قانونگذاران ایران خواستار خروج از NPT شدند: جنگ خواهیم داشت یا صلح؟

چندین قانونگذار ایرانی خواستار خروج این کشور از معاهده منع گسترش تسلیحات هسته ای (NPT) شده اند، زیرا دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده می گوید که جنگ علیه ایران به زودی "به پایان خواهد رسید".

درخواست‌های قانون‌گذاران در حالی مطرح می‌شود که میانجی‌های قطری این هفته برای میانجیگری در مذاکرات صلح با آمریکا به تهران بازگشتند.

پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در 28 فوریه، واشنگتن و تهران قبلا در مذاکرات غیرمستقیم هسته ای با میانجیگری عمان شرکت داشتند. ایران همچنین بارها اعلام کرده بود که هیچ برنامه ای برای ساخت سلاح هسته ای ندارد.

ترامپ همچنین بارها اعلام کرده است که ایران «نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد» و آن را شرطی غیرقابل مذاکره برای پایان دادن به درگیری‌های جاری و حصول توافق دائمی می‌داند.

با این حال، ایران پیش از صحبت مجدد در مورد برنامه هسته‌ای خود، خواستار رعایت شرایط خاصی شده است - از جمله پایان محاصره دریایی ایالات متحده در بنادر این کشور در تنگه هرمز و اطراف آن، لغو تحریم‌ها و تضمین عدم وجود حملات دیگر.

جنگی که وارد نهمین ماه خود می شود، با بسته شدن هرمز، بازارهای انرژی و مالی جهانی را متحول کرده است.

عراقچی در پستی در X با اشاره به اینکه مرز از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ژوئن سال گذشته استقبال کرده بود، گفت: این کار کثیفی است که اسرائیل برای همه ما انجام می دهد.

وزیر امور خارجه ایران سپس هشدار داد که هرگونه حمله مجدد ممکن است هزینه بسیار بیشتری برای اروپا داشته باشد.

عراقچی نوشت: 100 میلیارد یورو در مقابل ضربه زمین‌شکنی که نیروهای مسلح مقتدر ایران علیه کسانی که جرأت آسیب رساندن به مردم ما را دارند، چیزی نیست. وی افزود: خطوط قرمز مربوط به گذشته است.

آیا ایران می تواند از NPT خارج شود و این چه معنایی برای تلاش های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ دارد؟

روز شنبه، محمود نبویان، قانونگذار ایران، خواستار خروج ایران از NPT و تغییر دکترین هسته‌ای خود شد و بر خواسته‌های مشابه از سوی دیگر قانون‌گذاران و شخصیت‌های عمومی افزود.

وی در ایکس نوشت: اکنون که هزینه‌های سنگین جنگ و تحریم‌ها را پرداخته‌ایم، زمان خروج ملت ایران از معاهده NPT و تغییر دکترین هسته‌ای فرا رسیده است.

به گزارش خبرگزاری فارس، ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفت: 10 پیشنهاد برای خروج از این معاهده ثبت شده و خروج از برجام در دست بررسی است.

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، محمدجواد حاج علی اکبری، سیاستمدار و محقق ایرانی نیز در خطبه های نماز جمعه خود خواستار بازنگری در دکترین هسته ای ایران شد و آن را یک «مطالعه ملی» توصیف کرد.

او گفت که این درخواست یک واکنش عجولانه یا احساسی نیست، اما نشان دهنده آگاهی ایرانیان از آنچه که او به عنوان شکست آمریکا در رعایت تعهدات توصیف می کند، است.

به طور جداگانه، در گزارشی در اوایل این هفته، خبرگزاری تسنیم ایران از درخواست‌ها برای خروج ایران از NPT خبر داد و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) را به همسویی سیاسی با آمریکا و اسرائیل متهم کرد.

ماه گذشته، یک قطعنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی «نگرانی‌های شدید» را درباره «عدم پایبندی مستمر» ایران به تعهداتش تحت معاهده NPT، که یکی از امضاکنندگان آن است، ابراز کرد.

