سرنوشت اسرائیل پس از انتخابات چه خواهد شد؟
انتخابات اسرائیل با مشارکت بالا پایان یافت، اما هیچ ائتلافی به اکثریت نرسید. اکنون احزاب عربی نقشی کلیدی در تعیین دولت آینده دارند. نتانیاهو برای ماندن در قدرت و آیزنکوت برای کنار زدن او به رای دیگر احزاب نیاز دارند.
در نظام سیاسی اسرائیل، پیروزی در انتخابات پارلمانی لزوما به معنای به دست گرفتن قدرت نیست. شهروندان این کشور به جای انتخاب مستقیم نخست‌وزیر، به فهرست احزاب رای می‌دهند و ۱۲۰ کرسی پارلمان، موسوم به کنست، بر اساس سهم آرای احزابی تقسیم می‌شود که دست‌کم ۳/۲۵ درصد آرای معتبر را کسب کرده باشند. برای تشکیل ائتلافی برخوردار از اکثریت مطلق، دست‌کم ۶۱ کرسی لازم است.
پس از اعلام نتایج رسمی انتخابات، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل، هفت روز فرصت دارد تا با نمایندگان احزاب مشورت کند و مسئولیت تشکیل دولت را به یکی از اعضای کنست بسپارد. این فرد لزوما رهبر بزرگ‌ترین حزب نیست، بلکه کسی است که از نظر رئیس‌جمهوری بیشترین شانس را برای تشکیل دولت دارد.
نامزد منتخب در مرحله نخست ۲۸ روز برای مذاکره با احزاب و تشکیل دولت فرصت خواهد داشت. این مهلت با موافقت رئیس‌جمهوری می‌تواند تا ۱۴ روز دیگر تمدید شود. اگر مذاکرات شکست بخورد، رئیس‌جمهوری می‌تواند ظرف سه روز فرد دیگری را مامور تشکیل دولت کند. نامزد دوم نیز ۲۸ روز فرصت دارد، اما این مهلت قابل تمدید نیست.
در صورت ناکامی در این مرحله، نمایندگان کنست ۲۱ روز فرصت خواهند داشت تا با امضای دست‌کم ۶۱ نماینده، نامزد دیگری را معرفی کنند. فرد معرفی‌شده ۱۴ روز برای تشکیل دولت فرصت خواهد داشت. اگر این تلاش نیز نتیجه ندهد، پارلمان منحل می‌شود و انتخابات تازه باید ظرف ۹۰ روز برگزار شود. البته تشکیل دولت اقلیت با رای اعتماد پارلمان نیز امکان‌پذیر است، هرچند چنین دولتی برای ادامه فعالیت به حمایت احزاب خارج از ائتلاف وابسته خواهد بود.
اکنون نتایج انتخابات روز سه‌شنبه (۲۷ اکتبر) نشان می‌دهد که اسرائیل ممکن است بار دیگر وارد دوره‌ای طولانی از مذاکرات سیاسی شود. هیچ یک از دو اردوگاه اصلی نتوانسته‌اند اکثریت لازم را به دست آورند و احزاب عربی در موقعیتی قرار گرفته‌اند که می‌توانند موازنه قدرت را تغییر دهند.
مشارکت نزدیک به ۷۸ درصد واجدان شرایط در انتخابات اسرائیل، بالاترین میزان از سال ۱۹۹۹ تاکنون بوده است. با این حال، حضور گسترده رای‌دهندگان برخلاف انتظار نتوانسته به شکل‌گیری اکثریتی روشن در پارلمان منجر شود.
تا روز چهارشنبه (۲۸ اکتبر)، با شمارش حدود ۸۵ درصد آرا، حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو ، نخست‌وزیر اسرائیل، با کسب ۲۰/۸ درصد آرا پیشتاز بود. حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش، نیز با ۱۶/۱ درصد آرا در جایگاه دوم قرار داشت.
برآوردهای اولیه از تقسیم کرسی‌ها نشان می‌دهد که ائتلاف حامی نتانیاهو می‌تواند حدود ۵۴ کرسی، احزاب مخالف او به رهبری آیزنکوت حدود ۴۹ کرسی و احزاب عربی ۱۷ کرسی به دست آورند. این ارقام هنوز قطعی نیست و شمارش آرای نظامیان و دیپلمات‌ها می‌تواند ترکیب نهایی پارلمان را تغییر دهد.
سهم آرای لیکود در مقایسه با انتخابات سال ۲۰۲۲ که به ۲۳/۴ درصد رسیده بود، کاهش یافته است. با این حال، این عقب‌نشینی به معنای پایان نخست‌وزیری نتانیاهو نیست. مخالفان او نیز با وجود نارضایتی گسترده از عملکرد دولت، نتوانسته‌اند اکثریتی مستقل برای کنار گذاشتن او به دست آورند.
جنگ‌های سه سال گذشته، پیامدهای حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس، اختلافات بر سر استقلال دستگاه قضایی و معافیت یهودیان فوق‌ارتدوکس از خدمت سربازی از مهم‌ترین موضوعاتی بودند که بر فضای انتخابات تاثیر گذاشتند.
در این میان، کاهش حمایت از برخی متحدان راست افراطی نتانیاهو، از جمله ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، نشان می‌دهد که بخشی از رای‌دهندگان از ترکیب کنونی دولت ناراضی هستند.
