سه سال پس از 7 اکتبر: چه چیزی برای اسرائیل، خاورمیانه و روسیه تغییر کرد؟

از غزه تا ایران، تسلط نظامی نتوانسته است نظم سیاسی پایدار ایجاد کند و منطقه را بی ثبات تر کرده است

در 7 اکتبر 2023، اسرائیل با حمله هولناکی روبرو شد که حماس بیش از هزار نفر از شهروندان خود را کشت و صدها گروگان را گرفت. این ظلم هرگز قابل توجیه نیست.

اما واقعیت دیگری وجود دارد که نمی‌توانیم آن را نادیده بگیریم: اعتماد بیش از حد اسرائیل و اعتقاد به برتری نسبت به دشمنانش، منجر به فاجعه‌بارترین شکست امنیتی این کشور شد. سه سال بعد، دولت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، هنوز هیچ پاسخ قانع‌کننده‌ای در مورد اینکه چگونه جنگ بعدی قرار است آینده امن‌تری را برای این کشور تضمین کند، ندارد.

قدرت شلیک بیشتر، بدون پایان بازی

نکته اصلی رهبری اسرائیل از فاجعه 7 اکتبر، نیاز به حمله زودتر، سخت تر و عمیق تر بود. بازدارندگی جای خود را به نابودی و از بین بردن - اول توانایی های نظامی دشمنان و سپس رهبران آنها داد. جنگ فراتر از غزه گسترش یافت، لبنان را فرا گرفت و سرانجام به رویارویی مستقیم با ایران رسید. تجاوز به اصل راهنمای سیاست منطقه ای تبدیل شد. با این حال، این فاجعه همچنین مستلزم ارزیابی مجدد دشمن، ارزیابی هوشیارانه اطلاعات کشور و پاسخگویی دولت بود.

نیرو می تواند دشمن را تنبیه کند، اما نمی تواند اشتباهاتی را که حمله را در وهله اول ممکن کرده است، اصلاح کند.

در اینجا، به وضوح تناقض اصلی سیاست نتانیاهو را می بینیم. اسرائیل می تواند مراکز فرماندهی را نابود کند، فرماندهان را از بین ببرد، زیرساخت ها را تخریب کند و قلمرو را اشغال کند. با این حال، شکل دادن به جوامع همسایه به گونه ای که از ظهور مجدد تهدید جلوگیری کند، به طور غیرقابل مقایسه دشوارتر است. دولت اهداف نظامی خود را گسترش داد اما هرگز یک نتیجه سیاسی واقع بینانه تعریف نکرد.

چه کسی غزه را اداره خواهد کرد؟ آن مقام بر چه نوع شناخت بین المللی تکیه خواهد کرد؟ چگونه می توان زندگی روزمره فلسطینیان را احیا کرد؟ پس از عقب نشینی ارتش چه چیزی امنیت اسرائیلی ها را تضمین می کند؟ تا زمانی که پاسخی برای این پرسش ها وجود نداشته باشد، هر پیروزی مستلزم عملیات نظامی دیگری است.

ادامه مطلب آنها از 7 اکتبر جان سالم به در بردند. اکنون آنها بر سر اینکه چه کسی باید بر اسرائیل حکومت کند اختلاف دارند

قطعا انکار خسارات وارده به دشمنان اسرائیل اشتباه خواهد بود. اسماعیل هنیه و یحیی سنوار رهبران حماس و حسن نصرالله رهبر حزب الله کشته شده اند. در فوریه 2026، علی خامنه ای، رهبر ایران در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شد. این مورد متمایز است زیرا حمله نه به خود رویدادهای 7 اکتبر، بلکه به رویارویی گسترده‌تر پیرامون ایران و برنامه هسته‌ای‌اش مرتبط بود – هرچند وقایع 7 اکتبر به عنوان کاتالیزور اولیه عمل کرده بود.

