سازمان همکاری شانگهای، بریکس، ترامپ-شی: موج اجلاس سران چه معنایی برای هند دارد؟

جهان بار دیگر در میانه فصل قله است. پایان اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای (SCO) در بیشکک قرقیزستان در آغاز ماه سپتامبر با اجلاس سران بریکس در دهلی نو هندوستان دنبال شد. نشست این هفته مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک احتمالا تحت الشعاع نشست سران شی جین پینگ، رئیس جمهور چین و دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده در 24 سپتامبر قرار خواهد گرفت.

و قبل از پایان سال، اجلاس سران APEC نیز در ماه نوامبر در چین برگزار خواهد شد و پس از آن ایالات متحده میزبان اجلاس G20 در دسامبر خواهد بود. هر یک از این نشست ها دیدگاه متفاوتی از نظم بین المللی ارائه می دهد. سازمان همکاری شانگهای و بریکس هر دو نماینده جنوب جهانی هستند و از توزیع عادلانه تر قدرت در نظم جهانی چند قطبی حمایت می کنند. اما سازمان همکاری شانگهای به طور سنتی نسبت به جهان بینی غیرغربی که توسط بریکس تبلیغ می شود، جهان بینی ضدغربی تری ارائه می دهد. بیانیه بیشکک سازمان همکاری شانگهای با انعکاس این موضوع، در فراخوانی اسرائیل و ایالات متحده پر سر و صداتر بود.

حملات به ایران با «محکوم کردن حملات نظامی» علیه این کشور، افزود: «این گونه اقدامات ناقض اصول و هنجارهای حقوق بین‌الملل است» و «خطرات جدی برای صلح، امنیت و ثبات بین‌المللی ایجاد می‌کند». در مقابل، بیانیه دهلی نو بریکس، مناقشه ایران را بدون اشاره خاصی به اقدامات ایالات متحده در آغاز مناقشه مطرح کرد.

این بیانیه «نگرانی عمیق خود را نسبت به ادامه تشدید تنش‌ها» ابراز کرد و در عین حال خواستار «حداکثر خویشتن‌داری» از سوی همه طرف‌ها و همچنین تضمین «حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی»، «احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی» کشورها و حفظ «جریان هموار تجارت جهانی، زنجیره تامین و انرژی» شد. در همین حال، مجمع عمومی سازمان ملل به طور فزاینده ای به عنوان یک مجمع منسوخ از دوران گذشته که ارزش ها، هنجارها و قوانین جهانی کلمات فرعی برای وضعیت نظم بین المللی بودند، دیده می شود.

در مقابل، نشست ترامپ و شی منعکس کننده جهانی است که ما اکنون در آن با یک سیستم بین المللی قدرت محورتر و «شاید درست می کند» زندگی می کنیم. هر دیدگاه طرفداران خاص خود را دارد. ایالات متحده تحت دولت ترامپ به وضوح قدرت را بر اصل ترجیح می دهد و تعاملات دوجانبه بین قدرت های به اصطلاح بزرگ را ترجیح می دهد. این در تمایل ترامپ برای دیدارهای فردی با رهبران قدرتمند مانند ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در آلاسکا در اوت گذشته و دیدار با شی در پکن در ماه مه منعکس شده است.

جهان بینی ترامپی همچنین از اقدامات یک جانبه حمایت می کند، همانطور که دکترین دانرو نامیده می شود، که از رویکرد "حوزه نفوذ" در روابط بین المللی حمایت می کند. در همین حال، چین به دنبال ارائه تصویری از خود به عنوان یک قدرت مسئولیت پذیرتر در مقایسه با ایالات متحده است. در انجام این کار، برای مثال از چندجانبه گرایی و حفظ نظم بین المللی مبتنی بر قوانین از طریق حمایت از سازمان ملل متحد حمایت می کند.

با این حال، در واقعیت، پکن به طور فزاینده‌ای به سمت اقدام یکجانبه از طریق اعمال اجبار اقتصادی – با استفاده از اهرم مرکزی خود در زنجیره‌های تأمین جهانی، به‌ویژه در فناوری‌های حیاتی و نوظهور – و تاکتیک‌های منطقه خاکستری متمایل است، همانطور که اقداماتش در تنگه تایوان و دریای چین جنوبی نشان می‌دهد.

همچنین به دنبال استفاده از انجمن‌هایی است که جنوب جهانی را به نمایش می‌گذارد تا جهان‌بینی‌های خود را که در چهار ابتکار آن گنجانده شده است: توسعه جهانی، حکومت، امنیت و ابتکارات تمدنی استفاده کند. مخمصه هند این وضعیت کشورهایی مانند هند را به کجا می کشاند؟ دهلی نو علاقه خود را به میزبانی اجلاس های بزرگ نشان داده است، از اجلاس سران G20 در سال 2023 تا اجلاس تاثیر هوش مصنوعی در اوایل سال جاری و اکنون اجلاس بریکس (چهارمین باری که هند میزبان دومی است). در تمام این انجمن ها، هند به دنبال تبلیغ خود به عنوان به اصطلاح صدای جنوب جهانی بوده است.

