سودان نمی تواند فرصت گفت وگو را از دست بدهد

محقق ارشد موسسه کر میکلسن.

با گذشت بیش از سه سال از جنگ بین نیروهای مسلح سودان (SAF) و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF)، سودان به شدت نیازمند یک راه حل سیاسی است. این جنگ رنج بسیار زیادی را به بار آورده است و راه حل نظامی به تنهایی نمی تواند دولت را بازسازی کند یا جامعه از هم پاشیده آن را دوباره متحد کند. در چنین شرایطی، هر تلاشی که با هدف تشویق گفت‌وگوی سودان و سودانی انجام شود، به جای رد صریح، سزاوار توجه جدی است.

در ماه اوت، یک کمیته خود انتصابی متشکل از 19 شخصیت عمومی سودانی به ریاست قاسم بدری، رئیس دانشگاه احفاد، ابتکاری را برای آماده کردن زمینه برای گفتگوی ملی در داخل سودان آغاز کرد. اعضای آن پیش از این با ژنرال عبدالفتاح البرهان، رئیس SAF ملاقات کرده و خواستار رفع محدودیت های قانونی برای سیاستمداران مخالف شده بودند. مقامات متعاقبا حکمی صادر کردند که برخی از اتهامات با انگیزه سیاسی را علیه سودانیانی که در خارج از کشور برای گفتگو بازمی‌گشتند کنار گذاشته و به شرکت‌کنندگان حمایت قانونی موقت اعطا کردند. اینها اقدامات اعتمادساز محدود اما مهم هستند.

این ابتکار با این حال با مخالفت شدید روبرو شده است. ائتلاف غیرنظامی سومود به رهبری عبدالله حمدوک، نخست وزیر سابق، و تاسیس، ائتلافی که شامل RSF است، با گفتگوی داخلی پیشنهادی مخالفت کرده اند. آنها استقلال آن را زیر سوال می برند و هشدار می دهند که برگزاری مذاکرات در مناطق تحت کنترل ارتش می تواند به اقتدار البرهان مشروعیت بخشد و تقسیمات کشور را مستحکم کند. این نگرانی ها مشروع است و شایسته توجه جدی است. اما این کمیته می گوید که به دنبال مذاکره درباره آینده سودان یا تعیین دستور کار گفت و گوی ملی نیست.

نقش آن کمک به ایجاد شرایط برای تعامل مستقیم بازیگران سیاسی سودانی با یکدیگر است. سوال این است که آیا می‌تواند این نقش را بدون اجازه دادن به یک طرف درگیری برای تسلط بر روند ایفا کند؟ رد کردن ابتکار قبل از اینکه فرصتی برای نشان دادن ارزش خود داشته باشد، زودرس خواهد بود.

بازیگران سیاسی کشور و سازمان‌های جامعه مدنی عمیقا از هم جدا شده‌اند، تلاش‌های میانجی‌گری قبلی با شکست مواجه شده‌اند، و جنگ همچنان مشارکت سیاسی همه‌جانبه را دشوارتر می‌کند. ابتکار کمیته تلاشی برای خروج از بن بست است. تلاش برای آماده شدن برای گفتگوی سیاسی نباید تا پایان جنگ به تعویق بیفتد. تأمین آتش‌بس و تضمین دسترسی بشردوستانه اولویت‌های فوری هستند، اما آماده‌سازی برای گفت‌وگوی سیاسی می‌تواند در کنار تلاش‌ها برای دستیابی به آنها ادامه یابد.

اعضای کمیته انتخاب نشدند، و آنها نماینده هر حوزه سیاسی نیستند. با این حال، مشروعیت کمیته را نمی توان صرفا با نحوه ایجاد آن قضاوت کرد. همچنین باید بر این اساس قضاوت کرد که آیا می‌تواند به وارد کردن طیف وسیع‌تری از بازیگران سیاسی در گفتگوی ملی کمک کند.

نیت خوب به تنهایی نمی تواند نگرانی های مربوط به اعتبار را برطرف کند. گفت‌وگوی سیاسی تنها در صورتی می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد که شرکت‌کنندگان معتقد باشند که این فرآیند منصفانه و مستقل است. مشروعیت مورد نیاز برای تسهیل یک گشایش سیاسی لزوما با مشروعیت مورد نیاز برای مذاکره برای حل و فصل ملی یکسان نیست. اما حتی یک ابتکار مقدماتی نیز باید اعتماد کسانی را که می خواهد گرد هم آورد، جلب کند.