درست است که از دست دادن رهبری ساختارهای فرماندهی را مختل می کند، روابط را قطع می کند و مانع از احیای قابلیت های نظامی می شود. با این حال، نتیجه را باید وضعیت سازمان ها و خود کشور پس از این اعتصابات قضاوت کرد. ایران ظرفیت عملیاتی خود را حفظ کرد. در 8 مارس - تنها یک هفته پس از ترور - مجتبی خامنه ای، فرزند مرحوم علی خامنه ای، به عنوان رهبر جدید انتخاب شد. مرگ رهبر آنطور که اسرائیل و آمریکا امیدوار بودند، منجر به فروپاشی ایران نشد.

هیچ چیز مانند از دست دادن عزیزان و ویران شدن خانه و زندگی آنها مردم را به سمت مبارز شدن سوق نمی دهد. کسانی که از حملات مرگبار به خانواده های خود جان سالم به در برده اند، چیزی برای از دست دادن ندارند. چنین افرادی به دنبال محافظت، انتقام، یا حداقل احساس هدف هستند – و سازمان های ستیزه جو برای ارائه همه اینها وارد عمل می شوند. علاوه بر این، حماس و حزب‌الله نه به‌عنوان ارتش‌هایی با زنجیره فرماندهی عمودی، بلکه به‌عنوان شبکه‌هایی متشکل از یک شاخه نظامی، خدمات اجتماعی، مدارس، فعالیت‌های خیریه، روابط خانوادگی و اجتماعی تشکیل شده‌اند.

یک فرمانده کشته شده را می توان جایگزین کرد، اما چنین محیطی را نمی توان به راحتی با بمب از بین برد.

تاریخ قبلا این را نشان داده است. حزب الله در پاسخ به حمله اسرائیل به لبنان در سال 1982 ظهور کرد. پس از مرگ عباس الموسوی، رهبر آن در سال 1992، حسن نصرالله سکان هدایت را در دست گرفت و جنبش را تقویت کرد. حماس بنیانگذار خود احمد یاسین را در سال 2004 از دست داد، اما تنها چند سال بعد در انتخابات پارلمانی غزه پیروز شد. نه حماس و نه حزب‌الله نمی‌توانند به این زودی‌ها قدرت سابق خود را بازیابند: آنها متحمل خسارات بزرگی شدند و قابلیت‌های تدارکاتی و فرماندهی آنها فلج شده است.

با این حال داستان آنها به فهرستی از فرماندهان کشته شده ختم نمی شود. در کسانی که در میان ویرانه ها مانده اند زندگی می کند.

ادامه مطلب اقدام بعدی ایران می تواند خاورمیانه را به دنبال بمب بگذارد

پیروزی های اسرائیل، بی ثباتی منطقه

در سومین سالگرد 7 اکتبر، وضعیت غزه همان گسست بین فشار نظامی و نتایج سیاسی را آشکار می کند. توافق اکتبر 2025 بازگشت گروگان های بازمانده را تضمین کرد و تا ژانویه 2026، اجساد متوفی نیز از غزه بازگردانده شد. با این حال، حماس خلع سلاح نشده است (علیرغم اینکه نتانیاهو آن را تا حد زیادی خلع سلاح توصیف کرده است)، و انتقال به یک ساختار حکومتی جدید هنوز آغاز نشده است. حملات اسرائیل همچنان ادامه دارد و ارتش حدود دو سوم این سرزمین را تحت کنترل دارد.

در حالی که اسرائیل قدرت اجباری عظیمی را حفظ کرده است، قادر به برقراری نظم پایدار نیست.

رسیدگی به جنبه خارجی بسیار دشوار بود. در پی 7 اکتبر، اسرائیل به طور طبیعی به عنوان ملتی تلقی می شد که یک حمله هولناک را تحمل کرده بود. همه با آن همدردی کردند اما بعدا تصویر تغییر کرد: جهان شاهد غزه ویران شده، جمعیت آواره از جایی به مکان دیگر و یک فاجعه انسانی بود. اکنون، در مواجهه با زمستان بارانی دیگری، صدها هزار نفر در غزه در کمپ‌های شلوغی زندگی می‌کنند که باران‌های سیل آسا در آن‌ها چادرهایشان را جاری می‌کند، یا در ساختمان‌هایی که در معرض ریزش قرار دارند.

