سقوط ۶۰ هزار تومانی تتر؛ ماجرا چه بود و صرافی‌های ایرانی چه کردند؟
قیمت تتر شب گذشته (۱۹ آبان) از حدود ۲۶۰ هزار تومان در بعضی بازارها به حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومان رسید و حتی تا ۱۹۸ هزار تومان هم معامله شد.
قیمت تتر شب گذشته (۱۹ آبان) از حدود ۲۶۰ هزار تومان در بعضی بازارها به حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ هزار تومان رسید و حتی تا ۱۹۸ هزار تومان هم معامله شد.
این یک سقوط آزاد ۲۳ درصدی در قیمت تتر بود که هرچند پس از مدتی قیمت به کانال ۲۵۰ هزار تومان بازگشت، اما بعضی کاربران را به سمت بستن اجباری موقعیت‌های معاملاتی و نقد کردن وثیقه‌های وام برد. برای چند ساعتی وضعیت بازار تتر آشفته بود صرافی‌های ایرانی هم دست به اقداماتی زدند. مثلا نوبیتکس در واکنش اولیه، برداشت‌های ریالی و رمزارزی را به‌صورت موقت متوقف کرد تا وضعیت بازار و سفارش‌ها بررسی شود. البته این محدودیت‌ها حدود ۳ ساعت ادامه داشت و پس از آن، این صرافی ارز دیجیتال در اطلاعیه‌ای از عادی شدن خدمات خبر داد. والکس و تبدیل نیز اطلاعیه‌هایی درباره این اتفاق و اقداماتی در راستای جبران خسارت منتشر کردند؛ با این حال، دامنه و شیوه جبران در هر پلتفرم تفاوت دارد.
داده‌ها در بازار جهانی، وضعیت متفاوتی نسبت به بازار ایران داشت. طبق تاریخچه قیمت کوین‌گکو ، قیمت پایانی تتر در ۱۰ نوامبر (۱۹ آبان)، ۰٫۹۹۹۱۱۰ دلار بوده است؛ تقریبا برابر با یک دلار و بسیار نزدیک به قیمت ۰٫۹۹۹۰۹۴ دلاری روز قبل. این داده‌ها نشان می‌دهد قیمت در بازار جهانی به اندازه سقوط ۲۰ و چند درصدی برخی بازارهای ایرانی، تغییر نکرده است.
تتر برای حفظ نسبت یک‌به‌یک با دلار طراحی شده است، اما این نسبت الزاما بین تتر و تومان برقرار نیست. قیمت تومانی تتر علاوه بر ارزش دلاری آن، از نرخ ارز و شرایط عرضه و تقاضای بازار داخلی تاثیر می‌گیرد. شرکت تتر نیز در توضیح رسمی سازوکار خود، هدف USDT را حفظ برابری با دلار معرفی می‌کند.
هم‌زمان، بازار جهانی رمزارزهای پرنوسان تحت فشار قرار داشت. «دِ بلاک» گزارش داده است انتشار تورم ماهانه ۰٫۴ درصدی آمریکا، بالاتر از انتظار ۰٫۳ درصدی، نگرانی درباره سیاست نرخ بهره فدرال رزرو را افزایش داد و بیت‌کوین را به زیر ۷۴ هزار دلار رساند. با این حال، این افت جهانی به‌تنهایی توضیح‌دهنده سقوط قیمت تتر به تومان نیست؛ به‌ویژه وقتی ارزش دلاری تتر نزدیک یک دلار باقی مانده است.
تا زمان تنظیم این گزارش، علت آغاز موج فروش و نخستین بازار درگیر، به‌طور قطعی مشخص نشده است. اطلاعیه‌های صرافی‌ها نیز بیشتر توضیح سرایت نوسان و نحوه جبران خسارت است، نه علت ماجرا.
والکس در اطلاعیه اولیه خود اعلام کرده است: «بررسی‌های تیم والکس نشان می‌دهد نوسان امروز ابتدا در چند صرافی دیگر آغاز شده و سپس به بازار والکس سرایت کرده است.» این صرافی رخداد را ناشی از تغییر شرایط معاملاتی دانسته و اختلال سامانه یا امنیت دارایی کاربران را رد کرده است.
صرافی تبدیل نیز در اطلاعیه خود، افت قیمت در مبادی اولیه بازار و سرایت هیجان و سفارش‌های غیرمتعارف به دیگر پلتفرم‌ها را عامل نوسان معرفی کرده است.
