سه سال پس از ۷ اکتبر؛ اعلام دکترین تازه ارتش اسرائیل
سه سال پس از حمله ۷ اکتبر، ارتش اسرائیل از تغییرات گسترده در راهبرد دفاعی و اطلاعاتی خود خبر داده است. آمادگی برای جنگ غافلگیرانه و بازنگری در نظام هشدار از محورهای اصلی این تغییرات است.
ارتش اسرائیل در چارچوب رویکردی جدید، که بر پایه تحقیقات این ارتش درباره ناکامی‌های مرتبط با کشتار ۷ اکتبر شکل گرفته است، نیروهای خود را افزایش خواهد داد و حتی بدون هشدار قبلی، برای یک حمله غافلگیرانه در چند جبهه آماده خواهد شد.
به گزارش جروزالم پست، این تغییرات از جمله مهم‌ترین نتایجی بودند که روز یکشنبه ۴ اکتبر (۱۲ مهر) در نشست فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل به ریاست ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش این کشور، ارائه شدند؛ نشستی که در آن ارتش اسرائیل تحقیقات خود درباره فاجعه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ را بررسی و چگونگی اجرای یافته‌های حاصل از آن را تشریح کرد.
بر اساس این تغییرات، ارتش اسرائیل آمادگی خود را نه بر پایه ارزیابی از قصد و نیت دشمنان، بلکه بر مبنای توانمندی‌های آنان استوار خواهد کرد. طبق این گزارش، ارتش اسرائیل همچنین شمار نیروهای آماده‌باش و ذخیره خود را افزایش خواهد داد، دفاع از مناطق مسکونی مرزی را تقویت خواهد کرد، آزادی عمل فرماندهان در میدان را گسترش خواهد بخشید و بخش‌هایی از سامانه‌های اطلاعاتی و هشدار خود را مورد بازنگری اساسی قرار خواهد داد.
زمیر در این نشست گفت: «یکی از مهم‌ترین درس‌های ما از ۷ اکتبر، ضرورت گسترش حاشیه‌های امنیتی‌مان است. ما باید ساختار نیروهای ارتش اسرائیل را به‌گونه‌ای سازمان دهیم که پاسخگوی همه چالش‌ها و تهدیدهای چندجبهه‌ای باشد. وسعت ارتش اسرائیل همان عمق استراتژیک ماست.»
او گفت: «ما راهبرد ارتش اسرائیل را با محوریت آمادگی برای یک جنگ غافلگیرانه، از جمله خنثی‌سازی تهدیدهای جدی به محض بروز آنها، به عنوان سناریوی مرجع تدوین می‌کنیم. این قطب‌نمای عملیاتی ماست.»
این اجلاس در پایگاه گلیلوت و با حضور افسران ارشد و فرماندهان، مدیریت‌ها و شاخه‌های مختلف ارتش اسرائیل برگزار شد و هدف آن جمع‌بندی تحقیقات درباره ۷ اکتبر، بررسی چگونگی اجرای یافته‌های این تحقیقات و ترسیم مراحل بعدی روند بررسی‌های ارتش بود. در آغاز کنفرانس، فرماندهان به یاد کشته‌شدگان این کشتار یک دقیقه سکوت کردند.
هم‌زمان با این نشست، اسرائیل سومین سالگرد حمله ۷ اکتبر را به یاد قربانیان این فاجعه گرامی می‌دارد. به مناسبت روز ملی یادبود قربانیان این حمله، پرچم‌ها در پارلمان اسرائیل (کنست) و اقامتگاه رئیس جمهور این کشور به حالت نیمه‌افراشته درآمدند.
روز ملی یادبود ۷ اکتبر در اسرائیل دو روز پس از عید یهودی "سیمحات تورا" برگزار می‌شود؛ عیدی که حمله حماس در سال ۲۰۲۳ هم‌زمان با آن روی داد.
به گزارش جروزالم پست، ارتش اسرائیل یافته‌های خود را به چهار حوزه اصلی استراتژی، عملیات، تقویت نیروها و اطلاعات تقسیم کرده است. تغییرات برنامه‌ریزی‌شده شامل افزایش شمار نیروهای آماده‌باش و ذخیره، بازنگری در رویکرد ارتش به دفاع از مناطق مسکونی مرزی، اعطای استقلال عمل بیشتر به نیروهای حاضر در میدان، تقویت قدرت آتش و توانایی‌های جمع‌آوری اطلاعات در امتداد مرزها و تغییر روش‌های کاری در اداره اطلاعات نظامی است.
