عراق روابط خود را با اردن تعمیق می بخشد در حالی که بغداد به دنبال تقویت اتحادهای منطقه ای است - تحلیل

نخست وزیر عراق علی الزیدی در 26 اکتبر از اردن بازدید کرد تا با ملک عبدالله دوم و جعفر حسن نخست وزیر اردن دیدار کند و بر تلاش های بغداد برای تقویت روابط با همسایه غربی خود در بحبوحه تنش های منطقه ای تاکید کرد. این سفر منجر به امضای 9 سند همکاری و گفتگو در مورد گسترش تجارت، ارتباطات انرژی و هماهنگی امنیتی شد. سفر زیدی به عمان اولین سفر رسمی وی به اردن از زمان تصدی مسئولیت بود.

این پس از سفر به عربستان سعودی در 14 اکتبر و در حالی صورت می گیرد که عراق به دنبال تنوع بخشیدن به مشارکت های اقتصادی خود و تقویت روابط با کشورهای عربی همسایه است. به گزارش خبرگزاری عراقی (INA)، زیدی پس از دیدار با مقامات اردن، محمود عباس، رئیس جمهور فلسطین و تجار و سرمایه گذاران عراقی به بغداد بازگشت.

این سفر شامل گفتگوهای دوجانبه گسترده و امضای یادداشت تفاهم هایی بود که شامل آموزش عالی، حفاظت از محیط زیست، حمایت از مصرف کننده، همکاری های دیپلماتیک، مبادلات فرهنگی و حمایت از شرکت های کوچک و متوسط ​​می شد. دفتر نخست وزیر عراق گفت که بحث ها بر افزایش همکاری ها در زمینه های اقتصادی، تجاری، صنعتی و امنیتی متمرکز بوده است.

به گزارش دفتر وی، زیدی گفت: «اردن یک شریک استراتژیک برای عراق است و ما مشتاق همکاری بیشتر و هماهنگی مشترک برای مقابله با همه چالش ها و پیشبرد تحکیم روابط دوجانبه هستیم.» این سفر نشان دهنده اهمیت اردن برای عراق در زمانی است که بغداد با چالش هایی از جمله ایران، سوریه و امنیت مرزهای خود مواجه است. روابط تاریخی، سیاسی و اقتصادی

هر دو کشور در طول قرن بیستم توسط شاخه‌های خاندان هاشمی اداره می‌شدند، تا اینکه پادشاهی عراق در سال 1958 سرنگون شد. پادشاهی هاشمی اردن هنوز بر پادشاهی حکومت می‌کند. در طول دهه 1980، اردن به یک شریک اقتصادی مهم برای عراق تبدیل شد. در طول جنگ ایران و عراق، بندر عقبه به عراق امکان دسترسی به مسیرهای تجاری بین‌المللی را داد، در حالی که بزرگراهی که عمان و بغداد را به هم متصل می‌کرد به یک کریدور تجاری مهم تبدیل شد.

اردن همچنین در دوران حکومت صدام حسین، زمانی که عرضه نفت و تجارت عراق برای اقتصاد اردن اهمیت داشت، روابط خود را با عراق حفظ کرد. حمله آمریکا به عراق در سال 2003 این روابط را متحول کرد. بسیاری از عراقی ها به عنوان پناهنده به اردن گریختند. تندروها همچنین اردن را از عراق تهدید کردند. در سال های بعد، ظهور داعش در عراق و سوریه چالش دیگری را برای روابط بین بغداد و امان ایجاد کرد. داعش در سال 2014 به عراق حمله کرد. این تهدیدی برای اردن بود.

ایالات متحده نیروهای خود را به اردن و پایگاه تناف در سوریه در نزدیکی مرز اردن، سوریه و عراق مستقر کرد. عراق و اردن تقریبا 180 کیلومتر مرز مشترک دارند. تجارت مهم است اما می تواند در چند سال آینده رشد کند. بنابراین، امنیت استان الانبار در عراق برای روابط، تجارت و امنیت ضروری است. این استان منطقه وسیعی از غرب عراق را در بر می گیرد و با سوریه، اردن و عربستان سعودی هم مرز است. موقعیت آن از لحاظ استراتژیک برای حمل و نقل، تجارت و امنیت منطقه ای مهم است. اهمیت این همکاری با حمله اخیر به کلیسایی در کراک اردن تاکید شد.

در حمله 23 اکتبر 9 نفر کشته و 40 نفر زخمی شدند. نیروهای امنیتی اردن متعاقبا سه مظنون را دستگیر کردند. عراق و اردن در مورد منطقه اقتصادی معاف از گمرک برای تقویت تجارت گفتگو کردند. همکاری های اقتصادی محور اصلی دیدار زیدی بود. این تعجبی ندارد، زیرا او قبل از نخست وزیر شدن یک بانکدار بود. به گزارش رووداو، نخست وزیر عراق بر اهمیت ایجاد منطقه اقتصادی معاف از گمرک بین عراق و اردن تاکید کرد.

