فرانسیس فوکویاما و پرونده "به طرز مفیدی اشتباه"

عنوان به نفع خود نویسنده خیلی خوب بود. پایان تاریخ: یک حلقه قطعی داشت، و بنابراین استدلال ظریف تری را که در صدها صفحه بعدی آمده بود، نقل کرد.

فرانسیس فوکویاما، که خاطراتش را منتشر کرده است، می توان در مورد دیگری نیز از او دفاع کرد. حتی اگر او اشتباه می کرد که پیروزی نهایی آزادی را در حدود سال 1989 فرض می کرد، به طرز مفیدی اشتباه می کرد. تز او دهه ها بحث را شکل داد و هدایت کرد. در حاشیه، ممکن است مزایای دنیای واقعی نیز داشته باشد. دوران غرور لیبرالی که او ناخواسته به آن دامن زد، احتمالا افرادی را که در غیر این صورت دارای غرایز غیرلیبرالی بودند، در بر گرفت: کسانی که ممکن است، مثلا، با گسترش اتحادیه اروپا یا ناتو مخالفت کرده باشند. مردم پشت اسب قوی. او به آنها گفت که کدام است، دقیق یا نه.

چیزهایی به عنوان ایده های اشتباه بزرگ وجود دارد. این گونه بیشتر پیشرفت خود را مدیون آنهاست.

تصور روشنگری را در نظر بگیرید که انسان ها لوح های خالی هستند، که آنها را بیشتر از طبیعت شکل می دهد. مدتی در محاصره علمی بود. اما چه چیز متمدنانه ای باور کردن. آموزش عمومی، مشاوره والدین، حقوق قانونی برای خردسالان: این تحولات تا حدی بر دیدگاه کودکان به عنوان یک موضوع قابل انعطاف استوار است.

اگر جبرگرایان ژنتیک خیلی زودتر پیروز شده بودند، آیا دولت رفاه به همان شکلی که داشت تکامل می یافت؟ پشتوانه نظری مداخله دولت در دوران کودکی، به جز شفقت مسیحی، چه خواهد بود؟ البته یک دانشمند به هیچ وجه اهمیتی نمی دهد. حقیقت، نه پیامدهای اجتماعی حقیقت، مهم است. اما یک شهروند خصوصی می تواند یک دیدگاه گرد داشته باشد.

گاهی اوقات، این ایده یک دروغ شریف است: کاملا درست نیست، اما منجر به رفتار خوب می شود.

به سختی می توان به نوع نادرستی مفیدتر از زیگموند فروید فکر کرد. او همیشه در رشته خودش جدی گرفته نمی شود. از سوی دیگر، تعداد کمی از غیرهنرمندان برای تأثیرگذاری بر هنر بیشتر تلاش کرده اند. تأکید او بر زندگی درونی منجر به - یا حداقل موجه - چرخش درونگرایانه ای شد که نویسندگان و نقاشان در قرن گذشته انجام دادند. رمان و شعر انحرافی و جریان آگاهی مهر او را بر خود دارد. همینطور اکسپرسیونیسم انتزاعی و میدان رنگی، که وانمود می‌کند حالت درونی غیرقابل بیان نقاش را به تصویر می‌کشد.

جکسون پولاک گفت: «همه ما تحت تأثیر فروید هستیم»، حتی اگر برای نیازهای خود نزد یونگی رفته باشد. ما در انبوهی از اطلاعات زندگی می کنیم، اما فاقد دانش بینش، شهود و رویا هستیم

حداقل یک مجسمه از فروید در پایین جاده از من وجود دارد. (هنگامی که نوشیدنی گرفته می شود، من آن را به عنوان لنین می بینم.) توماس مالتوس چنین احترامی ندارد. دیوار یادبود او در باث از او در برابر "تعریف نادرست نادانان" به طرز حساسی دفاع می کند. به اصطلاح «تله» او، که در آن رشد جمعیت از تولید غذا پیشی می‌گیرد و باعث فاجعه می‌شود، در طول قرن‌ها الهام‌بخش برخی کوک‌ها و حتی اصلاح‌طلبان بوده است. اما به گفته خود چارلز داروین، به باز کردن ایده انتخاب طبیعی نیز کمک کرد. «ما» با تولید خروجی بیشتر به ازای هر نفر، دام مالتوس را دور می زنیم.

حیوانات، مگر اینکه قصد صنعتی شدن داشته باشند، نمی توانند.

البته در روش علمی اشتباه همه چیز است. دانش از طریق جعل فرضیه ها به جلو می رود. اما یک ایده نادرست می‌تواند به روش‌های کمتر محدود و تدریجی دگرگون‌کننده باشد. گاهی اوقات، این ایده یک دروغ شریف است: کاملا درست نیست، اما منجر به رفتار خوب می شود. جهان ممکن است با این اصطلاحات، گرایی و در واقع دین را بی رنگ ببیند. در موارد دیگر، خشن بودن این ایده («اشتباه» به معنای «خیلی ساده» است) می‌تواند از نظر ذهنی روشن‌کننده باشد، حتی برای افرادی که در یک حوزه علمی متفاوت هستند. تفاوت های ظریف به هر قیمتی قابل تحسین است.

همچنین گاهی اوقات یک بن بست خلاقانه است.

مشکل - آیا "تراژدی" خیلی قوی است؟ - این است که باری بر دوش متفکر اشتباه اما بزرگ می افتد. مزایای اجتماعی ایده آنها به طور گسترده ای پراکنده شده است. ذلت تنها از آن آنهاست. در سن 73 سالگی، به نظر می رسد فوکویاما از نظر او کیفیت بد و بدی دارد. عجیب است که او تلخ تر نیست. حداقل از 11 سپتامبر، او اغلب توسط افرادی که کتاب توهین‌آمیز را تنها با عنوان آن می‌شناسند، به‌عنوان یک ساده لوح لیبرال شناخته می‌شوند.

اگر او آن را ننوشته بود، یا تز را در مهی از ابهام قرار داده بود، آیا جهان بهتر بود؟ حداقل ممکن است حرفه خودم در این چند دهه گذشته چنین دستگاه قاب بندی فکری مفیدی نداشته باشد. مراقب حق و بی فایده باشید.

حق چاپ The Financial Times Limited 2026

آیا درمانگران باید تحت درمان باشند؟ باز کردن شکاف استانداردهای روان درمانی در ایرلند