طبق داده‌های ارائه‌شده در این نشست، شمار نیروهایی که در تمامی مناطق به مأموریت‌های آماده‌باش و ذخیره اختصاص یافته‌اند، بیش از دو برابر شده است. ارتش اسرائیل همچنین ترتیبات ویژه‌ای برای آمادگی نیروهای ذخیره و نیروهای تقویت‌کننده ایجاد کرده و نیروها و تجهیزات را میان مناطق مختلف بازتوزیع کرده است تا امکان واکنش سریع‌تر در هر منطقه فراهم شود.
به گزارش این روزنامه اسرائیلی، ارتش به این نتیجه رسیده است که باید، حتی در صورت ناکامی هم‌زمان بازدارندگی و هشدار زودهنگام، برای حمله غافلگیرانه در چند جبهه به شکل هم‌زمان آماده باشد.
در این میان، آمادگی ارتش اسرائیل نه بر اساس ارزیابی از نیات دشمن، بلکه بر پایه توانمندی‌های عملیاتی او تعیین خواهد شد. ارتش اسرائیل همچنین تأکید بیشتری بر عملیات تهاجمی پیش‌دستانه‌ای خواهد داشت که هدف آنها جلوگیری از شکل‌گیری تهدیدهای جدی است.
ارتش اسرائیل همچنین تصمیم گرفته است توانایی‌های مانور زمینی خود را تقویت کند و قابلیت ستادهای فرماندهی را برای ترسیم تصویری دقیق از رویدادها و تداوم عملیات در شرایط بحرانی و دوره‌های عدم قطعیت بهبود بخشد. ارتش همچنین در پی تعمیق تخصص راهبردی و عملیاتی و ترویج فرهنگی است که در آن افسران، پیش‌فرض‌ها را به چالش بکشند و نگرانی‌های خود را درباره کاستی‌های موجود در سیستم مطرح کنند.
طبق این گزارش، در سطح عملیاتی نیز سناریوهای تهدید، طرح‌های دفاعی، ترتیبات آماده‌باش و استقرار نیروهای ذخیره متناسب با تغییر توانایی‌های دشمن به‌روزرسانی خواهند شد. این سناریوها هر شش ماه یک‌بار بازبینی و در چندین شاخه ارتش بررسی خواهند شد.
ارتش اسرائیل همچنین قرار است رزمایش‌های غافلگیرانه، سناریوهای شرایط بحرانی و آزمون‌های آمادگی رئیس ستاد کل را گسترش دهد تا روند گذار ارتش از عملیات روتین به شرایط جنگی بهبود یابد و آمادگی دفاعی و تهاجمی آن تقویت شود.
طبق این گزارش، ارتش قصد دارد به فرماندهی‌های منطقه‌ای خود نقش پررنگ‌تری در زمینه کسب تخصص پیرامون مناطق تحت مسئولیتشان بدهد و ارزیابی‌های آنها را در برنامه‌ریزی ستاد کل لحاظ کند. فرماندهان میدانی نیز از استقلال عملیاتی و آزادی عمل بیشتری برخوردار خواهند شد. یکی از حوزه‌های اصلی دکترین جدید ارتش اسرائیل به دفاع از مناطق مسکونی در نزدیکی مرزهای این کشور مربوط می‌شود.
به گزارش جروزالم پست، ارتش اسرائیل به این نتیجه رسیده است که هر منطقه مسکونی "منطقه‌ای حیاتی و هدفی دفاعی" محسوب می‌شود و در صورت نفوذ نیروهای دشمن، نیروها باید در پی برقراری تماس باشند و به سرعت خود را به منطقه مسکونی برسانند.
از این رو، محل استقرار پایگاه‌های نظامی بر اساس نزدیکی آنها به مناطق مسکونی و توانایی‌شان برای دفاع از این مناطق، حتی در شرایطی که تنها نیروهای محدودی در دسترس باشند، تنظیم خواهد شد. نیروهای دفاع منطقه‌ای و واحدهای امنیتی مستقر در مناطق مسکونی نیز، از جمله دسته‌های دفاعی، واحدهای واکنش سریع "یاتام"، گردان‌های دفاع منطقه‌ای و تیپ‌های ذخیره داوید، گسترش خواهند یافت.
