سایه ماندگار جنگ مواد مخدر رودریگو دوترته در فیلیپین

چند کیسه چیپس و شیرینی در ویترین فروشگاه ساده خانه سالواسیون راموس در محله باتاسان در حومه مانیل قرار دارد. او در 68 سالگی جلوی خانه‌اش را به یک فروشگاه کوچک تبدیل کرده است تا به هزینه تحصیل نوه‌اش که از زمان مرگ دخترش تحت مراقبت او بوده کمک کند. یک شب در فوریه 2017 در همان آستانه بود که کریستا راموس یک بار از پشت و سه بار از ناحیه سر توسط چهار افسر پلیس لباس شخصی هدف گلوله قرار گرفت. سالواسیون در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده است به یاد می آورد: "او در آغوش من درگذشت. من حتی نتوانستم خداحافظی کنم."

در کنار او، دوست و همسایه اش، لور پاسکو نیز در سوگ فرزندانش است. دو پسر او، کریستانتو و خوان کارلوس، 34 و 31 ساله، در طی یک عملیات پلیس در حالی که در ماه مه 2017 در حال رفتن به محل کار بودند کشته شدند. لور می‌گوید: «پلیس می‌گوید که آنها را تعقیب کردند زیرا فکر می‌کردند دزد هستند، اما زخم‌های گلوله در قسمت جلوی بدنشان بود. او اکنون پنج نوه اش را بزرگ می کند. سالواسیون می گوید: "کریستا یک جنایتکار نبود." او با افرادی که با آنها بود مواد مصرف می کرد، اما می خواست بهتر شود.

barangay [جامعه در سطح محله] برنامه ای را برای معالجات معالجه ارائه می کرد، بنابراین من نام او را به آنها دادم. پسران لور قبل از انتخاب دوترته مصرف مواد مخدر را متوقف کرده بودند. پس از روی کار آمدن وی، مقامات محلی اصرار داشتند که مصرف کنندگان سابق مواد مخدر ثبت نام کنند و این روند را به عنوان یک راستی آزمایی ساده ارائه کردند. پسران او ابتدا نپذیرفتند. Llore در نهایت آنها را متقاعد کرد. بیش از یک سال بود که هوشیار بودند. او می‌گوید: «امروز به این فکر می‌کنم که اگر آن‌ها به آنجا نرفته بودند، ممکن بود هنوز زنده باشند.

در محله‌های سرتاسر کشور، بارنگی‌ها شروع به تهیه «لیست‌های مراقبت» از مصرف‌کنندگان فعلی و سابق مواد مخدر کردند. برای برخی از ساکنان، خارج شدن از این لیست ها بهایی داشت. Salvacion می‌گوید: «حداقل پنج خانواده که من می‌شناسم 10000 پزو (حدود 180 دلار) به دولت محلی پرداخت کردند تا نام‌شان از فهرست حذف شود و فرزندانشان هنوز زنده هستند. در دوران دوترته، جنگ با مواد مخدر همچنین به منبع درآمد برخی از بازیگران محلی تبدیل شد.

همراه با غم و اندوه از دست دادن فرزندان و گناه ثبت نام آنها در مقامات محلی، بار پرداخت برای بازگرداندن اجساد آنها از سردخانه به دوش کشیده شد. در موارد Salvacion و Llore، مقامات ابتدا 120000 پزو و بعدا 70000 پزو یا حدود 1350 دلار پس از مداخله سازمان غیردولتی Rise Up for Life and For Rights خواستند. لیا والنسیا، هماهنگ کننده این سازمان که از خانواده ها در جستجوی عدالت حمایت می کند، می گوید: "دوترته این خانواده ها را نابود کرد و اکنون این مادران باید برای بزرگ کردن نوه های یتیم خود به کار ادامه دهند."

Rise Up for Life and for Rights همچنین شهادت های خود را به دادگاه کیفری بین المللی (ICC) در لاهه منتقل کرده است، جایی که دوترته از زمان دستگیری خود در مارس 2025 در آن نگهداری می شود. این پرونده دوترته را متهم به جنایات علیه بشریت می کند که بین سال های 2011 تا 2019، در زمان شهرداری شهر داوائو و بعدا به عنوان رئیس جمهور، مرتکب شده است. دادستان ها 78 قربانی را در حوادثی که به طور خاص در این پرونده شرح داده شده است شناسایی کرده اند: 76 قتل ادعا شده و دو اقدام به قتل.

