شوک چین در عصر هوش مصنوعی

آمریکایی ها نگران هوش مصنوعی هستند. در انتخابات میان دوره ای، آنها به کاهش سرعت گسترش آن رأی دادند. چهل اقدام رای دهی محلی در 10 ایالت، با حمایت گسترده مردم، وعده تشدید محدودیت ها در ساخت مراکز داده را می دهد. اقدامات برای محدود کردن توسعه مراکز داده بیش از 70 درصد از آرا را در 30 مورد از این رقابت های انتخاباتی به دست آورد. یک نظرسنجی در سال 2026 توسط مرکز تحقیقاتی پیو نشان داد که حدود 52٪ از آمریکایی ها بیشتر نگران افزایش استفاده از هوش مصنوعی در زندگی روزمره هستند، در حالی که این رقم در سال 2021 37٪ بود.

فقط 9 درصد بیشتر از آن که نگران باشند هیجان زده بودند و تقریبا از هر ده 6 نفر گفتند که می خواهند کنترل بیشتری بر نحوه استفاده از هوش مصنوعی در زندگی خود داشته باشند.

منابع اضطراب در مورد هوش مصنوعی بسیار است: ایمنی سیستم های قدرتمندتر و توانایی کنترل آنها. ترس از جابجایی شغل؛ نظارت و از دست دادن حریم خصوصی؛ موج فزاینده ای از اطلاعات غلط و جعلی های عمیق؛ مقادیر عظیم برق و آبی که مراکز داده مصرف می کنند. و تمرکز ثروت و قدرت در تعداد انگشت شماری از شرکت ها که مدل های هوش مصنوعی مرزی را در اختیار دارند.

و ژئوپلیتیک وجود دارد.

تا به حال، نگرانی در مورد نقش هوش مصنوعی در رقابت ژئوپلیتیکی تا حد زیادی به محافل سیاست محدود می شد. اما احتمال اینکه جنسن هوانگ، که روز پنجشنبه از سمت مدیر اجرایی انویدیا استعفا داد، ممکن است در یک رسوایی جاسوسی احتمالی به خطر بیفتد، این نگرانی را به حوزه عمومی گسترده تر آورده است و به جنون بر سر هوش مصنوعی و رقابت بین ایالات متحده و چین دامن زده است.

چین در مرکز دو مورد از مهم‌ترین تحولات اقتصادی و سیاسی جهان قرار دارد: تسلط این کشور در تجارت جهانی و قابلیت‌های هولناک هوش مصنوعی. چین و آمریکا ابرقدرت های هوش مصنوعی هستند، اما نقاط قوت آنها متفاوت است. آمریکا به لطف تراشه های پیشرفته انویدیا در قدرت محاسباتی پیشتاز است. چین به سرعت در مدل‌های هوش مصنوعی پیش می‌رود. پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی این رقابت بسیار زیاد است.

این رقابت بعد دیگری نیز دارد: اثرات اقتصادی تسلط تجاری چین و نقش فزاینده هوش مصنوعی در اقتصاد می تواند یکدیگر را تقویت کرده و تأثیر بیشتری نسبت به هر یک از آنها داشته باشد. سلطه تجاری چین به خوبی شناخته شده است. دو دهه قبل از آن، اقتصاددانان دیوید اچ. اتور، دیوید دورن و گوردون اچ. هانسون زمانی که اصطلاح «شوک چین» را برای توصیف تأثیر افزایش عظیم صادرات چین به ایالات متحده در اوایل دهه 2000 به کار بردند، این اضطراب را نامگذاری کردند.

این افزایش به کاهش شدید تولید در آمریکا و از دست رفتن بیش از دو میلیون شغل در مناطق خاصی از ایالات متحده کمک کرد. در طول دو دهه گذشته، به‌اصطلاح شوک چین جهانی شده است، زیرا صادرات چین در سراسر جهان بدون افزایش قابل مقایسه واردات چین افزایش یافته است.

جهان ممکن است به زودی همگرایی دو شوک اقتصادی عظیم را تجربه کند که هر کدام از نظر جهت و بزرگی دیگری را تقویت می کنند: شوک چین و شوک بهره وری هوش مصنوعی. عواقب رشد بهره وری مبتنی بر هوش مصنوعی همچنان مورد بحث است. اما ترس این است که هوش مصنوعی شرکت‌ها را قادر می‌سازد تا بدون استخدام افراد بیشتر یا افزایش درآمد شهروندان عادی، تولید را به طرز چشمگیری افزایش دهند. شوک چین نیز تأثیر مشابهی دارد.