نتانیاهو با وجود این عقب‌نشینی، همچنان بر تشکیل دولتی راست‌گرا تاکید دارد. او پس از انتخابات هشدار داد که همکاری مخالفانش با احزاب عربی می‌تواند به تشکیل دولتی "خطرناک" منجر شود. او پیش‌تر نیز چنین همکاری‌هایی را "خیانت" توصیف کرده بود.
در مقابل، آیزنکوت با تاکید بر ضرورت وحدت ملی وعده داده است که دولت جدیدی تشکیل دهد و دوران تازه‌ای را در سیاست اسرائیل آغاز کند. با این حال، تحقق این وعده به توافق با احزابی وابسته است که درباره مسائل اساسی، از جمله مشارکت احزاب عربی در دولت، اختلاف نظر دارند.
یکی از مهم‌ترین نتایج انتخابات اسرائیل، افزایش چشمگیر حمایت از احزاب عربی است. شهروندان عرب که حدود یک‌پنجم جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند، اکنون از طریق نمایندگان خود می‌توانند نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری دولت آینده داشته باشند.
تا پیش از این، روابط پرتنش میان احزاب یهودی و عربی، همکاری سیاسی آنها را دشوار کرده بود. مسئله فلسطین، اختلافات هویتی و نگرش متفاوت به ماهیت دولت اسرائیل همچنان از مهم‌ترین موانع چنین ائتلاف‌هایی به شمار می‌روند.
با این حال، نتایج انتخابات می‌تواند معادلات گذشته را تغییر دهد. آیزنکوت احتمال همکاری با احزاب عربی را به طور کامل رد نکرده است. او پذیرش اسرائیل به عنوان کشوری یهودی و به رسمیت شناختن حماس به عنوان گروهی افراطی را از جمله شروط این همکاری دانسته است.
مشکل اصلی آیزنکوت تنها جلب حمایت احزاب عربی نیست. برخی از احزاب مخالف نتانیاهو نیز حاضر نیستند در دولتی با مشارکت این احزاب حضور داشته باشند. از این رو، حتی اگر مجموع کرسی‌های مخالفان نتانیاهو از ۶۱ فراتر رود، توافق بر سر تشکیل دولت همچنان دشوار خواهد بود.
یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها، از جمله سیاستمدارانی است که خواستار تغییر این رویکرد شده است. او با انتقاد از تلاش نتانیاهو برای ایجاد شکاف میان شهروندان یهودی و عرب، تاکید کرده که آرای شهروندان عرب نیز باید در تعیین آینده سیاسی کشور نقش داشته باشد.
منصور عباس، رهبر فهرست متحد عربی، نیز پس از مشخص شدن نتایج اولیه انتخابات گفت: «ما اینجا هستیم، در حاشیه نیستیم.»
حزب او در سال ۲۰۲۱ با پیوستن به ائتلاف حاکم، نخستین حزب عربی بود که در تشکیل دولت اسرائیل مشارکت کرد. اکنون نتایج انتخابات بار دیگر بحث درباره حضور احزاب عربی در ساختار قدرت را به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاسی اسرائیل تبدیل کرده است.
اهمیت این تحول تنها به انتخاب نخست‌وزیر محدود نمی‌شود. موفقیت احزاب عربی می‌تواند زمینه‌ساز تغییر در روابط سیاسی میان جمعیت یهودی و عرب اسرائیل باشد، هرچند مخالفت جریان‌های راست‌گرا و اختلافات بر سر مسئله فلسطینیان همچنان موانع بزرگی در برابر چنین تغییری ایجاد می‌کنند.
در چنین شرایطی، اسرائیل با چند احتمال روبرو است. نتانیاهو ممکن است با جلب حمایت احزاب دیگر در قدرت باقی بماند. آیزنکوت نیز می‌تواند با ایجاد توافقی میان مخالفان نتانیاهو و احزاب عربی دولت جدیدی تشکیل دهد. احتمال سوم، شکست مذاکرات و بازگشت دوباره شهروندان به پای صندوق‌های رای است.
این احتمال برای اسرائیل تجربه تازه‌ای نیست. این کشور بین آوریل ۲۰۱۹ تا نوامبر ۲۰۲۲ پنج انتخابات پارلمانی برگزار کرد، زیرا اختلافات سیاسی مانع تشکیل دولت‌های باثبات شده بود.
اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل، روز چهارشنبه با اشاره به ضرورت جلوگیری از تکرار این وضعیت، از احزاب خواست برای جلوگیری از برگزاری انتخابات مجدد تلاش کنند.
در نهایت، سرنوشت دولت آینده اسرائیل نه در صندوق‌های رای، بلکه در مذاکراتی تعیین خواهد شد که می‌تواند هفته‌ها ادامه پیدا کند. نتانیاهو اگرچه همچنان رهبر بزرگ‌ترین حزب است، دیگر از اکثریت مطمئنی برخوردار نیست. در مقابل، مخالفان او نیز برای پایان دادن به نخست‌وزیری‌اش ناچارند بر اختلافات عمیق خود غلبه کنند.
این بار احزاب عربی ممکن است تعیین کنند که کدام یک از این دو اردوگاه به قدرت می‌رسد، یا اینکه اسرائیل بار دیگر به سوی انتخابات زودهنگام حرکت خواهد کرد.