علت و معلول؛ شورشگران آمریکایی از نگاه ژان‌پی‌یر لافون

کثیف، خطرناک و متلاطم. وقتی عکاس فرانسوی ژان‌پیر لافون در دهه ۱۹۶۰ به نیویورک رسید، قصدش این بود که زندگی‌های عادی را از زاویه نگاه یک ناظر بیرونی ثبت کند.از جنبش‌های حقوق مدنی و حقوق همجنس‌گرایان گرفته تا اعتراض‌ها علیه جنگ ویتنام، او خیلی زود شهری را کشف کرد که بر لبه یک انقلاب فرهنگی قرار داشت؛ شهری که حرکت‌ها و جنبش‌هایی آن را پیش می‌بردند و علیه هنجارهای سخت و تثبیت‌شده شورش می‌کردند.در سال‌های اخیر بسیار درباره شکاف‌های عمیقی که ایالات متحده را دوپاره کرده‌اند نوشته شده است و کار لافون به‌خوبی بخشی از ریشه‌های «انقلاب‌هایی که همچنان سراسر این کشور را شکل می‌دهند» را نشان می‌دهد.در گفت‌وگویی مفصل با «لنز اروپایی»، لافون به دوران ثبت‌کردن زندگی در آمریکا نگاه دوباره‌ای می‌کند و دیدگاه‌های خود درباره آینده عکاسی را با دیگران در میان می‌گذارد.ژان‌پیر لافون: خب، من در آوریل ۱۹۶۴ وارد ایالات متحده شدم، در دوره‌ای که... در واقع، من اول وارد ایالات متحده نشدم، وارد نیویورک، شهر نیویورک، شدم و علاوه بر این، پولی نداشتم که جایی دیگر بروم. خودم را در شهری یافتم که همه‌چیز در آن ویران بود، همه‌چیز کثیف بود و جنایت همه‌جا دیده می‌شد.من در «وست ساید» زندگی می‌کردم و شب‌ها راه رفتن در خیابان‌ها خطرناک بود. در این شهر فهمیدم که اگر با دوربین‌هایی که از گردنم آویزان بود قدم بزنم، خودم را در معرض خطر قرار می‌دهم. این شهری بود در آستانه ورشکستگی.برای یک عکاس، هر چیز تازه‌ای منبع هیجان بصری است. چیزها را می‌بینید، متوجه‌شان می‌شوید، آن‌ها را در قاب قرار می‌دهید، کادربندی می‌کنید. در اصل، دیدن و عکاسی کردنشان آسان است.در واقع متوجه شدم جوانانی که در خیابان‌ها بودند لزوما علیه جنگ ویتنام نبودند؛ آن جنگ، جنگ آن‌ها نبود و آن را درک نمی‌کردند. چیزی که واقعا برایشان مهم بود بی‌عدالتی در شیوه فراخوانده شدنشان به خدمت بود. در آن زمان، خدمت اجباری در آمریکا نوعی قرعه‌کشی بود.برخی می‌توانستند در مدرسه بمانند و تحصیلات دانشگاهی خود را ادامه دهند، در حالی که بقیه برعکس مجبور بودند آن‌جا را ترک کنند، چون متاسفانه قرعه بد به نامشان افتاده بود. آن‌ها بودند که باید می‌رفتند.علاوه بر این، دو سه سال بعد، حدود ۱۹۷۱ یا ۱۹۷۲، شمار زیادی از جوانان سیاه‌پوست آمریکایی به جنگ فرستاده می‌شدند و واقعا آن‌ها را به «چرخ‌گوشت» می‌فرستادند؛ آن‌ها را به واحدهای رزمی منتقل می‌کردند. و این هم نوع دیگری از بی‌عدالتی بود که کم‌کم آشکار می‌شد.همه این جنبش‌هایی که در نیویورک آغاز می‌شدند، اغلب در واشنگتن، جایی که من هم می‌رفتم، به پایان می‌رسیدند. این حرکت‌ها خودجوش آغاز می‌شدند.