هند به عنوان رئیس G20، ورود اتحادیه آفریقا به این گروه را تسهیل کرد. در اجلاس تاثیر هوش مصنوعی، از "دموکراتیزه کردن" هوش مصنوعی (با تکرار لفاظی خود در مورد گنجاندن دیجیتال از طریق ترویج زیرساخت عمومی دیجیتال) حمایت کرد. سخنرانی نخست وزیر نارندرا مودی در اجلاس سران بریکس 2026 این روایت را با فراخوان برای تبدیل جنوب جهانی «از حاکمان به قانون‌گذاران» ادامه داد. او ساختار کنونی حکمرانی جهانی را «هرم امتیاز» توصیف کرد که در آن جنوب جهانی در «ردیف اول بحران‌های جهانی قرار دارد، اما

آکرو تصمیم گیری.» اظهارات مودی را می توان همتای سخنرانی مارک کارنی نخست وزیر کانادا در مجمع جهانی اقتصاد داووس در اوایل سال جاری دانست. اما در حالی که اظهارات کارنی به عنوان "دعوت به سلاح" برای قدرت های متوسط جهان تلقی می شد، مودی دستورات خود را برای جنوب جهانی ارائه می کرد. دهلی نو به عنوان رئیس اجلاس سران بریکس امسال، با اتخاذ شعار «اول بشریت» که با رویکرد «مردم محوری» مودی تکمیل شد، به دنبال ترویج جهان بینی خوش خیم تر و فراگیرتر بود.

با این حال، با انجام این کار، جهان بینی هند با وضعیت کنونی نظم جهانی که به طور فزاینده ای از هم پاشیده شده و گرفتار درگیری های متعدد است، هماهنگ نیست. این در زمانی اتفاق می افتد که انجمن هایی مانند BRICS توسط گروه های جدیدتر تحت فشار قرار می گیرند. در یک طرف نشست های دوجانبه بین قدرت های بزرگ مانند نشست این هفته ترامپ و شی. به‌عنوان ابرقدرت‌های فناوری جهان، احتمال بیشتری وجود دارد که چین و ایالات متحده در نشست‌های دوجانبه خود شرایط مربوط به مقررات هوش مصنوعی را تعیین کنند تا مجمع‌هایی مانند بریکس یا اجلاس تأثیر هوش مصنوعی.

همین امر را می توان در مورد موضوعات مهم دیگر، از درگیری های جهانی گرفته تا آب و هوا، گفت. در عین حال، بریکس توسط گروه‌های جدیدتر، کوچک‌تر، اغلب متمرکز بر تک موضوعی یا مبتنی بر جغرافیایی از کشورهای قدرت متوسط ​​به چالش کشیده می‌شود. پیمان دفاعی سه جانبه اخیرا اعلام شده بین پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه نمونه ای از این امر است. این بدان معنا نیست که این ابتکارات دیگر مؤثرتر از برجام هستند، اما آنها نشانه ای از چیزهایی هستند که در آینده خواهند آمد.

این گروه‌بندی‌های دوجانبه و فرعی اغلب به مراتب زیرک‌تر هستند و در نتیجه برای دستیابی به اجماع در موقعیت بهتری نسبت به گروه‌هایی با عضویت‌های بزرگ، باز و فراگیر – چه سازمان ملل متحد و چه برجام توسعه یافته، قرار دارند. در نهایت، برای اینکه انجمن‌هایی مانند BRICS مرتبط باقی بمانند، احتمالا باید بیشتر در نظم جهانی به رهبری چین جاسازی شوند. اما با انجام این کار، اعضایی مانند هند که مدتهاست به دنبال حفظ استقلال استراتژیک خود بوده اند، بیگانه خواهد شد.

این موضوع کشورهای عضو را با یک معما روبرو می کند: آیا این انجمن ها به بی ربطی منحل می شوند یا بخشی از مدار چین می شوند؟ دهلی نو برای چندین دهه در برابر ابتکارات واشنگتن برای تبدیل شدن به بخشی از معماری امنیتی تحت رهبری ایالات متحده مقاومت کرد. اکنون هند باید ببیند که آیا می‌تواند خودمختاری خود را در جهانی که در آن مؤثرترین انجمن‌های نمایندگی جنوب جهانی احتمالا توسط چین رهبری می‌شوند، حفظ کند یا خیر.

از آنجایی که یک ابرقدرت (ایالات متحده) به طور فزاینده ای از مسئولیت های جهانی خود چشم پوشی می کند در حالی که دیگری (چین) هنوز با نقش جدید خود به عنوان یک قدرت جهانی کنار نیامده است، بقیه جهان در حال یادگیری سازگاری هستند. فصل قله ها منعکس کننده این پویایی های در حال تغییر است.