چین به یک نیروی مسلط در تولید پیشرفته در وسایل نقلیه الکتریکی، باتری ها، پنل های خورشیدی، هوش مصنوعی و فناوری رباتیک تبدیل شده است. اما رقابت رو به رشد چین منجر به افزایش جهانی صادرات چین بدون افزایش جهانی مربوط به واردات چین شده است.

علاوه بر شوک چین، شوک بهره‌وری هوش مصنوعی می‌تواند شکاف بین عرضه و تقاضای جهانی را بیشتر کند و عدم تعادل اقتصادی و فشارهای جدیدی را در مقیاسی ایجاد کند که جهان شاهد آن نبوده است.

شوک بهره وری هوش مصنوعی آینده

شوک چین و شوک بهره‌وری هوش مصنوعی یک ویژگی مهم مشترک دارند: هر دو می‌توانند بدون ایجاد افزایش تقاضا، تولید مازادی داشته باشند. در چین، تولید سریعتر از مصرف رشد کرده است. با هوش مصنوعی، ترس این است که این فناوری بدون ایجاد شغل، ثروت تولید کند. در هر دو مورد، سود بیشتر به سمت صاحبان سرمایه - و در مورد چین، همچنین به سمت دولت - سرازیر می شود تا کارگران و خانواده ها.

اما قانون آهنین اقتصاد همچنان پابرجاست: عرضه نیاز به تقاضا دارد و یک اقتصاد تنها در صورتی می تواند افزایش زیادی در تولید را جذب کند که افراد کافی برای خرید آنچه تولید می کند درآمد داشته باشند. اقتصاددانان مدت‌هاست که آن را مشکل تقاضای مؤثر توصیف کرده‌اند: تشخیص اینکه عرضه به‌طور خودکار تقاضای خود را ایجاد نمی‌کند. برای اینکه این اتفاق بیفتد، تولید و عرضه بیشتر باید به مشاغل بیشتر و درآمدهای بالاتر تبدیل شود.

اینکه آیا هوش مصنوعی چنین عدم تعادلی را ایجاد خواهد کرد یا نه هنوز موضوع بحث است. خوش بین ها به موج های قبلی اتوماسیون اشاره می کنند. فن‌آوری‌هایی مانند تراکتور و صفحه‌گسترده انواع خاصی از کار را جابجا کردند، اما در نهایت به ایجاد انواع دیگر کار کمک کردند و باعث ایجاد شغل و درآمد اضافی برای کارگران شدند. تنها زمان نشان خواهد داد که آیا هوش مصنوعی، که تفاوت قابل توجهی با فناوری های قبلی دارد، از این الگو پیروی خواهد کرد یا خیر. آنچه ما می دانیم این است که این سناریوی خوش بینانه پیشرفت فناوری هنوز نتوانسته است دستاوردهایی در زمینه اشتغال و قدرت خرید خانوارها در چین ایجاد کند.

چین در حال حاضر به عنوان یکی از قدرت های فناورانه پیشرو در جهان شناخته می شود. در برخی صنایع، کارخانه‌های چین بیش از مجموع تقاضای جهانی تولید می‌کنند. چین بیش از ۸۰ درصد پنل‌های خورشیدی جهان را تولید می‌کند و کارخانه‌های آن می‌توانند تقریبا دو برابر تعداد ماژول‌های نصب شده در کل سیاره در سال تولید کنند. در باتری، ظرفیت تولید چین در حال حاضر بیش از دو برابر تقاضای فعلی جهانی است. یک پیش‌بینی نشان می‌دهد که تا سال 2030، چین به تنهایی می‌تواند باتری‌های بیشتری از آنچه کل جهان استفاده می‌کند تولید کند.

اما پیشرفت فناوری چین در آنچه کارخانه‌هایش می‌توانند تولید کنند بسیار بیشتر از آنچه خانواده‌هایش می‌توانند خرید و مصرف کنند، قابل مشاهده است. بیکاری جوانان در کشور رو به افزایش است و مصرف داخلی راکد شده است. بر اساس آمارهای رسمی، نرخ بیکاری در میان چینی های شهری 16 تا 24 ساله در آگوست 2025 به رکورد 18.9 درصد رسید. رقم واقعی احتمالا بسیار بیشتر است.