اما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از زمان آغاز جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل علیه این کشور در ژوئن ۲۰۲۵ که شامل حملات به سایت‌های هسته‌ای کلیدی ایران مانند تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان بود، به تأسیسات هسته‌ای کلیدی در ایران دسترسی نداشته است.

ایران قطعنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی را محکوم کرده و آن را بی اساس و با انگیزه سیاسی خوانده است.

معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای یک معاهده بین‌المللی مهم است که هدف آن جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای و ترویج استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است.

این معاهده در 1 ژوئیه 1968 برای امضا باز شد و در 5 مارس 1970 لازم الاجرا شد. این معاهده توسط ایالات متحده، اتحاد جماهیر شوروی و بریتانیا مورد مذاکره قرار گرفت.

بر اساس معاهده NPT، کشورهای دارای سلاح هسته‌ای موافقت می‌کنند که سلاح‌های هسته‌ای را منتقل نکنند یا به کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای در توسعه آنها کمک نکنند.

کشورهایی که دارای سلاح هسته ای نیستند نیز موافقت می کنند که به دنبال سلاح هسته ای نباشند یا به آن دست یابند.

این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته‌ای را کشورهایی می‌داند که قبل از 1 ژانویه 1967 یک سلاح هسته‌ای یا سایر وسایل هسته‌ای را ساخته و آزمایش کرده‌اند. این کشورها عبارتند از: ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، چین و روسیه. این معاهده همچنین مسیری را برای این قدرت‌های اصلی سلاح هسته‌ای هموار می‌کند تا زرادخانه‌های خود را به تدریج حذف کنند.

در مجموع 191 کشور اکنون بخشی از این معاهده هستند. کشورهای غیر امضاکننده شامل هند، پاکستان، اسرائیل و سودان جنوبی هستند.

این معاهده از حق همه امضاکنندگان برای دسترسی به فناوری هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز تحت پادمان‌هایی که توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) نظارت می‌شود، حمایت می‌کند.

در میان 11 ماده این معاهده، یکی به کشوری اجازه می دهد که با اخطار سه ماهه «اگر تصمیم بگیرد که حوادث غیرعادی ... منافع عالی کشورش را به خطر انداخته است» از آن خارج شود.

ایران معاهده NPT را در ژوئیه 1968 امضا کرد و در فوریه 1970 آن را به عنوان یک کشور غیرهسته ای تصویب کرد.

از آن زمان به طور مداوم اعلام کرده است که برنامه هسته ای خود فقط برای اهداف صلح آمیز و تحقیقاتی است. آژانس بازرسی هایی را تحت سیستم پادمان معاهده انجام داده است.

رهبران ایران هنوز به خواسته های قانونگذاران برای خروج از NPT پاسخ نداده اند.

اما در 24 اکتبر، طبق گزارش رسانه‌های ایران، جبهه پایداری، یک جناح تندرو همسو با گروه‌های محافظه‌کار، نیز از پارلمان خواست تا از NPT خارج شود.

خروج از NPT به طور خودکار به معنای ساخت سلاح هسته ای ایران نیست. به طور رسمی، موضع دولت ایران در مورد عدم دستیابی به سلاح هسته ای بدون تغییر باقی می ماند.

در ماه ژوئن، وزارت امور خارجه ایران خاطرنشان کرد که قانونگذاران در حال آماده سازی لایحه ای برای خروج تهران از NPT هستند.

اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری گفت: با توجه به تحولات اخیر تصمیم مناسبی اتخاذ خواهیم کرد. دولت باید لوایح مجلس را اجرا کند، اما چنین پیشنهادی در حال آماده شدن است و در مراحل بعدی با مجلس هماهنگ خواهیم کرد.»

اما مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران گفته است که سیاست‌های تهران با فرمان دینی دیرینه رهبر معظم انقلاب علی خامنه‌ای علیه سلاح‌های کشتار جمعی هماهنگ است. بقایی با اشاره به دولت اسرائیل گفت: رژیم صهیونیستی تنها دارنده سلاح های کشتار جمعی در منطقه است.