زیدی گفت که منطقه آزاد پیشنهادی باعث افزایش همکاری های تجاری و اقتصادی بین دو کشور خواهد شد. جعفر حسن نخست وزیر اردن نیز بر اهمیت اجرای پروژه های اقتصادی موجود تاکید کرد. به گزارش خبرگزاری «پترا» اردن به نقل از رووداو، حسن گفت: «ما می‌خواهیم پروژه‌های اقتصادی مشترک بین دو کشور را با پیروی از گام‌های عملی و زمان‌بندی مشخص به مرحله اجرای واقعی زمین برسانیم».

با این حال، اسناد اعلام شده شامل توافق خاصی برای ایجاد منطقه آزاد تجاری پیشنهادی نمی شود. گزارش ها نشان می دهد که اردن قبلا بین 10,000 تا 15,000 بشکه نفت خام عراق در روز را بر اساس یک توافق دوجانبه وارد می کرد. به گزارش رووداو، تحویل از اواخر دسامبر 2025 به دلیل انقضای توافقنامه و مشکلات در دستیابی به نفت خام مناسب متوقف شده است. وزارت انرژی اردن اعلام کرد که عربستان سعودی در طول سال 2025 حدود 2.76 میلیون بشکه نفت عراق وارد کرده است.

یکی دیگر از پروژه های بزرگ مورد بحث، خط لوله پیشنهادی بصره- عقبه است که میادین نفتی جنوب عراق را به بندر دریای سرخ اردن متصل می کند. این خط لوله می تواند یک مسیر صادراتی جایگزین برای عراق فراهم کند و وابستگی آن به کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را کاهش دهد. عراق نیز صادرات خود را از طریق سوریه افزایش می دهد. اردن به عراق هم شریک تجاری و هم یک مسیر جایگزین بالقوه برای صادرات نفت ارائه می دهد. دو کشور همچنین در یک مکانیسم همکاری سه جانبه با مصر مشارکت دارند که بر انرژی، برق، زیرساخت ها و تجارت متمرکز است.

به گفته مقامات مصری به نقل از رووداو، انتظار می رود زیدی در 23 نوامبر از قاهره بازدید کند. این سفر به اردن همچنین در حالی انجام می شود که انتظار می رود زیدی برای گفتگو با مقامات دمشق به سوریه سفر کند. بر اساس گزارش قبلی کردستان24، نخست وزیر عراق پیش از سفر به اردن قصد داشت به سوریه سفر کند، اما این سفر به تعویق افتاد. عراق به دنبال تقویت روابط با اردن، سوریه برای تامین امنیت مرزها و کاهش اتکا به ایران است.

برای بغداد، بهبود روابط با اردن و سوریه می تواند به بازگشایی مسیرهای تجاری و کاهش وابستگی به زیرساخت ها و کریدورهای تجاری مرتبط با ایران یا خلیج فارس کمک کند. امنیت نیز همچنان یک مسئله اصلی است. عراق باید کنترل مرزهای خود را حفظ کند، از نفوذ ستیزه جویان جلوگیری کند، و به نفوذ گروه های مسلح فعال در داخل کشور رسیدگی کند. اردن نگرانی های خاص خود را در مورد بی ثباتی در سوریه، به ویژه در امتداد مرز شمالی خود، جایی که شبکه های قاچاق و گروه های مسلح چالش های امنیتی ایجاد کرده اند، دارد.

این نگرانی های مشترک فرصت هایی را برای هماهنگی بیشتر بین سه کشور ایجاد می کند. سفر زیدی به اردن نشان دهنده تلاش گسترده تر بغداد برای تقویت روابط با همسایگان عرب و در عین حال مدیریت روابط پیچیده خود با ایران است. عراق روابط اقتصادی و سیاسی با تهران دارد، اما همچنین به دنبال گسترش همکاری های تجاری، سرمایه گذاری و انرژی با اردن، عربستان سعودی، مصر و دیگر شرکای منطقه ای است. این می تواند نفوذ ایران را تضعیف کند. عراق اکنون در حال انجام کارهای سنگین برای آینده است. اردن و سوریه بخشی از این چشم انداز هستند.

این اساسا سه پادشاهی عربی را که تقریبا در دهه 1920 به وجود آمدند، دوباره متحد می کند. فرانسه در آن زمان در سوریه حرکت کرد و هاشمی‌ها را به عراق و اردن سوق داد. حزب بعث سپس در سوریه و عراق به قدرت رسید. برای اردن، روابط نزدیکتر با عراق مزایای اقتصادی و فرصت هایی برای ادغام منطقه ای بیشتر فراهم می کند. مرحله بعدی بستگی به این دارد که آیا توافقات امضا شده در امان به نتایج عملی منجر شود یا خیر.

پیشنهاد ایجاد منطقه آزاد تجاری، پروژه های اتصال برق و خط لوله بصره- عقبه از جمله ابتکاراتی است که می تواند روابط دوجانبه را تعمیق بخشد. سوال بزرگتر این است که آیا عراق می تواند این ابتکارات دیپلماتیک را به کریدورهای اقتصادی جدید و مشارکت های منطقه ای قوی تر منتقل کند. کارهای زیادی باقی مانده است که باید انجام شود. حفظ ایران از بی ثبات کردن عراق بسیار مهم خواهد بود.