شاهکار تاریخی اسپیس‌ایکس؛ مرحله فوقانی استارشیپ برای نخستین‌بار در هوا مهار شد
با بازگشت خیره‌کننده استارشیپ به محل پرتاب و مهار آن به‌وسیله بازوهای مکازیلا، نخستین بازیابی مرحله فوقانی یک موشک کلاس مداری در تاریخ رقم خورد
با بازگشت خیره‌کننده استارشیپ به محل پرتاب و مهار آن به‌وسیله بازوهای مکازیلا، نخستین بازیابی مرحله فوقانی یک موشک کلاس مداری در تاریخ رقم خورد
اسپیس‌ایکس بامداد یکشنبه ۲۴ آبان به وقت ایران، برای نخستین‌بار موفق شد مرحله فوقانی موشک غول‌پیکر استارشیپ را در هوا مهار کند؛ دستاوردی تاریخی که می‌تواند راه را برای شکوفایی ظرفیت‌های عظیم این سامانه پرتاب فضایی هموار کند.
استارشیپ بامداد یکشنبه ۲۳ آبان به وقت ایران، پانزدهمین پرتاب آزمایشی خود را از پایگاه استاربیس اسپیس‌ایکس در جنوب تگزاس آغاز و در پروازی تماشایی به آسمان صعود کرد. طبق برنامه مأموریت، قرار بود هر دو مرحله موشک به استاربیس بازگردند و بازوهای موسوم به «چاپستیک» برج پرتاب آن‌ها را در هوا بگیرند؛ اتفاقی بی‌سابقه که به معنای بازیابی کامل یک موشک مداری بود.
اما این اتفاق به‌طور کامل رخ نداد. بوستر سوپر هِوی استارشیپ پس از دریافت هشدار کاهش سوخت، مسیر خود را تغییر داد و در خلیج مکزیک فرود آمد. بااین‌حال، شیپ یا مرحله فوقانی استارشیپ نه‌تنها با موفقیت به مدار نزدیک زمین تزریق شد، بلکه به سلامت به زمین نیز بازگشت و نقطه‌ی عطفی تاریخی برای اسپیس‌ایکس رقم زد. این شرکت اکنون گامی بسیار بزرگ در جهت تحقق رؤیای استفاده مجدد کامل از موشک‌ها برداشته است.
دن هوت، مدیر ارتباطات اسپیس‌ایکس، در پخش زنده فرود امروز استارشیپ، درحالی‌که صدایش از شدت هیجان می‌لرزید، گفت:
عملیات مهار شیپ شنبه ساعت ۱۶:۲۰ به وقت ساحل شرقی آمریکا (بامداد یکشنبه ساعت ۰۰:۵۰ به وقت ایران) انجام شد. در آن زمان، موشک عظیم اسپیس‌ایکس ۱۴ بار به دور زمین چرخیده بود و تقریباً ۲۲٫۵ ساعت از پروازش در مدار زمین می‌گذشت.
«همین حالا یکی از شگفت‌انگیزترین و تاریخی‌ترین دستاوردهای مهندسی تمام دوران را درست مقابل چشمان خودمان تجربه کردیم»
بسیاری از کارکنان اسپیس‌ایکس برای تماشای فرود فضاپیمایی که «شیپ ۴۲» نام دارد، به فضای بیرون رفتند. این فضاپیما از میان ابرها به سمت برج پرتاب استاربیس که اسپیس‌ایکس آن را «مکازیلا» می‌نامد، پایین می‌آمد.
تماشاگران شاهد صحنه‌ای خیره‌کننده و تاریخی بودند: شیپ ۴۲ به‌آرامی در آغوش بازوهای گشوده‌شده‌ی مکازیلا قرار گرفت و هم‌زمان آهنگ «برگرد پیشم عزیزم»، از پخش زنده فرود اسپیس‌ایکس شنیده می‌شد.
جسی اندرسون، از مدیران اسپیس‌ایکس، در جریان پخش زنده گفت: «دیدن این صحنه واقعاً باورنکردنی است. همین حالا یکی از شگفت‌انگیزترین و تاریخی‌ترین دستاوردهای مهندسی تمام دوران را درست مقابل چشمان خودمان تجربه کردیم.»
اسپیس‌ایکس پیش‌تر موفق شده بود همین عملیات بازیابی امروز را برای بوستر سوپر هوی انجام دهد. درواقع، این شرکت در سه پرواز آزمایشی قبلی استارشیپ، مرحله‌ی اول را بازیابی کرده بود؛ اما تاکنون هرگز برای گرفتن شیپ تلاش نکرده بود.