رئیس جمهور آمریکا بارها اعلام کرده است که ایران «نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد» و این را شرطی غیرقابل مذاکره برای پایان دادن به درگیری‌های جاری و حصول توافق دائمی قرار داده است.

او اواخر روز جمعه در یک سخنرانی در ساحل دیتونا، فلوریدا، چندین بار ایران را مطرح کرد و ادعاهایی مبنی بر نابودی نیروی دریایی و هوایی این کشور را تکرار کرد. وی گفت: ما هرگز به آنها سلاح هسته ای نمی دهیم.

ترامپ همچنین آغاز جنگ توسط آمریکا را تکذیب کرد و گفت: «این جنگی بود که آن‌ها سال‌ها پیش آغاز کردند» و «ایران از سال 1979 علیه آمریکا جنگیده است».

به طور جداگانه، در مصاحبه ای با ایستگاه رادیویی کانزاس سیتی KCMO در روز جمعه، او گفت که جنگ "به زودی پایان خواهد یافت" اما گفت که واشنگتن به "تضمینی نیاز دارد که هرگز یک سلاح هسته ای وجود نخواهد داشت".

محمد المنشاوی، تحلیلگر مستقر در واشنگتن، به الجزیره گفت که ترامپ می خواهد به بن بست با ایران «چه از طریق صلح و چه جنگ در اسرع وقت» پایان دهد و ممکن است پس از انتخابات میان دوره ای سوم نوامبر حملات جدیدی را انجام دهد.

المنشاوی به الجزیره گفت: «آنچه این وضعیت بن‌بست را می‌شکند، این شرط «بدون صلح، بدون جنگ»، یا دستیابی به پیشرفت در مسیر مذاکره است، یا شروع دوباره حملات».

او با اشاره به «فشار شدید اقتصادی» بر ایران، از جمله محاصره دریایی آمریکا که توانایی تهران برای صادرات نفت و همچنین تحریم‌های هوانوردی ایران و بستن مرزهای زمینی توسط چندین کشور دیگر را محدود کرده است، گفت: ترامپ معتقد است «زمان به نفع اوست».

المنشاوی گفت که تهران «باید متوجه شود» ترامپ اجازه نخواهد داد که درگیری «به این صورت معلق بماند» و این فشار باید «میانجی‌های قطری و پاکستانی را وادار کند تا تلاش‌ها را با قدرت بیشتری برای جلوگیری از مسیر جنگ به پیش ببرند».

ترامپ با «فشار طرف اسرائیلی برای انجام حملات و فشار مخالف از طرف طرف عربی خلیج فارس برای پیشبرد مسیر مذاکره» مواجه است و گفت ترامپ که «حرکات بعدی او قابل پیش‌بینی نیست» می‌تواند تسلیم هر یک شود.

محمد اکرمی نیا، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز شنبه با ارسال هشداری به دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در ایکس نوشت که نیروهای مسلح این کشور از نزدیک تحرکات آمریکا در منطقه را زیر نظر دارند.

اکرمی نیا گفت که اگر رئیس جمهور آمریکا در کنار اسرائیل به ماجراجویی دیگری در منطقه متوسل شود، ایران به طور قابل توجهی واکنش نشان خواهد داد.

اکرمی نیا نوشت: شکی نیست که شعله های جنگ منطقه بسیار وسیع تری را فرا خواهد گرفت و پایان درگیری در دست او [ترامپ] نخواهد بود.

اکرمی نیا گفت: «با توجه به سوابق رئیس جمهور آمریکا در خیانت به دیپلماسی» و با اشاره به ماهیت «بی اعتمادی» ترامپ، اکرمی نیا گفت که نیروهای مسلح سپاه پاسداران انقلاب اسلامی «بی وقفه در حال افزایش آمادگی رزمی خود هستند».

پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در 28 فوریه امسال، تهران و واشنگتن در حال مذاکره فعال هسته ای بودند.

در مذاکرات ژنو، میانجی عمان گفت که هر دو کشور "پیشرفت قابل توجهی" داشته اند.