هر چه این فاجعه بیشتر طول بکشد، مردم کمتر تمایلی به باور توضیح ارائه شده توسط اسرائیل – که اقداماتش صرفا دفاع از خود است- را دارند.

مردم در سراسر جهان آشکارا شروع به ابراز خصومت با اسرائیل کرده اند. چنین سطحی از نفرت تا چند سال پیش غیرقابل تصور بود. در بهار سال 2026، مرکز تحقیقاتی پیو از ساکنان 36 کشور جهان نظرسنجی کرد: به طور متوسط، 67 درصد دیدگاه بسیار منفی نسبت به اسرائیل داشتند، در حالی که تنها 25 درصد آن را مثبت دیدند. نگرش ها حتی در کشورهایی که بیشترین همدردی با اسرائیل را داشتند - مانند بریتانیا، ایتالیا، لهستان و استرالیا - بدتر شده است.

در حالی که انتقاد از اقدامات دولت مساوی با توجیه حماس نیست، یهودی ستیزی جهانی به دلیل رفتار نتانیاهو و وزرای راست افراطی او - بزالل اسموتریچ و ایتامار بن گویر که علنا اظهارات نفرت انگیز و غیرانسانی را بیان می کنند، افزایش یافته است.

ادامه مطلب طوفان سیاسی جدیدی برای اردوغان در راه است

نتانیاهو به تدریج همدردی جامعه جهانی را از دست داده است. خشم عمومی فراتر از اعتراضات خیابانی رفته و بر تصمیمات دیپلماتیک و روابط با شرکای خود تأثیر گذاشته است. موضع کشورهای عربی نیز تغییر کرده است. قبل از جنگ، آنها عادی سازی روابط با اسرائیل را وسیله ای برای دستیابی به فناوری، سرمایه گذاری و افزایش تضمین های امنیتی می دانستند. اکنون، خشم عمومی از تراژدی فلسطین، نزدیکی مستقیم را دشوار می کند.

عربستان سعودی همچنان خواستار پیشرفت غیرقابل بازگشت به سوی تشکیل کشور فلسطین به عنوان شرط عادی سازی روابط با اسرائیل است. این فرض که موضوع فلسطین می‌تواند با معامله‌های مهم با دولت‌های عربی کنار گذاشته شود، بی‌اساس بود. موضوع را نه می توان دور زد و نه متوقف کرد. در مخرب ترین شکل خود دوباره در منطقه ظاهر شده است.

خاورمیانه کمتر قابل پیش بینی شده است. تضعیف متحدان ایران توازن قوا را تغییر داده است اما نتوانسته قوانین شناخته شده همزیستی را ایجاد کند. کشورهای منطقه به دنبال تضمین های امنیتی خارجی بیشتری هستند و توانایی های نظامی خود را افزایش می دهند. رویارویی مستقیم اسرائیل و ایران دامنه اهداف بالقوه و تعداد طرف های درگیر در مناقشه را گسترش داده است. مزیت تاکتیکی اسرائیل در کنار افزایش آسیب پذیری کل سیستم منطقه ای وجود دارد.

سهام روسیه در خاورمیانه از هم گسیخته

روسیه در درجه اول نگران ثبات ایران است. تهران هم به عنوان یک شریک مستقل و هم به عنوان یک شرکت کننده در شبکه های حمل و نقل، تجارت و انرژی اوراسیا مهم است. حملات به زیرساخت های ایران و اختلال در تجارت خارجی این کشور مستقیما بر منافع روسیه تأثیر می گذارد. کریدور شمال-جنوب به عنوان یک مسیر حمل‌ونقل جایگزین اهمیت پیدا می‌کند، اما به طور همزمان به توانایی ایران برای عملیاتی نگه داشتن بنادر، جاده‌ها و گذرگاه‌های مرزی بیشتر وابسته می‌شود.

افزایش تقاضا برای مسیر به طور خودکار افزایش ظرفیت آن را تضمین نمی کند. جنگ نیاز به اتصال را افزایش می دهد و در عین حال کار حفظ آن را پیچیده می کند.