گِی پرایدیکی از نخستین رویدادهایی که خیلی واضح به یاد دارم سرشار از شادی بود. نوعی شورش شاد بود. اولین «گِی پراید» بود، در ژوئن ۱۹۷۰. آن‌ها به «سِنترال پارک» رسیدند و شروع کردند به بوسیدن، شروع کردند به رقصیدن و برای من، روزی فوق‌العاده بود.من نمی‌دانستم که آن نخستین «گِی پراید» است. آن جشن همجنس‌گرایان واقعا استثنایی بود؛ رویدادی زیبا و سرشار از شادی، هم برای زنان و هم برای مردان. و عکاسی از آن کاملا خارق‌العاده بود.ده سال بعد برای دهمین «گِی پراید» برگشتم، اما این بار برای پوشش دادن جنبش بزرگ همجنس‌گرایان در سانفرانسیسکو رفتم.آنجا یک شهردار بود، پزشک بود، مکانیک بود، رستوران‌ها بودند، وکیل‌ها بودند، معماران همجنس‌گرا بودند که به جامعه همجنس‌گرایان خدمت می‌کردند و می‌خواستند فقط با همجنس‌گرایان کار کنند.این جامعه‌ای بسیار جالب و بسیار هوشمند بود، اما در نهایت، آن‌ها شورشی بودند. این یک انقلاب نبود؛ یک شورش بود.این حرکت علیه نظام موجود بود و سانفرانسیسکو آن را به شکلی فوق‌العاده خوب پیش برد.گذشته و اکنونِ کاملوقتی به بعضی محله‌ها می‌رفتم، معمولا پنج دوربین دور و برم بود، چون لنزهای بلند داشتم و وقت عوض کردنشان نبود.عکاسان جوان امروزی باورنکردنی خوش‌شانس‌اند، لازم نیست دوربین‌هایشان را دوباره پر کنند، لازم نیست فکر کنند «خب، فقط ۳۶ شات دیگر دارم»، لازم نیست نگران فلاش باشند، چون دوربین‌ها امروزه حتی شب‌ها هم بدون فلاش عکس می‌گیرند.یک عکس همیشه بیش از یک فیلم و بیش از تلویزیون حرف برای گفتن دارد.حالا همه‌چیز به‌طور خودکار انجام می‌شود. علاوه بر این، خود دوربین به شما می‌گوید کجا عکس گرفته‌اید و چه زمانی آن را گرفته‌اید، بنابراین دیگر آن را گم نمی‌کنید.من صدها هزار عکس را از دست داده‌ام؛ عکس‌هایی که به مشتریانم تحویل داده می‌شد، چون آژانس‌ها این‌گونه کار می‌کردند. اولین عکس‌ها برای بهترین مجله فرستاده می‌شد و بعد، اصل نگاتیوها را به آن‌ها می‌دادیم؛ نگاتیوهایی که دیگر هرگز ندیدم، هرگز به دستم برنگشت، از بین رفت و شاید حالا در آرشیو بعضی مجله‌های بزرگ باشد، اما در هر حال دیگر در آرشیو من نیست.واقعیت دست‌کاری‌شدههنوز آن‌قدر با هوش مصنوعی آشنا نیستم. خیلی‌ها آن را به‌خاطر عکس‌های بد، عکس‌های دست‌کاری‌شده و تصاویر ساخته‌وپرداخته، تهدیدی بزرگ می‌بینند.من از نسلی هستم که دست‌کاری کردن نگاتیو اصلا قابل تصور نبود. شاهد دوران خود بودم و هرگز عکسی را دست‌کاری نکردم.شما باید بلافاصله بفهمید در یک عکس خبری چه می‌گذرد؛ این که آیا حادثه‌ای است، لحظه‌ای شاد است یا تظاهراتی علیه چیزی.ما به این عکس‌ها نیاز داریم. یک عکس همیشه بیش از یک فیلم و بیش از تلویزیون چیزهایی را بیان می‌کند. ما هر بار یک تصویر ثابت را بیش از یک تصویر متحرک به یاد می‌آوریم، و به این نیاز داریم. همیشه به شاهدان نیاز خواهد بود.کتاب «Rebels with a Cause» که توسط انتشارات دامیانی منتشر شده، اکنون در دسترس است.