سه سال از برقراری حاکمیت کامل جمهوری آذربایجان در قره‌باغ گذشت

سه سال از عملیات ضدتروریستی ارتش جمهوری آذربایجان که طی آن، باکو نظم قانون اساسی را در قره‌باغ دوباره برقرار کرد، گذشت.

ارتش جمهوری آذربایجان در 19 سپتامبر 2023 با هدف خلع سلاح نیروهای غیرقانونی ارمنی در قره‌باغ، خارج کردن آنها از منطقه، خنثی کردن زیرساخت‌های نظامی آنها، تامین امنیت غیرنظامیان و برقراری دوباره نظم قانون اساسی، عملیات ضدتروریستی را آغاز کرد.

در این عملیات که حدود 24 ساعت طول کشید، مواضع و نقاط تیراندازی نیروهای ارمنی با استفاده از تسلیحات با دقت بالا منهدم شد. این عملیات در 20 سپتامبر با موفقیت به پایان رسید.

در پی این عملیات، نیروهای مسلح غیرقانونی ارمنی مجبور به زمین گذاشتن سلاح‌های خود شدند و دولت موسوم به ارمنی که در قره‌باغ یک رژیم اشغالگر ایجاد کرده بود، خود را منحل کرد.

شهرهای خان‌کندی که ساختار اشغالگر زمانی آن را «پایتخت» خود می‌دانست، همچنین خوجالی، خواجه‌وند و آغ‌دره تحت کنترل جمهوری آذربایجان درآمدند. بدین ترتیب، حاکمیت و نظم قانون اساسی در سراسر کشور به طور کامل برقرار شد.

دولت جمهوری آذربایجان از جمعیت ارمنی قره‌باغ برای ادغام در این کشور دعوت کرد و کمک‌های بشردوستانه به منطقه ارسال شد. خطوط برق خان‌کندی و مناطق اطراف آن نیز از سامانه انرژی ارمنستان جدا و به شبکه جمهوری آذربایجان متصل شد.

با وجود پیشنهاد جمهوری آذربایجان مبنی بر «ادغام در کشور و برخورداری از حقوق برابر با پذیرش حق شهروندی»، اکثریت جمعیت ارمنی منطقه به ارمنستان مهاجرت کردند. 15 نفر از جمله آرکادی گوکاسیان، باکو ساکیان و آراییک هاروتیونیان، "رؤسای‌جمهور" سابق دولت موسوم به ارمنی در قره‌باغ، داویت ایشخانیان، «رئیس پارلمان» و روبن واردانیان، «وزیر دولت»، توسط نیروهای امنیتی جمهوری آذربایجان بازداشت و به باکو منتقل شدند.

برخی از این افراد که در برابر دستگاه قضایی حاضر شدند، به حبس ابد و برخی دیگر نیز به 20 سال زندان محکوم شدند.

در عملیات ضدتروریستی، 204 سرباز ارتش جمهوری آذربایجان شهید شدند.

از نیروهای ارمنی نیز 310 نفر کشته و 614 نفر زخمی شدند.

در این عملیات 8 تانک، 22 توپ، 14 خمپاره‌انداز، 3 سامانه ضدهوایی و 9 خودروی نظامی متعلق به نیروهای ارمنی منهدم و 1713 خودروی نظامی و سلاح و همچنین 18 هزار و 600 قبضه تفنگ توقیف شد.

در روند پس از این عملیات، نیروهای «حافظ صلح روسیه» که بر اساس بیانیه سه‌جانبه امضاشده میان رهبران جمهوری آذربایجان، ارمنستان و روسیه پس از جنگ دوم قره‌باغ در منطقه مستقر شده بودند، به تدریج از منطقه خارج شدند.

اگرچه پایان مأموریت این نیروها برای 10 نوامبر 2025 پیش‌بینی شده بود، خروج آنها در ژوئن 2024 تکمیل شد.

همچنین مرکز مشترک ترکیه و روسیه که پس از جنگ دوم قره‌باغ در منطقه آغدام جمهوری آذربایجان با هدف نظارت بر آتش‌بس و جلوگیری از نقض آن ایجاد شده بود، به فعالیت خود پایان داد.

الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، 20 سپتامبر؛ سالروز برقراری کامل تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان را به عنوان «روز حاکمیت» این کشور اعلام کرد.

در روندی که پس از عملیات ضدتروریستی آغاز شد، مذاکرات صلح میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان افزایش یافت. دو کشور در مارس 2025 درباره متن توافق صلح به توافق رسیدند و در متن توافق، وضعیت ویژه‌ای برای ارامنه در قره‌باغ در نظر گرفته نشد.

طرفین متن توافق صلح را در 8 اوت 2025 در نشست سه‌جانبه‌ای که به میزبانی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در واشنگتن برگزار شد، امضا کردند.