طبق این گزارش، ارتش اسرائیل همچنین در پی آن است که مسئولیت‌ها را در شرایط اضطراری روشن‌تر کند، مرجعی واحد برای واکنش به حوادث ایجاد کند و هماهنگی میان نهادهای نظامی و غیرنظامی را تقویت کند. در همین راستا، تیپ‌ها و لشکرهای منطقه‌ای از توانایی‌های مستقل بیشتری برای انجام حملات برخوردار خواهند شد و در امتداد مرزها نیز دسترسی آنها به قدرت آتش زمینی و هوایی افزایش خواهد یافت.
بر همین اساس، ارتش اسرائیل همچنین برای هر منطقه یک شبکه چندبعدی و چندلایه جمع‌آوری اطلاعات ایجاد خواهد کرد که امکان فعالیت آن از چندین محل وجود داشته باشد. هماهنگی میان نیروهای حاضر در میدان و اداره اطلاعات نظامی نیز تقویت خواهد شد.
در حوزه اطلاعات، هشدار زودهنگام بار دیگر، در کنار درک تحولات میدانی و ایجاد تصویری جامع از وضعیت اطلاعاتی، به عنوان یکی از مأموریت‌های محوری اداره اطلاعات نظامی تعریف شده است.
به گزارش این روزنامه اسرائیلی، ارتش اسرائیل همچنین قصد دارد مسئولیت‌های اطلاعاتی را روشن‌تر تعریف کند و در عین حال، آگاهانه اجازه دهد بخشی از وظایف نهادهای اطلاعاتی با یکدیگر هم‌پوشانی داشته باشند و نحوه همکاری آنها را نیز به شکل رسمی مشخص کند.
فعالیت اطلاعاتی هر یک از لشکرها و توانایی آنها برای ترسیم تصویری کامل از رویدادها نیز بررسی خواهد شد. سامانه‌های هشدار در جبهه‌های مختلف با یکدیگر هماهنگ خواهند شد، در حالی که هر سطح از فرماندهی همچنان امکان دستیابی به ارزیابی مستقل خود را حفظ خواهد کرد.
همچنین بر تفکیک تحلیل راهبردی بلندمدت از اطلاعات تاکتیکی کوتاه‌مدت تأکید بیشتری خواهد شد و در عین حال، انتقاد و پرسشگری بیشتر در درون سیستم اطلاعاتی تشویق خواهد شد.
به گزارش جروزالم پست، این رویکرد در اقدام ایال زمیر در جریان این نشست دایر بر اهدای لوح تقدیر به ستوان‌یار "V" از واحد ۸۲۰۰ بازتاب یافت؛ فردی که پیش از ۷ اکتبر هشدار داده بود که حماس در حال آماده شدن برای یک حمله غافلگیرانه گسترده است.
رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل گفت: «V نمونه‌ای روشن از شجاعت فکری و برخورد حرفه‌ای است. در فرهنگ سازمانی خود نباید اجازه دهیم گفتمان مماشات، استبداد فکری یا سرکوب تفکر انتقادی شکل بگیرد.»
زمیر همچنین به ناکامی ارتش در روز کشتار در سه سال پیش پرداخت و گفت: «ارتش اسرائیل در ۷ اکتبر به‌شدت شکست خورد.» او در عین حال افزود که پس از آن «ارتش اسرائیل دوباره روی پای خود ایستاد و نشان داد که از روحیه‌ای مصمم برخوردار است.» او گفت: «وظیفه ما این است که اطمینان حاصل کنیم این ناکامی‌ها تکرار نخواهند شد.»
رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل افزود که این نشست "نقطه آغاز" روندی گسترده‌تر برای تحقیق درباره جنگ است و ارتش اسرائیل سال ۲۰۲۷ را به بررسی کل جنگ و درس‌آموزی از آن اختصاص خواهد داد.
طبق این گزارش، در دوره پیش رو، تحقیقات درباره عملیات "شیر غران" علیه ایران در اسفندماه ۱۴۰۴ و شماری دیگر از عملیات‌ها تکمیل خواهد شد و پس از آن ارتش اسرائیل یافته‌های مربوط به کل جنگ را جمع‌بندی خواهد کرد.
در حمله گروه تروریستی حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به مناطق جنوبی اسرائیل، حدود ۱۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته و به غزه منتقل شدند. کمیسیون تحقیق سازمان ملل اعلام کرده است که حماس و مؤتلفانش در جریان این حمله مرتکب نقض جدی حقوق بشر و جنایت جنگی شده‌اند. اسرائیل در واکنش به این حمله عملیات نظامی گسترده‌ای را در نوار غزه آغاز کرد.