پیشرفت اقتصادی با پیشرفت در تولید و مصرف تعریف می شود. این دو حوزه فعالیت انسانی در کنار یکدیگر حرکت می کنند و متقابلا تقویت می شوند. بهره‌وری سریع‌تر منجر به افزایش تولید می‌شود، که درآمد را افزایش می‌دهد و به خانوارها اجازه می‌دهد مقدار بیشتری از آنچه تولید می‌شود خریداری کنند. از لحاظ تاریخی، قبل از عصر هوش مصنوعی، این مورد بوده است. شوک چین و شوک بهره وری هوش مصنوعی ممکن است این ارتباط را قطع کنند.

آنچه که شوک چین را تا این حد مخرب کرد و همچنان می‌سازد، اختلاف شدید بین مقیاس صادرات چین و خرید آن از سایر نقاط جهان است. واردات چین عمدتا شامل محصولات کشاورزی، مواد معدنی و محصولات انرژی است که نمی تواند به مقدار کافی در خاک خود تولید کند.

صادرات چین قیمت‌ها را برای مصرف‌کنندگان خارج از کشور کاهش می‌دهد، که این یک مزیت در سمت هزینه است. اما خانوارها برای مصرف به درآمد نیاز دارند و این درآمد از سمت تولید اقتصاد به دست می آید. اما اقتصاد چین با واردات بیشتر از آنها و افزایش تولید آنها، افزایش درآمدی را برای بقیه جهان ایجاد نمی کند. چین تقریبا 35 درصد از ظرفیت تولید جهان را در اختیار دارد اما حدود 11 درصد از مصرف جهانی را به خود اختصاص داده است. مصرف خانوارها در این کشور تنها 39 درصد تولید ناخالص داخلی آن است، در حالی که این میزان در آمریکا 68 درصد است.

این عدم تعادل برای چین و جهان ناپایدار است.

مصرف داخلی پایین، کسب‌وکارهای چینی را مجبور می‌کند تا بیشتر در خارج از کشور بفروشند، اغلب با قیمت‌های پایین. واردات ارزان‌تر به نفع مصرف‌کنندگان در خارج از کشور است، اما زمانی که شرکت‌های محلی مشاغل خود را تعطیل می‌کنند یا مشاغل خود را کاهش می‌دهند، کارگران درآمد خود را از دست می‌دهند و دیگر توان خرید آن‌چنان از جمله کالاهای چینی را ندارند. در درازمدت، شوک چین خطری برای خود چین به همراه دارد. هرچه چین در توسعه تولید تحت این شرایط کارآمدتر باشد، خطر کاهش تقاضا برای محصولات خود را در آینده بیشتر می کند.

اگر کسب و کارها شکست بخورند و بیکاری در بقیه جهان افزایش یابد، سود بسیار کمی برای اقتصاد چین وجود دارد.

تجارت یک طرفه در نهایت برای کشوری که امروز از آن سود می برد، نتیجه معکوس می دهد. سویه ها در حال حاضر در سراسر جهان در حال توسعه قابل مشاهده هستند. اقتصاددانان شومیترو چاترجی و آرویند سوبرامانیان استدلال می‌کنند که «تلفات واقعی» شوک جدید چین، کشورهای با درآمد پایین و متوسط ​​خواهند بود، جایی که صدها میلیون نفر هنوز برای شغل و تحرک رو به بالا به تولید وابسته هستند. از آسیای جنوب شرقی تا آمریکای لاتین، سیل کالاهای ارزان قیمت چینی شروع به تعطیلی کارخانه های محلی کرده و موجی از تعرفه های جدید و موارد ضد دامپینگ را برانگیخته است.

هزینه های تولید بیش از حد

چین نیازی به رشد اقتصاد خود در این راه ندارد. رشد سریع تولید ناخالص داخلی، قدرت تکنولوژیک چشمگیر و جمعیت گسترده آن می توانست آن را به بازار بسیار بزرگتری برای کالاهای تولید داخل و خارج تبدیل کند. پکن می توانست شبکه امنیت اجتماعی را برای شهروندانش تقویت کند و بار خانواده ها را از پرداخت هزینه های مراقبت های بهداشتی و پس انداز برای بازنشستگی کاهش دهد. درعوض، در بسیاری از برنامه‌های خود با ارائه یارانه‌های هنگفت به کسب‌وکارها و ترجیح دادن سرمایه بر نیروی کار، به‌طور منحصربه‌فرد بر توسعه تولید متمرکز شده است.

