عبور زمین از ۷ مرز از ۹ مرز ایمن حیاتی؛ نتیجه نگران‌کننده گزارش سلامت سیاره‌ای ۲۰۲۶
گزارش سلامت سیاره‌ای ۲۰۲۶ نشان می‌دهد ۷ مرز از ۹ مرز حیاتی زمین شکسته شده‌اند، اما دانشمندان معتقدند هنوز فرصتی محدود برای تغییر مسیر وجود دارد.
گزارش سلامت سیاره‌ای ۲۰۲۶ نشان می‌دهد ۷ مرز از ۹ مرز حیاتی زمین شکسته شده‌اند، اما دانشمندان معتقدند هنوز فرصتی محدود برای تغییر مسیر وجود دارد.
زمین هر سال یک «معاینه‌ی سلامت» پشت سر می‌گذارد و نتایج بررسی جدید چندان امیدوارکننده نیست. براساس گزارش بررسی سلامت سیاره‌ای ۲۰۲۶، هفت مورد از نه مرز سیاره‌ای زمین از محدوده‌ی ایمن عبور کرده‌اند و وضعیت بسیاری از این موارد همچنان رو به وخامت است. بااین‌حال، بیش از ۶۰ دانشمند تهیه‌کننده‌ی گزارش معتقدند هنوز می‌توان این روند را تغییر داد؛ به شرط آنکه اقدام‌ها در چند سال آینده سرعت بگیرند.
مرزهای سیاره‌ای مجموعه‌ای از سامانه‌های طبیعی به‌هم‌پیوسته هستند که ثبات و تاب‌آوری زمین به آن‌ها وابسته است. عبور از این مرزها خطر آسیب‌های جدی و برگشت‌ناپذیر را افزایش می‌دهد. به‌گزارش لایو‌ساینس ، نیکلاس کیتسمن، سردبیر اصلی گزارش و پژوهشگر آزمایشگاه مرزهای سیاره‌ای در مؤسسه پژوهش‌های اثرات اقلیمی پوتسدام در آلمان، ارزیابی این مرزها را به آزمایش خون تشبیه می‌کند: «اگر بیماری آزمایش خونی با چنین وضعیتی داشت، فوراً او را به بخش مراقبت‌های ویژه می‌فرستادند.»
اسیدی‌شدن اقیانوس‌ها، تغییرات آب شیرین و تغییر سامانه‌های خشکی در دسته «افزایش خطر» قرار دارند
در سال ۲۰۲۵، اسیدی‌شدن اقیانوس‌ها به هفتمین مرز نقض‌شده تبدیل شد. شش مرز دیگر عبارت‌اند از تغییرات آب شیرین، تغییر سامانه‌های خشکی، تغییر اقلیم، تغییر در جریان‌های زیست‌ژئوشیمیایی، ورود موجودیت‌های جدید و تغییر در یکپارچگی زیست‌کره. دو مرز باقی‌مانده، یعنی کاهش ازن استراتوسفری و افزایش بارگذاری آئروسل‌های جوی، دست‌کم در مقیاس جهانی همچنان در محدوده‌ی ایمن قرار دارند.
گزارش بررسی سلامت سیاره‌ای ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته تغییر چشمگیری در تعداد مرزهای نقض‌شده نشان نمی‌دهد، اما وضعیت مرزهایی را که از محدوده ایمن خارج شده‌اند، همچنان رو به وخامت ارزیابی می‌کند. پژوهشگران برای نمایش میزان خطر از سامانه‌ای شبیه چراغ راهنمایی استفاده می‌کنند: سبز نشان‌دهنده‌ی محدوده‌ی عملکرد ایمن است؛ زرد و نارنجی نشان می‌دهند مرز نقض شده و خطر در حال افزایش است و قرمز به معنای ورود به منطقه خطر، با احتمال آسیب شدید و برگشت‌ناپذیر است.
از میان هفت مرز نقض‌شده، اسیدی‌شدن اقیانوس‌ها، تغییرات آب شیرین و تغییر سامانه‌های خشکی در دسته‌ی «افزایش خطر» قرار دارند. چهار مرز دیگر، یعنی تغییر اقلیم، تغییر در جریان‌های زیست‌ژئوشیمیایی، ورود موجودیت‌های جدید و تغییر در یکپارچگی زیست‌کره، در منطقه‌ی خطر قرار گرفته‌اند.