این رقم تعداد کل کشته‌های منتسب به جنگ مواد مخدر دوترته را نشان نمی‌دهد، بلکه مجموعه‌ای از حوادثی است که توسط دادستان‌ها برای اثبات جنایات ادعایی علیه بشریت ارائه شده است. محاکمه تاریخی قرار است در 30 نوامبر آغاز شود. اگر دوترته به جنایت علیه بشریت مجرم شناخته شود، او اولین رئیس جمهور سابق خواهد بود که توسط دیوان کیفری بین المللی محکوم می شود. Salvacion Ramos و Llore Pasco با هم می گویند: "ICC یک پرتو بسیار کوچک از امید است، اما ما از دولت می خواهیم که باتو را تحویل دهد و تحقیقاتی را برای محاکمه همه کسانی که مسئول هستند آغاز کند."

دوترته می تواند به زودی توسط متحدش سناتور رونالد دلا روزا، معروف به "باتو" ملحق شود، که دوترته پس از روی کار آمدن او در سال 2016 به عنوان رئیس پلیس ملی فیلیپین منصوب شد. در این سمت، دلا روزا بر راه اندازی "دو بشکه"، سنگ بنای جنگ مواد مخدر که حدود 30 تا 00 نفر از مردم این کشور کشته خواهند شد، نظارت کرد. (تعداد رسمی کشته شدگان پلیس حدود 6000 نفر است.) در 11 مه، تلاش برای دستگیری دلا روزا بر اساس حکم دادگاه بین المللی کیفری با پناه بردن او به داخل مجلس سنای فیلیپین در حالی که تیراندازی در ساختمان شلیک شد، پایان یافت.

رئیس پلیس سابق قبل از اینکه چند روز بعد از ساختمان خارج شود، در داخل اتاق تحت مراقبت حفاظتی قرار گرفت. او در حال حاضر آزاد است و تحت تعقیب مقامات فیلیپین است. این واقعیت که چنین هرج و مرج ممکن است نشان می دهد که جنگ مواد مخدر تا چه حد از نظر سیاسی در بالاترین سطوح دولت فیلیپین حساس است. در سال 2022، دوترته دوره 6 ساله مجردی خود را به پایان رساند و فردیناند مارکوس جونیور، پسر دیکتاتور سابق که از سال 1965 تا 1986 بر کشور حکومت می کرد، جانشین وی شد، که از طریق اتحاد با اردوگاه دوترته انتخاب شد. اما این اتحاد دوام نیاورد.

با بدتر شدن روابط بین دو طایفه سیاسی، مارکوس به تدریج موضع خود را در دادگاه کیفری بین المللی تغییر داد. در مارس 2024، او گفت که دیوان کیفری بین‌المللی هیچ اختیاری برای تحقیق در مورد جنگ مواد مخدر فیلیپین ندارد و دولت او با دادگاه همکاری نخواهد کرد. ماه‌ها بعد، در حالی که اتحادش با دوترت‌ها از هم پاشید، او موضع ملایم‌تری اتخاذ کرد و گفت که دولتش تحقیقات دیوان کیفری بین‌المللی را مسدود نخواهد کرد و به تعهداتش در قبال اینترپل عمل خواهد کرد. در اوایل سال 2025، دولت او همچنین نشان داده بود که برای همکاری محدود با دادگاه آماده است.

دوترته توسط مقامات فیلیپین بر اساس اعلامیه قرمز اینترپل در فرودگاه مانیل در 11 مارس 2025 دستگیر شد. در حالی که مارکوس به پلیس اجازه داد تا حکم دستگیری دیوان بین المللی کیفری را اجرا کند و حضور بازرسان دیوان بین المللی کیفری را پذیرفت، او هرگز آشکارا با جنگ مواد مخدر که توسط سلف خود به راه انداخته بود مخالفت نکرد. او تا حد زیادی در طول مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری 2022 از این موضوع اجتناب کرد، به ویژه برای حفظ اتحاد خود با اردوگاه دوترته و حامیان آن. او تنها پس از تصدی مسئولیت، زمانی که وعده جنگ «بی خون» با مواد مخدر را داد، از آن فاصله گرفت.

جوئل آریات، محقق علوم اجتماعی در دانشگاه فیلیپین و بنیانگذار پروژه DAHAS، که از سال 2017 مرگ و میر ناشی از جنگ مواد مخدر را ردیابی می کند، این اصطلاح را "تبلیغات خالص" نامید. آریات می‌گوید: "دولت مارکوس می‌گوید دیگر خونی ریخته نمی‌شود. این پوچ است. جنگ مواد مخدر ادامه دارد. تعداد قربانیان به شدت کاهش یافته است، اما هنوز 200 تا 300 نفر در سال کشته می‌شوند." او می گوید که یک سوم قربانیان در عملیات پلیس کشته می شوند، در حالی که بقیه عمدتا با شبه نظامیان خصوصی یا مردان ضارب که برای هر قتل کمتر از 100 دلار استخدام شده اند، مرتبط هستند.