تنها یک روز قبل از شروع حملات آمریکا و اسرائیل، وزیر امور خارجه عمان گفت که ایران موافقت کرده است ذخایر هسته‌ای خود را به «پایین‌ترین سطح ممکن» کاهش دهد. سپس جنگ شروع شد.

تقریبا هشت ماه بعد، جنگ این موقعیت را بیشتر از این پیش نبرده است.

در واقع، مشکلات بیشتر، با بسته شدن تنگه هرمز که بازارهای جهانی انرژی را متحول کرده است و اخیرا، حوثی‌های همسو با ایران و عربستان سعودی، ثبات منطقه‌ای خاورمیانه را تهدید کرده است.

علاوه بر این، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، در ماه سپتامبر به الجزیره گفت که ایران دیگر به مذاکرات با واشنگتن اعتماد ندارد زیرا حملاتی در دور قبلی مذاکرات صورت گرفته است.

کریستوفر فیدرستون، استادیار دپارتمان سیاست و روابط بین‌الملل در دانشگاه یورک در بریتانیا، به الجزیره گفت که جنگ پتانسیل مذاکرات را به نقطه اول بازگردانده است و شروع هر گونه مذاکره معنادار به تلاش دیپلماتیک قابل توجهی نیاز دارد، چه رسد به موفقیت در این مذاکرات.

او گفت: «واسطه‌ها نسبت به نزدیک شدن بیش از حد به آمریکا در صورت شعله‌ور شدن درگیری محتاط خواهند بود، و ایران تمایل زیادی برای رد «توافقی» نشان داده است که به شدت به نفع دولت ترامپ است.»

صبح روز جمعه، میانجی‌های قطری با هماهنگی مقامات آمریکایی، در تلاشی آشکار برای احیای آتش‌بس ژوئن که به سرعت بر سر کنترل تنگه هرمز از هم پاشید، به تهران بازگشتند.

به گزارش رسانه‌های آمریکایی، آنها چند روز پیش از آن نامه‌ای از سوی معاون رئیس‌جمهور آمریکا به محسن رضایی، رئیس امنیت ایران، ارائه کردند که در آن پیشنهاد تجدید مذاکرات صلح را مطرح کردند.

منابع ایرانی به الجزیره تایید کرده اند که تهران نامه ای از آمریکا مبنی بر پایان دادن به جنگ دریافت کرده و گفته است که هیئت قطری برای دریافت پاسخ ایران آمده است.

این منابع گفتند که نشستی برای گفتگو درباره مسیر دیپلماتیک جدید ممکن است ظرف یک هفته در دوحه یا استانبول برگزار شود.

در همین حال، سپهبد احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان به خبرگزاری رویترز گفت که کشورش نسبت به تلاش‌های میانجی‌گری بین ایران و آمریکا «محتاطانه خوش‌بین» است، زیرا کشورهای منطقه به دنبال احیای آتش‌بس در جنگ هشت ماهه هستند.

او روز جمعه گفت که نشانه‌های مثبتی در تلاش برای کاهش تنش وجود دارد. اظهارات او به رویترز اولین اظهارات او از زمانی بود که یک هیئت بلندپایه این هفته از تهران بازدید کرد.

علی الساری، یکی از نمایندگان سابق مجلس ایران، گفت که نشانه‌های مثبتی از سوی تهران و واشنگتن در مسیر دیپلماتیک وجود دارد، علی‌رغم افزایش نیروهای نظامی در هر دو طرف.

الساری به الجزیره گفت: «واکنش تاکنون روشن نبوده است، اما نشانه‌هایی از طرف ایرانی و همچنین از نظر من در طرف آمریکایی وجود دارد که نشانه‌ها تا حدودی مثبت هستند تا منفی».

وی گفت که ایالات متحده در حال تقویت نیروهای نظامی خود است، در حالی که ایران در حال تقویت نیروهای خود در تنگه هرمز و در امتداد مرزها است. وی افزود: همزمانی این پیام با میانجیگری قطر قابل توجه است.