تغییر اقلیم عمدتاً تحت‌تأثیر انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌دام‌اندازنده‌ی گرما قرار دارد؛ گازهایی که انسان‌ها از طریق سوزاندن سوخت‌های فسیلی و فعالیت‌های دیگر وارد جو می‌کنند. گزارش همچنین به شواهدی اشاره می‌کند که نشان می‌دهند تغییر اقلیم در حال شتاب‌گرفتن است.
تغییر در جریان‌های زیست‌ژئوشیمیایی به دگرگونی چرخه مواد مغذی، به‌ویژه نیتروژن و فسفر، مربوط می‌شود. استفاده‌ی گسترده از کودها و فعالیت‌های دیگر باعث ورود مقادیر اضافی این عناصر به محیط زیست شده و پیامدهایی مانند آلودگی آب و ایجاد «مناطق مرده» کم‌اکسیژن را به همراه داشته استکه دیگر نمی‌توانند از حیات گذشته‌ی خود پشتیبانی کنند.
مرز ورود موجودیت‌های جدید نیز موادی مانند میکروپلاستیک‌ها، مواد شیمیایی مصنوعی ماندگار و دیگر ترکیبات ساخته دست انسان را دربرمی‌گیرد. نویسندگان گزارش معتقدند این مرز به‌طور قابل‌توجهی نقض شده است؛ بخشی از این وضعیت به ورود مداوم این مواد به محیط زیست بدون پروتکل‌های ایمنی کافی مربوط می‌شود.
گزارش در شرایطی منتشر شده که زمین یک رویداد بی‌سابقه ال‌نینو را تجربه می‌کند
مرز یکپارچگی زیست‌کره تغییرات سلامت اکوسیستم‌ها و تنوع و عملکرد حیات روی زمین را بررسی می‌کند و نرخ انقراض گونه‌ها یکی از معیارهای آن است. اگرچه اندازه‌گیری دقیق نرخ انقراض دشوار است، فعالیت‌های انسانی باعث کاهش شدید جمعیت گیاهان و جانوران در سراسر جهان شده‌اند. از عوامل اصلی این روند می‌توان به نابودی و تخریب زیستگاه، برداشت بی‌رویه، گونه‌های مهاجم، آلودگی و با اهمیت فزاینده، تغییر اقلیم اشاره کرد.
گزارش همچنین به اکوسیستم‌هایی مانند جنگل‌های بارانی آمازون اشاره می‌کند که در معرض خطر عبور از نقطه‌ی عطف ویرانگر قرار دارند. بستر دریا نیز بر اثر صید ترال کف‌روب آسیب می‌بیند و با تهدید در حال شکل‌گیری استخراج معادن در اعماق دریا مواجه است. رخدادهای فرامعمول ناشی از تغییر اقلیم، مواد شیمیایی ماندگار و کاهش گونه‌ها نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در گزارش هستند.
گزارش در شرایطی منتشر شده است که زمین یک رویداد بی‌سابقه‌ی ال‌نینو را تجربه می‌کند؛ پدیده‌ای که گرمای بیشتری به جهان در حال گرم‌شدن تزریق می‌کند و خطر اختلال گسترده برای انسان‌ها و طبیعت را افزایش می‌دهد. اثر افزایش پیش‌بینی‌شده‌ی دمای جهانی بر مرزهای سیاره‌ای که از پیش تحت فشار قرار دارند، در گزارش سال آینده بررسی خواهد شد.
کیتسمن با اشاره به افزایش فراوانی و شدت موج‌های گرما در سراسر جهان، از پیامدهایی مانند کاهش یخچال‌های طبیعی، موج‌های گرمای دریایی و سفیدشدگی شدید مرجان‌ها نیز یاد کرد و گفت: «زمین صورت‌حساب نقض مرزهای سیاره‌ای را برای ما می‌فرستد.»
با وجود تصویر نگران‌کننده‌ی گزارش، نویسندگان معتقدند هنوز فرصت برای تغییر مسیر وجود دارد. کیتسمن به شکل‌گیری شتاب مثبت در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه با کاهش هزینه فناوری انرژی خورشیدی و همچنین افزایش آگاهی اجتماعی و معاهدات بین‌المللی برای حفاظت از اقیانوس‌ها و خشکی‌ها اشاره کرد.