عربستان سعودی دو شهروند بنگلادشی را اعدام کرد

در 13 اکتبر، دادگاه عالی عربستان سعودی حکم اعدام کارگر مهاجر سریلانکایی Anojan Sivarasa را لغو کرد. سیواراسا به دلیل یک پست فیس بوک که توهین به پیامبر اسلام و توهین به اسلام خوانده شده بود به اعدام محکوم شده بود. روز بعد، مقامات سعودی دو بنگلادشی به نام‌های نذرالاسلام عبدالبصیر و سویتی اختر (به گفته خانواده، سویتی اختر) را در شهر مقدس مکه اعدام کردند. به گفته خانواده های آنها، هر دوی آنها تقریبا چهار سال قبل برای کار به عربستان سعودی نقل مکان کرده بودند.

آنها به دلیل آنچه مقامات سعودی به عنوان "اقدام غیر اخلاقی" در داخل یک مسجد توصیف کردند، محکوم شده بودند. این دو مورد، حمایت بنگلادش از کارگران مهاجر در عربستان سعودی را تحت نظارت قرار داده است. سریلانکا حمایت حقوقی و دیپلماتیک را از سیواراسا سازماندهی کرد و برای شهروندانش مهلت داد. بنگلادش گفت که از اعدام اتباع خود تنها پس از وقوع آن مطلع شده است. موفقیت سریلانکا به این معنا نیست که بنگلادش می‌توانست همان نتیجه را کسب کند. اتهامات در این دو مورد متفاوت بود.

اما این واقعیت که داکا ادعا کرد تا زمانی که برای مداخله خیلی دیر نشده از احکام بی اطلاع است، نگران کننده است. مقامات سعودی احکام اعدام بنگلادشی‌ها را تعزیری توصیف کردند که یک مجازات اختیاری است و گفتند بررسی قضایی و دستور سلطنتی قبل از اعدام است. بیانیه عمومی درباره «اقدام غیراخلاقی» دقیق، مسجد و یا افشای تاریخ بازداشت توضیحی نداد.

چه شواهدی از محکومیت دو بنگلادشی حمایت می کند؟ آیا متهمان وکیل و مترجم داشتند؟ آیا آنها می توانند روند رسیدگی را درک کنند و اتهامات را به چالش بکشند؟ پذیرش ادعاهای بنگلادش بدون بررسی سخت است. گزارش های رسانه ای حاکی از آن است که سرکنسولگری بنگلادش در جده در ماه سپتامبر به دنبال اطلاعات زندانیان بوده است. مقامات سعودی در 30 سپتامبر لیستی حاوی نام این دو نفر را ارائه کردند، اما جزئیاتی از حکم اعدام آنها ارائه نشد. کنسولگری جده در 18 اکتبر گزارشی را به وزارت رفاه و اشتغال خارج از کشور بنگلادش ارسال کرد.

روزنامه دیلی استار، یک روزنامه بنگلادشی که این گزارش را به دست آورده است، می‌گوید که این دو بنگلادشی از اوت 2023 بازداشت شده‌اند. در این فهرست اتهامات سایبری علیه نذرول و اتهامات زنا علیه اختر ثبت شده است. در این گزارش همچنین 306 بنگلادشی که در زندان‌های منطقه غربی عربستان سعودی نگهداری می‌شوند، ذکر شده است. از این میان، 147 نفر از یک ماه تا 15 سال حبس محکوم شده بودند. یک مقام بنگلادشی گفت کنسولگری هیچ درخواستی برای کمک از این زوج یا اعضای خانواده آنها دریافت نکرده است. یکی دیگر از مقامات گفت پیگیری هر مورد غیرممکن است.

آنچه دولت پس از اعدام ها گفت نیز انتقاداتی را به دنبال داشته است. شمع عبید اسلام، وزیر امور خارجه بنگلادش در 17 اکتبر در گفت و گو با خبرنگاران این اعدام ها را درس عبرتی برای بنگلادش توصیف کرد و از شهروندان خارج از کشور خواست تا از قوانین کشور میزبان خود پیروی کنند. او گفت: "وقتی قانونی نقض می شود، من نمی توانم برای یک شهروند بنگلادشی کاری انجام دهم." با این حال، بنگلادش همچنان می‌توانست از وکلا کمک بگیرد و برای کمک به این دو شهروند برای درخواست تجدیدنظر در مورد احکام خود، وارد بحث‌های دیپلماتیک شود.