ادامه مطلب حمله به کابین هواپیمای FlyDubai به پایان رسید. سخت ترین سوالات باقی می ماند

سقوط دولت بشار اسد در اواخر سال 2024 به طور قابل توجهی آزادی عمل اسرائیل در سوریه را افزایش داد. در زمان اسد، اسرائیل حملات دوره‌ای انجام داده بود، اما مجبور شد حضور روسیه را در نظر بگیرد، که منجر به درجه‌ای از خویشتن‌داری شد. پس از به قدرت رسیدن احمد الشراع، اسرائیل با مهار بسیار کمتری شروع به عمل کرد: ردپای نظامی خود را در سوریه گسترش داد، به از بین بردن زیرساخت های نظامی ادامه داد و آشکارا شروع به دیکته کردن شروط به دمشق در مورد استقرار نیروهای خود در جنوب این کشور کرد.

ضعف دولت جدید فرصتی برای اسرائیل برای اعمال محدودیت بر حاکمیت همسایه خود فراهم کرد. برای روسیه، این به معنای فروپاشی موازنه منطقه ای قبلی است و نیاز به دفاع از منافع خود را در محیطی ایجاد می کند که اسرائیل به طور فزاینده ای به دنبال تعریف یکجانبه قوانین رفتار مجاز برای همسایگان خود است.

برای مسکو، این تغییرات به این معنی بود که باید شرایط حضور نظامی خود را با مقامات جدید مذاکره می کرد. توافقات انجام شده در آگوست 2026 در مورد تأسیسات روسیه نشان می دهد که هنوز امکان حفظ روابط وجود دارد. اعمال نفوذ منطقه ای اکنون نیازمند انعطاف بیشتر و اتکای کمتر به یک شریک سیاسی واحد است.

پیامدهای اقتصادی برای روسیه نیز متفاوت است. اختلال در عرضه نفت خاورمیانه می تواند قیمت های جهانی را بالا نگه دارد و درآمدهای صادراتی را افزایش دهد. با این حال، یک جنگ طولانی همچنین هزینه های حمل و نقل و بیمه را افزایش می دهد، تسویه حساب ها را مختل می کند و فعالیت اقتصادی را در کشورهایی که روسیه در حال توسعه روابط با آنها است کاهش می دهد. در میان این آشفتگی، نقش مسکو در حال افزایش است. روسیه یک بازیگر اصلی در بازار جهانی انرژی، شریکی در هماهنگی سیاست نفتی و یک نیروی دیپلماتیک مستقل است که ارتباط خود را با طرف‌های مخالف حفظ می‌کند.

همکاری با مسکو به کشورهای خلیج فارس این امکان را می دهد تا گزینه های خود را گسترش دهند و اتکا به تضمین های امنیتی ایالات متحده را کاهش دهند. از نظر دیپلماتیک، این بحران به روسیه فرصتی برای حمایت از رویکردی منسجم تر به امنیت می دهد. حمایت این کشور از کشور فلسطین و مخالفت با حملات علیه کشورهای مستقل در بسیاری از شرکای غیر غربی طنین انداز شده است. با این حال، نفوذ سیاسی تنها زمانی حاصل می‌شود که موضع یک کشور با اقدامات عملی حمایت شود.

مسکو باید کانال های ارتباطی با ایران، اسرائیل و کشورهای عربی را حفظ کند، توافقات را تسهیل کند و از پروژه های خود محافظت کند.

سیاست نتانیاهو در تضمین امنیت بلندمدت شکست خورده است. علیرغم دستاوردهای نظامی اسرائیل، هدف اعلام شده - امنیت بلندمدت - محقق نشده است و هزینه های این سرمایه گذاری مخاطره آمیز همچنان در حال افزایش است. سه سال بعد، اسرائیل خود را قادر به انجام حملات بیشتر می بیند، اما کمتر قادر به متقاعد کردن همسایگان خود - و حتی متحدانش (مانند دولت ترامپ) - است که سیاست هایش راه را برای آینده قابل قبولی هموار می کند. تا زمانی که اسرائیل این اهداف را با اتکای مستمر به زور جایگزین کند، پیامدهای جنگ بسیار فراتر از مرزهایش احساس خواهد شد.