقابله با حمله‌های احتمالی ایران و دیگر تهدیدهای منطقه‌ای هستند.این تصمیم می‌تواند مرحله تازه‌ای در سطح همکاری دفاعی شش کشور عربستان سعودی، امارات عربی متحده، قطر، بحرین، کویت و عمان باشد.خبرگزاری رویترز روز سه‌شنبه دهم نوامبر به نقل از جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس گزارش داد که کشورهای عضو علاوه بر تصویب ایجاد این مقر، با اختصاص نیروهای «متناسب» برای استقرار در آن نیز موافقت کرده‌اند.این تصمیم پس از بیست‌وسومین نشست شورای دفاع مشترک شورای همکاری خلیج فارس در منامه، پایتخت بحرین و با حضور وزیران دفاع کشورهای عضو اعلام شد.به نوشته روزنامه اماراتی دی‌نشنال این مقر پیشرفته در کویت به عنوان بخشی از ساختار «فرماندهی نظامی مشترک» فعالیت خواهد کرد که مرکز اصلی آن در ریاض قرار دارد.زمان رسمی آغاز به کار این مقر وتعداد نیروها هنوز مشخص نیستبا این حال در گزارش رویترز و دی‌نشنال تاکید شده که در زمان انتشار خبر درباره محل دقیق استقرار این مرکز، تعداد نیروها یا نوع یگان‌ها، ترکیب آنها، وظایف عملیاتی دقیق و زمان رسمی آغاز به کار این مقر جزییاتی منتشر نشده است.به نوشته روزنامه «دی‌نشنال»، تصمیم برای ایجاد این مرکز پیشرو در کویت در راستای دستورالعمل‌های نشست فوق‌العاده رهبران شورا در جده اتخاذ شده است. رهبران منطقه در آن نشست بر ضرورت تسریع در اقدام مشترک نظامی، تکمیل سامانه یکپارچه هشدار زودهنگام در برابر موشک‌های بالستیک و ارتقای توان دفاعی خلیج فارس تأکید کرده بودند.فرماندهی جدید در کویت چه تفاوتی با ساختار نظامی موجود دارد؟این تصمیم به معنای تشکیل یک فرماندهی نظامی کاملا جدید و مستقل از ساختار پیشین این شورا نیست. شورای همکاری خلیج فارس از سال ۲۰۱۳ میلادی فرماندهی نظامی یکپارچه‌ای را برای برنامه‌ریزی و مدیریت عملیات مشترک و تقویت توان دفاعی کشورهای عضو ایجاد کرده است. مقر اصلی این فرماندهی در ریاض قرار دارد و در سال ۲۰۲۱ افتتاح شد.به گزارش الجزیره، مقر جدید در کویت قرار است به‌عنوان یک فرماندهی پیشرو در چارچوب همین ساختار فعالیت کند. منظور از فرماندهی پیشرو، مرکز عملیاتی‌ای است که در مقایسه با مقر اصلی به مناطق بالقوه درگیری و تهدیدهای نظامی نزدیک‌تر است و می‌تواند هماهنگی و واکنش نیروها را تسهیل کند.«ایجاد حضوری یکپارچه و پایدار در شمال خلیج فارس»مهند سلوم، پژوهشگر غیرمقیم در شورای امور جهانی خاورمیانه به الجزیره گفته که استقرار این فرماندهی در کویت به معنای ایجاد حضوری یکپارچه و پایدار در شمال خلیج فارس است.به گفته او «این تصمیم به معنای آن است که آنها یک فرماندهی یکپارچه را در بالای خلیج فارس و به‌ویژه در کویت مستقر می‌کنند.»چرا کویت؟موقعیت جغرافیایی کویت یکی از دلایل اهمیت این تصمیم است. این کشور در شمال خلیج فارس قرار دارد و با عراق و عربستان سعودی مرز زمینی دارد و در آن سوی آب با ایران روبه‌رو است.به این ترتیب، استقرار یک مرکز فرماندهی مشترک در کویت می‌تواند هماهنگی نظامی کشورهای عضو را به بخش شمالی خلیج فارس و مناطق حساس پیرامون آن نزدیک‌تر کند. اما به گفته سلوم، اهمیت انتخاب کویت فقط به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود.او به الجزیره گفته که کویت با وجود اتخاذ موضعی محتاطانه و میانه‌رو در قبال ایران، خود نیز هدف حمله قرار گرفته است. به گفته او، تهدیدها علیه این کشور تنها به ایران محدود نمی‌شود و گروه‌های مسلح نزدیک به تهران که در خاک عراق فعالیت می‌کنند نیز می‌توانند تهدیدی برای کشورهای خلیج فارس باشند.