ساحل و سازمان ملل: ردپایی کوچکتر، نقشی متفاوت

برای یک دهه، بارزترین نقش سازمان ملل در ساحل، ماموریت حفظ صلح آن در مالی بود.

ماموریت تثبیت یکپارچه چند بعدی سازمان ملل متحد در مالی (MINUSMA) توسط شورای امنیت در سال 2013 تأسیس شد. مأموریت آن در ژوئن 2023 به درخواست دولت انتقالی مالی پایان یافت و این مأموریت خروج خود را تا پایان همان سال تکمیل کرد.

اما پایان MINUSMA به تعامل سازمان ملل با منطقه پایان نداد.

کار سیاسی آن از طریق دفتر سازمان ملل متحد برای غرب آفریقا و ساحل (UNOWAS) ادامه می یابد، در حالی که سیستم گسترده تر سازمان ملل همچنان درگیر کارهای بشردوستانه و توسعه است.

چیزی که تغییر کرده است فضایی است که آن نامزدی در آن صورت می گیرد.

بورکینافاسو، مالی و نیجر رسما در 29 ژانویه 2025 جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (ECOWAS) را ترک کردند. این سه کشور همچنین همکاری خود را از طریق اتحاد کشورهای ساحل (AES) تعمیق کردند و حاکمیت و استقلال استراتژیک را در مرکز پیام سیاسی خود قرار دادند.

در این میان فشارهای بشردوستانه کاهش نیافته است.

آوارگی، ناامنی، ناامنی غذایی و فشارهای دیگر همچنان از مرزها عبور می‌کند، حتی در شرایطی که دولت‌ها به طور فزاینده‌ای اصرار دارند که امور امنیتی و سیاسی خود را با شرایط خود مدیریت کنند.

سوال این است که سازمان ملل پس از خروج نیروهای حافظ صلح که زمانی بیشترین حضور خود را در منطقه داشت، چه تأثیری می تواند اعمال کند.

نقش سازمان ملل امروز کمتر در مورد سربازان و بیشتر در مورد دیپلماسی، میانجیگری، کمک های بشردوستانه و توسعه است.

UNOWAS یک مأموریت سیاسی ویژه است تا یک عملیات حفظ صلح. کار آن شامل دیپلماسی پیشگیرانه، دفاتر خوب، میانجیگری سیاسی، پیشگیری از درگیری و حمایت از گفتگوی سیاسی است.

مبارک علییو، یک تحلیلگر سیاسی و امنیتی در نیجریه، گفت: "نفوذی که سازمان ملل می تواند عملا اعمال کند بسیار محدود است. کشورهای AES مکانیسم هایی را که زمانی به نهادهای خارجی اهرم می دادند، کنار گذاشتند، ECOWAS و اساسنامه رم را ترک کردند و به جای آن کنفدراسیون و نیروی مشترک خود را ایجاد کردند."

در فوریه 2026، شورای امنیت مأموریت UNOWAS را تا 31 ژانویه 2029 تمدید کرد و در عین حال خواستار بازنگری استراتژیک مستقل از مأموریت و فعالیت‌های آن شد تا تا 30 سپتامبر 2026 نهایی شود.

این بررسی در حالی صورت می‌گیرد که چشم‌انداز سیاسی غرب آفریقا توسط دولت‌های نظامی، اتحادهای منطقه‌ای جدید و تأکید قوی‌تر بر حاکمیت در حال تغییر است.

روسیه نیز به بخش مهمی از این تصویر امنیتی در حال تغییر تبدیل شده است.

علیو گفت: «آنچه در واقع رویدادهای امسال را شکل داده است، سپاه آفریقا روسیه است که به دولت‌های نظامی مالی و نیجر کمک کرد تا از شوک‌هایی که سازمان ملل هرگز در موقعیتی قرار نگرفت که تحت تأثیر قرار نگرفت جان سالم به در ببرند، و عمدتا به‌عنوان حفاظت از رژیم به جای ضد شورش عمل می‌کردند».

اهرم مسکو به اتاق شورای امنیت نیز تسری پیدا می کند، زیرا وتوی آن شکل دهنده اقدامات دسته جمعی شورا در وهله اول درباره مالی است.

کبیر آدامو، بنیانگذار و مدیر عامل Beacon Security and Innovations Limited، یک شرکت مستقر در ابوجا که راه حل های امنیتی در نیجریه، حوضه دریاچه چاد و ساحل ارائه می دهد، گفت که سازمان ملل باید رویکرد خود را از استقرار گسترده نیروهای سازمان ملل به سمت دیپلماتیک و به سمت راه حل های دیپلماتیک و توسعه تغییر دهد.

آدامو گفت: با نگاهی به آینده، اولویت های سازمان ملل در ساحل باید حکمرانی موثر در بخش امنیتی و اصلاحات در بخش امنیتی را ترویج کند.

برای سازمان ملل، دیپلماسی اهمیت بیشتری پیدا کرده است، زیرا دولت ها به سایر مشارکت های امنیتی و ترتیبات منطقه ای روی می آورند.