مهار مرحله فوقانی استارشیپ دشوارتر است؛ زیرا این بخش در مقایسه با بوستر، به ارتفاع و مسافت بیشتری می‌رود و با سرعت بالاتری پرواز می‌کند. در پانزدهمین پرواز آزمایشی، شیپ ۴۲ مسیری طولانی را از ارتفاع تقریباً ۲۷۵ کیلومتری در مدار نزدیک زمین تا محل پرتاب در استاربیس پشت سر گذاشت.
اهمیت دستاورد امروز اسپیس‌ایکس زمانی بهتر مشخص می‌شود که آن را با موفق‌ترین پرتابگر تاریخ، یعنی فالکون ۹ مقایسه کنیم. این موشک با قابلیت بازیابی و استفاده مجدد از مرحله اول خود، صنعت پرتاب‌های فضایی را متحول کرد؛ اما مرحله دوم آن پس از رساندن محموله به مدار، همواره از دست می‌رفت و قابلیت بازیابی برای استفاده مجدد را نداشت.
اکنون اسپیس‌ایکس با موفقیت در مهار شیپ ۴۲، گام مهمی به‌سوی بازیابی هر دو مرحله یک موشک مداری برداشته است. اگر این روش در پروازهای آینده نیز تکرار شود، استارشیپ می‌تواند بالاخره نخستین سامانه پرتاب مداری کاملاً چندبارمصرف را عملیاتی کند؛ قابلیتی که با کاهش هزینه و زمان آماده‌سازی موشک‌ها، می‌تواند آهنگ پرتاب‌های فضایی را به‌طور چشمگیری افزایش دهد و دسترسی به فضا را متحول کند.
هرچند تلاش برای مهار هم‌زمان دو مرحله موشک و موفقیت در بازیابی شیپ با بازوهای چاپستیک، مهم‌ترین اتفاقات پانزدهمین پرواز استارشیپ بودند، این مأموریت اهداف دیگری نیز داشت. یکی از آن‌ها قرار دادن شیپ در مدار زمین بود؛ کاری که پیش از این تنها در یکی از پرتاب‌های استارشیپ، یعنی پرواز چهاردهم در ۲۸ سپتامبر (۶ مهر) ، انجام شده بود.
شیپ در پرواز چهاردهم توانست ۲۶ ماهواره اینترنتی نسل جدید استارلینک V3 را در مدار نزدیک زمین مستقر کند و در پرواز پانزدهم نیز همین کار را تکرار کرد. این ۵۲ ماهواره نخستین اعضای منظومه‌ای ماهواره‌ای هستند که در صورت تحقق برنامه‌های اسپیس‌ایکس، درنهایت تعدادشان به صدهزار فروند خواهد رسید.
برخی از این ماهواره‌های استارلینک برای بررسی وضعیت سپر حرارتی شیپ ۴۲، هنگام بازگشت آن به زمین فیلم‌ها و تصاویری ثبت کردند تا مشخص شود آیا فضاپیما برای تلاش امروز جهت فرود آماده است یا خیر. بررسی این تصاویر در کنار داده‌های دوربین‌های مستقر روی زمین نشان داد که شیپ ۴۲ در وضعیت مناسبی قرار دارد و برای لحظه سرنوشت‌ساز خود آماده است.
تا پیش از امروز، مرحله فوقانی هیچ موشکی پس از پرواز به مدار زمین، بازیابی نشده بود
اسپیس‌ایکس قصد دارد با کمک استارشیپ، شبکه‌ای به‌مراتب بزرگ‌تر از منظومه استارلینک V3 در مدار پایین زمین بسازد. این شبکه که «استارمایند» نام دارد، مجموعه‌ای از مراکز داده هوش مصنوعی در فضا خواهد بود و به گفته ایلان ماسک، از یک میلیون فضاپیما تشکیل خواهد شد. برای درک بهتر ابعاد این طرح، کافی است بدانیم که شبکه کنونی استارلینک اسپیس‌ایکس درحال‌حاضر حدود ۱۱هزار ماهواره دارد.
ساخت چنین منظومه‌های ماهواره‌ای عظیمی به آهنگ پرتاب بسیار بالایی نیاز دارد. اسپیس‌ایکس می‌گوید موفقیت در مهار هم‌زمان دو مرحله موشک با بازوهای چاپستیک، بخش مهمی از تحقق این چشم‌انداز است؛ زیرا امکان بازرسی، آماده‌سازی مجدد و پرتاب دوباره استارشیپ را در مدت زمان کوتاه‌تری فراهم می‌کند.
بنابراین، بعید است اسپیس‌ایکس برای تکرار مانور امروز مدت زیادی صبر کند. این شرکت احتمالاً در پرواز بعدی استارشیپ که ممکن است در همین ماه آینده انجام شود، دوباره آن را تکرار خواهد کرد.