آیا مقامات بنگلادشی جزئیات اتهامات یا نسخه هایی از سوابق دادگاه را جویا شدند؟ آیا مواردی که شامل مجازات شدید بالقوه برای مشاوره حقوقی بود ارجاع داده شد؟ چه کسی مسئول پیگیری پرونده ها بود؟ بنگلادش باید توضیح دهد که مقاماتش چه کردند و چه زمانی انجام دادند. این ادعا که این دو شهروند درخواست کمک نکرده اند، سؤالات مربوط به پاسخ کنسولی خود را حل نمی کند. پاسخ سریلانکا نشان می دهد که بنگلادش چه کاری می توانست انجام دهد. سیواراسا در 1 ژوئیه دستگیر شد. دادگاه ابتدا پنج سال زندان و 3 میلیون ریال جریمه نقدی (حدود 800000 دلار) برای وی تعیین کرد.

در 17 سپتامبر، دادگاه تجدیدنظر مجازات اعدام را افزایش داد. عفو بین‌الملل گفت که او قبل از صدور حکم اولیه به وکیل دسترسی نداشت. در 18 سپتامبر، وزارت خارجه سریلانکا علنا تأیید کرد که پرونده وی را از طریق کانال های دیپلماتیک پیگیری می کند. سفیر O. L. Ameer Ajwad در 8 اکتبر از او در زندان دیدن کرد و جزئیات تماس را ارائه کرد. یک هیئت حقوقی متخصص سریلانکا از استیناف دادگاه عالی حمایت کرد. دادگاه حکم اعدام سیواراسا را ​​لغو کرد. این تضمین نمی کرد که او تبرئه شود یا بتواند به خانه بازگردد.

گزارش‌های رسانه‌ها همچنین جزئیات کمی در مورد اینکه چرا دادگاه به نفع او رای داد، ارائه می‌کند. مشخص نیست که این نتیجه چقدر به دلیل درخواست تجدیدنظر قانونی یا تلاش های دیپلماتیک سریلانکا بوده است. با این حال، سریلانکا حمایت قانونی کرد، پرونده را از طریق مجاری دیپلماتیک پیگیری کرد و از شهروند خود در زندان دیدن کرد. بنگلادش هنوز مدرکی مبنی بر تلاش های مشابه در این دو مورد ارائه نکرده است. عربستان سعودی نیز باید توضیح دهد که چه اتفاقی افتاده است. هر دو کشور طرف کنوانسیون وین در مورد روابط کنسولی هستند.

ماده 36 مقامات را موظف می کند که بیگانگان بازداشت شده را فورا از حقوق کنسولی خود مطلع کنند. در صورت درخواست فرد بازداشت شده، باید بدون تاخیر به کنسولگری اطلاع داده شود. افسران کنسولی حق بازدید، ارتباط و ترتیب دادن نمایندگی قانونی را دارند. این کنوانسیون صراحتا به وظیفه هشدار دادن به سفارت قبل از هر اعدام اشاره نکرده است. بنابراین، فقدان اخطار قبلی به تنهایی نمی تواند ثابت کند که ماده 36 نقض شده است. با این وجود، مقامات سعودی می‌توانستند در زمانی که هنوز زمان برای درخواست کمک قانونی وجود داشت، مراقبت بیشتری برای اطلاع بنگلادش از احکام اعدام انجام دهند.

مقامات سعودی باید توضیح دهند که چه چیزی به زندانیان در مورد تماس با کنسولگری بنگلادش گفته شده است. آنها همچنین باید روشن کنند که چه اتفاقی برای درخواست کمک افتاده است و آیا مقامات کنسولی اجازه ملاقات داشته اند یا خیر. بنگلادش دلایل محکمی برای حفظ روابط با ریاض دارد. بیش از 3 میلیون بنگلادشی در این پادشاهی زندگی می کنند. حفاظت از چنین جامعه بزرگی به کارکنان کنسولی بزرگ و سیستمی برای پیگیری پرونده های جنایی جدی نیاز دارد. مقامات باید بدانند که کدام زندانی با مجازات شدید مواجه می شود و چه زمانی به کمک قانونی نیاز است.

این کار نمی تواند کاملا به این بستگی داشته باشد که زندانیان یا خانواده های آنها بدانند با چه کسی تماس بگیرند. تلاش های سریلانکا به شهروندانش کمک کرد تا حکم اعدام خود را به چالش بکشند. در مورد بنگلادش، هنوز مشخص نیست که آیا مقامات می توانستند به موقع اقدام کنند. این اعدام‌ها دیپلمات‌های بنگلادش را با یک سوال دشوار در مورد اینکه آیا می‌توانستند قبل از اعدام بیشتر انجام دهند، مواجه کرده است.