بورکینافاسو، مالی و نیجر، حاکمیت و خودمختاری استراتژیک را محور چشم انداز سیاسی خود قرار داده اند و AES را به عنوان چارچوبی برای همکاری نزدیک تر ساخته اند.

خروج آنها از ECOWAS معماری منطقه ای را تغییر داده است که از طریق آن دولت های غرب آفریقا به طور سنتی با بحران های سیاسی و امنیتی برخورد می کردند.

سازمان ملل همچنان با سازمان‌های منطقه‌ای از جمله ECOWAS و اتحادیه آفریقا کار می‌کند، اما دولت‌ها دیگر یک چارچوب سیاسی یا رویکرد مشابهی برای تعامل خارجی ندارند.

در نتیجه، برای سازمان ملل، حفظ کانال های سیاسی حیاتی به طور بالقوه دشوارتر شده است.

آدامو گفت که ساختار امنیتی چندپاره به این معنی است که سازمان ملل باید به جای ایجاد نیروهای بزرگ مقیاس خود، به دنبال همکاری با سازمان ها و گروه های منطقه ای و از طریق آن باشد.

از آنجایی که ساختارهای امنیت ملی ضعیف و استخراج‌کننده باقی می‌مانند، و قطعات معماری امنیت منطقه‌ای که با ظهور اتحاد کشورهای ساحل و تغییر پویایی ECOWAS مشخص می‌شود، سازمان ملل باید میانجیگری عملگرایانه و فراگیر را برای پر کردن شکاف‌ها بین کشورهای ساحلی و ساحلی در اولویت قرار دهد، در حالی که به طور فعال چارچوب‌های جایگزین و عملکردی مانند M.J.J. ابتکار» او گفت.

عقب نشینی نیروهای حافظ صلح در وهله اول فشارهایی را که سازمان های بین المللی را وارد منطقه کرد از بین نبرده است.

آوارگی، خشونت مسلحانه، جنایت سازمان یافته، ناامنی غذایی و فشارهای آب و هوایی همچنان در سراسر ساحل همپوشانی دارند.

شاید تغییر آب و هوا دلیل اصلی بی ثباتی نباشد، اما فشارهای زیست محیطی و اقتصادی می تواند به آسیب پذیری های موجود بیفزاید، به ویژه در جایی که نهادهای دولتی ضعیف هستند و جوامع در حال حاضر با درگیری و آوارگی سروکار دارند.

برای سازمان ملل، کار بشردوستانه یکی از زمینه‌هایی است که می‌تواند در آن تعامل ادامه یابد، حتی زمانی که دولت‌ها مداخله نظامی در مقیاس بزرگ را رد کنند.

کار بشردوستانه نیز تاکید بیشتری بر ظرفیت محلی و منطقه ای دارد.

گفت: «به طور اساسی، سازمان ملل باید با ادغام ابتکارات صلح آب و هوا و توانمندسازی ظرفیت‌های محلی، بر ستون‌های اصلی UNISS یعنی حکومت‌داری، انعطاف‌پذیری و امنیت دوچندان کند و اطمینان حاصل کند که تعامل بین‌المللی انعطاف‌پذیر، مالکیت محلی و تمرکز بر ثبات پایدار و چند بعدی به جای پاسخ‌های نظامی صرفا نظامی است.»

در حالی که سازمان ملل نمی‌تواند مشارکت‌های امنیتی دولت‌های مستقل را تعیین کند یا فرآیندهای سیاسی را به مقاماتی که آنها را رد می‌کنند تحمیل کند، همچنان می‌تواند گفت‌وگو را تسهیل کند، از عملیات‌های بشردوستانه حمایت کند و بحران‌های منطقه‌ای را در برابر جامعه بین‌المللی گسترده‌تر مطرح کند.

هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در 8 سپتامبر 2026 افتتاح شد و مناظره عمومی آن در 22 سپتامبر آغاز می شود.

UNGA بدون هیچ مأموریت حافظ صلح سازمان ملل در مالی و با بورکینافاسو، مالی و نیجر خارج از ECOWAS ملاقات می کند، در حالی که AES به چارچوب جداگانه ای برای همکاری سیاسی و امنیتی آنها تبدیل شده است.

علیو گفت: «این امر سازمان ملل را بیشتر به یک مدافع و ارائه دهنده خدمات نزدیک می کند تا شکل دهنده نتایج. او می‌تواند گزارش دهد، خلاصه کند، عملیات‌های کمکی را تأمین مالی کند و برای دسترسی فشار بیاورد، اما نمی‌تواند آن را مجبور کند یا امنیت رژیم را که روسیه را برای دولت‌های نظامی ضروری کرده است، ارائه دهد.»

با این حال برای ساحل، ناامنی، آوارگی، نیازهای بشردوستانه و فشارهای اقتصادی و اقلیمی همچنان باقی است.

در تغییر محیط منطقه ای، نفوذ سازمان ملل به احتمال زیاد از طریق دیپلماسی است تا زور، از طریق دسترسی به جای اقتدار، و از طریق روابط منطقه ای به جای حضور گسترده امنیتی بین المللی.