کاهش خشونت علیه مصرف کنندگان مواد مخدر می تواند نشانه ای از پیشرفت در دولت مارکوس باشد، اما آریات همچنان بدبین است. این محقق می گوید: "کسانی که مسئول هزاران قتل هستند، به ویژه افسران پلیس رده پایین، هنوز در مشاغل خود هستند. پلیس جزئیات را می داند و چه کسی در آن شرکت داشته است." بر اساس گزارشی از دیده بان حقوق بشر که در ژوئن سال جاری منتشر شد، تاکنون تنها پنج مورد منجر به محکومیت 9 افسر پلیس به جرم مرتبط با جنگ مواد مخدر دوترته شده است.

با این حال، DAHAS بسیاری از موارد دیگر را مستند کرده است که در آن افسران پلیس خود از قتل‌ها فیلم می‌گیرند و فیلم‌ها را به عنوان غنائم به صورت آنلاین منتشر می‌کنند. آریات که در کتابخانه دانشگاهی که در آن کار می کند نشسته است، نگرانی اصلی خود را به اشتراک می گذارد. او می‌گوید: «در واقعیت، نهادهایی که در طول جنگ مواد مخدر شکست خورده‌اند، تغییر نکرده‌اند.

دو سال دیگر، انتخابات ریاست جمهوری دیگری برگزار خواهد شد و اگر سیاستمداری مانند دوترته پیروز شود، همه چیز می تواند دوباره شروع شود، زیرا ذهنیت نیز تغییر نکرده است. در ماه مه 2025، دو ماه پس از دستگیری و انتقال او به لاهه، 63 درصد از رای دهندگان ثبت نام شده مورد نظرسنجی پالس آسیا گفتند که هنوز به دوترته اعتماد دارند. کریستوفر ماگنو، جرم شناس متخصص خشونت سیاسی و یکی از بنیانگذاران کمیسیون حقیقت، می گوید: «رهبران پوپولیست خود را مدافع نظم و مبارزه با جنایت معرفی می کنند.

آنها برای توجیه سیاست‌های خود، گروهی را به عنوان مسئول ناامنی معرفی می‌کنند: مهاجران در ایالات متحده در زمان ترامپ، و افراد فقیر و کسانی که در فیلیپین متهم به استفاده یا قاچاق مواد مخدر در زمان دوترته هستند. با شناسایی یک «دشمن»، می‌توانند به یک سیاست سرکوبگرانه مشروعیت بخشند و محبوبیت خود را تقویت کنند.

بنابراین دوترته با سطح بالایی از حمایت عمومی، سمت خود را ترک کرد. کمیسیون حقیقت، که در سال 2026 تأسیس شد، یک نهاد مستقل است که کارشناسان غیرنظامی را از زمینه‌های مختلف، از جمله قانون، پزشکی قانونی، روزنامه‌نگاری، مراقبت‌های آگاه از تروما، و آموزش گرد هم می‌آورد. کار آن بر جمع آوری شهادت از قربانیان و خانواده های آنها، حفظ داستان های آنها، و بررسی نهادها و شیوه های پشت جنگ مواد مخدر متمرکز است.

مگنو می‌گوید: «هدف ما مستندسازی حقایق و ایجاد یک گزارش واقعی است، اما مهم‌تر از همه، انسان‌سازی قربانیان و آغاز روند بهبودی از طریق تغییر ذهنیت». انتظار می رود کار این کمیسیون دو سال طول بکشد و قبل از انتخابات بعدی تکمیل شود و یافته ها هر شش ماه یکبار منتشر شود. این امید جدیدی به خانواده‌های قربانیان می‌دهد، اگرچه آنها محتاط هستند. Salvacion Ramos و Llore Pasco می‌گویند: «ما همچنان در حال مشاهده هستیم که با کمیسیون حقیقت چه اتفاقی می‌افتد».

مگنو می‌گوید که برخی از افسران پلیس در طول مصاحبه‌هایی که توسط کمیسیون حقیقت انجام می‌شود، "شروع به باز کردن" کرده‌اند. او می افزاید: «پلیس ملی نیز از ما حمایت کرده و گفته است که نتیجه گیری کمیسیون ما را دنبال خواهد کرد». جرم شناس مسئولیت سنگینی را که پیش روی تیمش قرار دارد می داند: فرآیندی از حقیقت و یادآوری با هدف قرار دادن مردم و قربانیان در مرکز این تراژدی.

همچنین این چالش وجود دارد که یافته‌های کمیسیون توسط همه - از مؤسسات گرفته تا خانواده‌های قربانیان، اما مهم‌تر از همه توسط یک جامعه تقسیم‌شده - به رسمیت شناخته شود تا زخم برجای مانده از جنگ مواد مخدر رودریگو دوترته در نهایت شروع به التیام یابد.