برای بسیاری از خانواده های چینی، این بار سنگین است. خانوارهای چینی تقریبا یک سوم هزینه های مراقبت های بهداشتی کشور را از جیب خود می پردازند، که سهمی بالاتر از اکثر کشورهای ثروتمند است. حمایت دولتی به ویژه برای صدها میلیون نفر از ساکنان روستایی کشور که حقوق بازنشستگی آنها حداقل است، ناچیز است. حداقل مستمری پایه ملی در سال 2025 به تنها 143 یوان در ماه افزایش یافت، یعنی حدود یک دلار در روز، در حالی که میانگین پرداختی روستایی تنها حدود 246 یوان در ماه است که کمتر از استاندارد فقر بانک جهانی است.

نتیجه انباشته این انتخاب‌های سیاستی باعث شده است که شهروندان چینی برای اقتصاد به‌عنوان کارگر مهم‌تر از مصرف‌کننده باشند، زیرا آنها بیش از مصرف تولید می‌کنند. نشانه های این عدم تعادل خیره کننده است. همانطور که در جای دیگری نوشته ام، سهم غرامت نیروی کار نسبت به کل نهاده های اقتصادی در کشاورزی، صنعت و آب و برق از 21 درصد در سال 1987 به 15 درصد در سال 2023 کاهش یافته است.

دستمزدها به عنوان سهمی از تولیدات تولیدی در چین جزو پایین ترین ها در جهان است. نسبت حداقل دستمزد به تولید ناخالص داخلی سرانه از 0.37 در سال 2000 به 0.27 در سال 2024 کاهش یافت و حداقل دستمزد قانونی ماهانه چین را از دستمزد همسایگان کم درآمدتر مانند ویتن کمتر کرد.

لغزش نسبی رشد درآمد در بحبوحه رشد سریع تولید ناخالص داخلی ریشه در سیستم اقتصادی چین دارد. تاکنون، اثرات کامل هوش مصنوعی و فناوری رباتیک بر اشتغال و درآمد شهروندان چینی هنوز به طور کامل ثبت نشده است. با توجه به سرعت پیشرفت این فناوری‌ها، اثر ترکیبی آن‌ها می‌تواند عدم تعادل موجود را در طی سال‌ها به جای چند دهه تشدید کند.

رقابت شدید بین شرکت‌های چینی برای فروش بیشتر از آنچه بازار داخلی خود می‌تواند جذب کند، در حال حاضر موج‌های شوکی را به اقتصاد جهانی وارد کرده است. از آنجایی که هوش مصنوعی و روباتیک به این شرکت‌ها اجازه می‌دهند بدون افزایش شغل یا دستمزد، باز هم بیشتر تولید کنند، این دو شوک یکدیگر را تقویت و تقویت می‌کنند. جهان برای تاثیر ترکیبی شوک چین و شوک بهره وری هوش مصنوعی آمادگی خوبی ندارد.

برای چین، اقدام عاقلانه این است که بر جنبه درآمدی اقتصاد خود تمرکز کند، با کاهش نابرابری بین شهروندان روستایی و شهری و صرف هزینه بیشتر برای مردم به جای ساختمان‌ها و ماشین‌آلات. برای غرب، احتیاط‌آمیز است که در اقتصادهایی که اکثر مردم به رابطه تنگاتنگ بین کار و غرامت وابسته هستند، درباره نحوه تقسیم دستاوردهای هوش مصنوعی تجدیدنظر کنند.

کارخانه‌های چین و فناوری هوش مصنوعی می‌توانند فراوانی تولید کنند. اینکه آیا این فراوانی به رفاه مشترک بیشتر می‌انجامد و رشد بلندمدت را حفظ می‌کند، سوال بزرگ است. سیاستگذاران در چین و غرب باید هم اکنون وارد عمل شوند و با هم کار کنند تا ظرفیت تولید بیشتر را به رفاه مشترک تبدیل کنند.