وی گفت: به همین دلیل تهران در حال بررسی دقیق واکنش خود است و عجله نکرده است، اما در ازای آن چیزی می خواهد، حتی در شرایط متشنج بین دو طرف.

وی به سفرهای مکرر هیئت قطری اشاره کرد که «آمدند، برگشتند و دوباره آمدند». به نظر وی، این نشان می‌دهد که میانجیگری قطر و سایر تلاش‌های میانجی‌گری، از جمله میانجیگری روسیه، به معنای تداوم هماهنگی با ایالات متحده است و «نشانه‌ای مثبت» است. الساری همچنین بر اظهارات اخیر تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه مبنی بر اینکه آمریکا و ایران به توافقی برای تنش زدایی «بسیار نزدیک» هستند، تاکید کرد.

در حال حاضر، واشنگتن و تهران سیگنال های متفاوتی در مورد اینکه آیا جنگ هشت ماهه به سمت حملات تمام عیار بازمی گردد یا به سمت توافق صلح ارسال کرده اند.

وال استریت ژورنال (WSJ) گزارش داد، دریاسالار برد کوپر، رئیس فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، روز پنجشنبه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا را در مورد گزینه‌های حملات مجدد به ایران توضیح داد.

وال استریت ژورنال همچنین گزارش داد که ترامپ در مورد گزینه‌های حملات مجدد در روز پنجشنبه مطلع شده است. در همان روز، سناتور آمریکایی کریس مورفی گفت که در مورد طرح جنگ به او اطلاع داده شده و آن را "دیوانه" توصیف کرده است.

به طور جداگانه، رسانه های آمریکایی گزارش دادند که واشنگتن به متحدان خلیج فارس هشدار داده است که برای اقدام نظامی احتمالی پس از انتخابات میان دوره ای 3 نوامبر آماده شوند.

فیدرستون گفت: «از هر دو طرف سیگنال کمی برای حرکت به سوی صلح رسمی وجود دارد، اما احتمال آتش‌بس موقت محتاطانه دیگری وجود دارد».

وی افزود: پس از انتخابات میان دوره ای، اگر ترامپ هر دو مجلس نمایندگان را ببازد، توانایی خود برای پیگیری برنامه داخلی خود به شدت محدود خواهد شد.

او گفت: «با این حال، او تقریبا هیچ نشانه‌ای از نحوه سنجش پیروزی یا موفقیت در این جنگ نشان نداده است، بنابراین مسیر خروج از درگیری به‌طور باورنکردنی نامشخص است».

عباس اصلانی، پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی خاورمیانه در تهران، می‌گوید که عدم اعتماد عمیق پشت شکست ایران در پاسخگویی به پیشنهادهای آمریکا است.

اصلانی با اشاره به برنامه هفت ماده‌ای تهران برای پایان دادن به جنگ به الجزیره گفت: واشنگتن از ایران می‌خواهد که از قبل در موضوع هسته‌ای امتیاز بدهد، اما ایران بر هفت شرط پافشاری می‌کند.

در ایران می‌ترسند که اگر به تعهدات خود پایبند باشند و به تعهدات خود عمل کنند، آمریکا به تعهدات خود عمل نکند و عقب‌نشینی کند، در عوض، ایالات متحده حمله دیگری انجام دهد.

وی خاطرنشان کرد: ترامپ تلاش می‌کند از این توافق بالقوه برای تبلیغ آن به مردم و استفاده از آن برای اهداف انتخاباتی در ایالات متحده استفاده کند، در حالی که ایران خواهان توافقی است که حیاتی باشد و صلح را در منطقه به ارمغان بیاورد.

اصلانی گفت: «شرایط و توالی» نیز مورد اختلاف است.

او گفت که ایران از میانجی‌ها برای ارسال پیام «که موضعش تغییر نکرده است» استفاده می‌کند، اما واشنگتن نیز «بر موضع خود پافشاری می‌کند».

وی افزود: "ما هیچ پیشرفت ملموسی نمی بینیم - اما با وجود این، تلاش ها همچنان ادامه دارد."