دیدار کمیته با البرهان یک ضرورت عملی بود. به عنوان رئیس ارتش و رئیس شورای حاکمیت، او در موقعیتی بود که به خواسته های کمیته برای حمایت های قانونی پاسخ دهد. ارتباط با البرهان به خودی خود به منزله تأیید اقتدار او نیست. اما اگر ابتکار عمل بیش از حد با ارتش مرتبط شود، سایر بازیگران سیاسی ممکن است آن را به‌عنوان گسترش برنامه سیاسی البرهان بدانند تا یک تسهیل‌کننده مستقل.

بنابراین کمیته باید نشان دهد که تعاملش فراتر از مقامات نظامی است و آماده است با نیروهای سیاسی مخالف آنها همکاری کند.

این ابتکار در خارطوم که تحت کنترل ارتش است آغاز شد. این نگرانی واقعی را در مورد اینکه آیا روندی که در قلمرو تحت کنترل یکی از طرف های جنگ آغاز می شود می تواند اعتماد نیروهای سیاسی را در سراسر کشور جلب کند، ایجاد می کند. گفت و گوی ملی را نمی توان به یک حوزه جغرافیایی یا سیاسی محدود کرد. کل مناطق واقعیت های متفاوتی از جنگ، حکومت داری، آوارگی و ناامنی را تجربه کرده اند.

کمیته باید راه‌هایی برای دسترسی به افرادی که خارج از مناطق تحت کنترل ارتش زندگی می‌کنند، از جمله سودانی‌هایی که در اثر جنگ آواره شده‌اند، بیابد و اطمینان حاصل کند که می‌توانند آزادانه و بدون ارعاب در آن شرکت کنند.

تصمیم سومود و تاسیس برای رد ابتکار عمل به طور خودکار روند را بی اعتبار نمی کند. نگرانی‌های آنها مستحق بررسی است، اما رد کامل در این مرحله اولیه خطر بسته شدن فرصت برای مشارکت سیاسی را به همراه دارد. در عین حال غیبت آنها اهمیت دارد. بحران سودان بسیار عمیق و پیچیده است که هیچ جریان سیاسی نمی تواند به آن پرداخته شود. کمیته نمی تواند انتظار داشته باشد که هر ذینفعی فورا ابتکار عمل خود را تأیید کند، اما باید شرایطی را ایجاد کند که بازیگران تمایلی به مشارکت را متقاعد کند. اگر نتواند این کار را انجام دهد، خود ابتکار شکست خورده است.

کمیسیون اتحادیه آفریقا و اتحادیه عرب نیز از این ابتکار استقبال کرده اند و معیار مهمی از حمایت منطقه ای را ارائه می دهند. تأیید آنها به تلاش برای احیای گفتگوهای سیاسی به رهبری سودان اهمیت می دهد، اگرچه حمایت خارجی نمی تواند جایگزین اعتماد نیروهای سیاسی خود سودان شود.

بنابراین، ابتکار کمیته باید بدون خوش‌بینی بیش از حد یا سوء ظن خودکار مورد قضاوت قرار گیرد. اقدامات قانونی اعلام شده پس از تعامل با البرهان اولین گام دلگرم کننده است، اما آزمون واقعی در پیش است. آیا در عمل و نه فقط روی کاغذ به رفع موانع حقوقی و سیاسی پیش روی بازیگران مخالف کمک می کند؟ آیا می تواند اعتماد کسانی را که آن را رد کرده اند جلب کند؟ آیا می‌تواند تضمین کند که سودانی‌ها در سراسر شکاف‌های سیاسی و جغرافیایی کشور فرصتی برای مشارکت آزاد دارند؟

با این حال، آنچه واضح است این است که بحران سودان در نهایت به بازیگران سودانی با دیدگاه‌های عمیقا متفاوت از آینده این کشور نیاز دارد که کنار هم بنشینند و با یکدیگر تعامل سیاسی داشته باشند. هیچ کمیته ای نمی تواند از طرف آنها این کار را انجام دهد. هیچ بازیگر خارجی نمی تواند این کار را برای آنها انجام دهد. در بهترین حالت، یک ابتکار مقدماتی می تواند به ایجاد شرایطی کمک کند که تحت آن چنین تعاملی ممکن می شود. نگرانی‌های مطرح‌شده توسط منتقدان آن را نباید نادیده گرفت، اما نباید زمینه‌ای برای رد این ابتکار پیش از اینکه فرصتی برای پرداختن به آن داشته باشد، باشد.

کسانی که آن را رد کرده اند، در صورتی که کمیته نشان دهد که می تواند یک فرآیند مستقل و فراگیر ایجاد کند، باید در موضع خود بازنگری کنند. اگر موفق شود، خدمات ملی مهمی ارائه کرده است.

نظرات بیان شده در این مقاله متعلق به خود نویسنده است و لزوما منعکس کننده موضع تحریریه الجزیره نیست.