سلوم بر این باور است استقرار فرماندهی مشترک در کویت پیامی هم به ایران و هم به عراق می‌فرستد و به کشورهای عضو شورای همکاری اطمینان می‌دهد که برای سناریوهای احتمالی مختلف آمادگی دارند.جنگ با ایران و نگرانی از تهدیدهای یمنتصمیم تازه شورای همکاری در شرایطی اتخاذ شده که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، معادلات امنیتی کشورهای عربی خلیج فارس را تحت تاثیر قرار داده است.به گزارش رویترز از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، کشورهای خلیج فارس با حمله‌های مکرر موشکی و پهپادی ایران روبه‌رو شده‌اند. این حملات علاوه بر ایجاد اختلال در پروازها و کشتیرانی، نگرانی‌ها درباره امنیت زیرساخت‌های حیاتی انرژی و صادرات نفت و گاز منطقه را افزایش داده است.الجزیره در گزارش تحلیلی خود به تهدید دیگری نیز اشاره می‌کند؛ حمله حوثی‌ها به عربستان سعودی و تشدید درگیری‌ها در یمن. به نوشته این رسانه، پس از فروپاشی آتش‌بس مورد حمایت سازمان ملل که از سال ۲۰۲۲ تا حد زیادی برقرار بود، درگیری میان حوثی‌های مورد حمایت ایران و نیروهای دولت مورد حمایت عربستان بار دیگر شدت گرفته است. در همین چارچوب، شورای همکاری خلیج فارس حملات حوثی‌ها به عربستان را نیز محکوم کرده و بر همبستگی با ریاض تاکید کرده است.آیا کشورهای خلیج فارس در حال فاصله گرفتن از آمریکا هستند؟ایجاد فرماندهی مشترک در کویت در حالی صورت می‌گیرد که بیشتر کشورهای عضو شورای همکاری میزبان پایگاه‌های نظامی بزرگ آمریکا هستند و واشنگتن همچنان یکی از مهم‌ترین شرکای امنیتی آنها محسوب می‌شود.با این حال، تحلیلگران بر این باورند تقویت همکاری نظامی میان کشورهای عربی خلیج فارس لزوما به معنای کنار گذاشتن همکاری با آمریکا نیست.«زنگ بیدار باش» برای کشورهای خلیج فارسبه باور مهند سلوم، پژوهشگر غیرمقیم در شورای امور جهانی خاورمیانه این تصمیم نشانه شکست آمریکا در منطقه نیست بلکه «یک زنگ بیدارباش» برای کشورهای خلیج فارس است تا ابزارهای بازدارندگی مستقل خود را توسعه دهند. از سوی دیگر، آلبرت ویدال، تحلیلگر موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی نیز تاکید می‌کند که این اقدام به معنای فاصله گرفتن از واشنگتن نیست چرا که ایالات متحده خود مشوق همکاری‌های مستقیم امنیتی میان کشورهای عضو شورای همکاری است.سلوم این تحول را هشداری برای کشورهای شورای همکاری توصیف می‌کند تا مسئولیت بیشتری برای تامین امنیت خود بر عهده بگیرند.او به الجزیره گفت جنگ اخیر نظم امنیتی منطقه را به شکلی تغییر داده که بازگشت به وضعیت پیشین آن دشوار خواهد بود و کشورهای منطقه اکنون به دنبال ایجاد ظرفیت بازدارندگی مستقل خود هستند.این تصمیم چه معنایی برای ایران دارد؟از نگاه تحلیلگران الجزیره، ایجاد فرماندهی پیشرو در کویت بخشی از تلاش بلندمدت کشورهای شورای همکاری برای تقویت بازدارندگی در برابر ایران خواهد بود.سلوم تاکید کرده که نباید این تصمیم را لزوما نشانه‌ای از انتظار برای حمله قریب‌الوقوع ایران دانست بلکه باید آن را در چارچوب راهبرد گسترده‌تر کشورهای خلیج فارس برای آمادگی در برابر سناریوهای مختلف امنیتی بررسی کرد.در عین حال، هنوز مشخص نیست این فرماندهی در عمل چه اختیاراتی خواهد داشت، چه کشورهایی چه تعداد نیرو در اختیار آن می‌گذارند و آیا ماموریت آن صرفا هماهنگی دفاعی خواهد بود یا شامل برنامه‌ریزی و مدیریت عملیات مشترک نیز می‌شود.