از نظر سازوکار معاملاتی، اگر حجم فروش ناگهان از سفارش‌های خرید موجود بیشتر شود، فروش‌ها می‌توانند در قیمت‌های پایین‌تری انجام شوند. کمبود نقدشوندگی، فاصله میان قیمت مورد انتظار و قیمت واقعی اجرای معامله را افزایش می‌دهد؛ پدیده‌ای که «لغزش قیمت» نام دارد. راهنمای کوین‌بیس نیز نقدشوندگی پایین را از عوامل اصلی افزایش لغزش قیمت معرفی می‌کند. البته این سازوکار توضیحی احتمالی برای شدت افت است و ممکن است دلیل نوسان اخیر صرافی‌های رمزارزی ایران نباشد.
در معاملات اهرمی یا خدمات مبتنی بر وثیقه، افت قیمت می‌تواند ارزش تضمین کاربر را به زیر حد لازم برساند و سامانه، موقعیت یا وثیقه را به‌صورت خودکار نقد کند. این فرایند «لیکوییدیشن» نام دارد. پس از اجرای آن، بازگشت قیمت لزوما موقعیت قبلی کاربر را احیا نمی‌کند.
اطلاعیه‌های سه صرافی نشان می‌دهد بخشی از پیامد این نوسان به معاملات تعهدی و خدمات دریافت وام مربوط بوده است، اما دامنه و شیوه جبران در هر پلتفرم تفاوت دارد.
موقعیت‌های خدمات سکو و معاملات تعهدی که در پی افت بیش از ۳ درصدی تتر، زیر حدود ۲۴۸ هزار تومان لیکویید شده‌اند
پرداخت خسارت از منابع والکس، بدون ابطال معاملات
موقعیت‌های تعهدی لیکوییدشده پایین‌تر از قیمت عادلانه با مبنای تتر ۲۵۰ هزار تومانی، و وثیقه‌های وام متأثر از رخداد
بازگرداندن موقعیت‌ها به وضعیت پیش از لیکوییدیشن و بازگرداندن وثیقه‌ها
معاملات ناخواسته زیر نرخ منصفانه ۲۵۰ هزار تومان که به زیان کاربران انجامیده‌اند
شناسایی خودکار و اجرای فرایند بازگردانی و جبران خسارت
والکس قیمت تتر پیش از نوسان را حدود ۲۵۶ هزار تومان اعلام کرده و موقعیت‌های مشمول طرح را براساس افت بیش از ۳ درصد و لیکوییدشدن زیر حدود ۲۴۸ هزار تومان تعیین کرده است.
در اطلاعیه این صرافی آمده است: «مبالغ جبران خسارت نیز حداکثر طی ۱۲ ساعت آینده، به‌صورت خودکار به حساب کاربران مشمول واریز خواهد شد و نیازی به ثبت درخواست نیست.»
والکس همچنین تأکید کرده است: «تمامی معاملات انجام‌شده معتبر و نهایی هستند و هیچ معامله‌ای ابطال یا برگشت داده نخواهد شد.» به گفته این صرافی، پرداخت خسارت از منابع شرکت انجام می‌شود و بر دارایی یا معاملات دیگر کاربران اثری ندارد.
نوبیتکس رویکرد متفاوتی اعلام کرده است: «تمامی موقعیت‌های تعهدی که در جریان این رخداد در قیمتی پایین‌تر از قیمت عادلانه، با احتساب تتر ۲۵۰ هزار تومان، لیکویید شده‌اند، به وضعیت پیش از لیکوییدیشن بازگردانده خواهند شد.»
این صرافی بازگرداندن تمام وثیقه‌های لیکوییدشده مرتبط با خدمات وام را که از رخداد تأثیر گرفته‌اند نیز وعده داده است. در اطلاعیه ارائه‌شده، زمان مشخصی برای تکمیل این اقدامات اعلام نشده، اما خریدوفروش، برداشت ریالی و رمزارزی و سایر خدمات، عادی و بدون محدودیت توصیف شده‌اند.
تبدیل اعلام کرده است: «تمامی معامله‌هایی که در جریان این نوسان در قیمتی پایین‌تر از نرخ منصفانه بازار یعنی ۲۵۰ هزار تومان به‌صورت ناخواسته انجام شده و به زیان کاربران انجامیده است، شناسایی شده و فرایند بازگردانی و جبران خسارت آن‌ها به‌صورت خودکار اعمال خواهد شد.»
این صرافی پایداری زیرساخت و امنیت دارایی‌ها را تأیید کرده و گفته خدمات واریز، برداشت و معاملات فعال است.