قانون، تعهد یا مشت آهنین؟ مهار هوش مصنوعی در اروپا، آمریکا و چین

در سراسر جهان فشار برای مهار قدرتمندترین سامانه‌های هوش‌مصنوعی رو به افزایش است و سه بازیگر بزرگ این حوزه هر کدام به شکلی کاملا متفاوت پاسخ می‌دهند.نگرانی‌ها تقریبا همه جا مشابه است؛ از حملات سایبری مبتنی بر هوش‌مصنوعی، تهدیدها علیه امنیت‌ملی و چت‌بات‌هایی که با خودکشی کودکان پیوند خورده‌اند. با این حال به نظر می‌رسد پاسخ‌ها به شکل چشمگیری متفاوت است.اتحادیه اروپا روی قواعد الزام‌آور سرمایه‌گذاری کرده، هرچند تحت فشار صنعت برخی از آنها را شل کرده است. ایالات متحده روی تعهدات داوطلبانه و دستورات اجرایی تکیه دارد تا رونق هوش‌مصنوعی خود را حفظ کند. چین در حالی که درخواست‌ها برای کاهش سرعت را رد می‌کند، زیر کنترل سخت دولت در حال ساخت مجموعه مقررات خود است.هر کدام چگونه این کار را انجام می‌دهند؟اتحادیه اروپا: «نخستین مجموعه قوانین جامع درباره هوش‌مصنوعی در جهان»اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ قانون هوش‌مصنوعی خود را تصویب کرد؛ قانونی که بروکسل آن را «نخستین مجموعه قوانین جامع درباره هوش‌مصنوعی در جهان» می‌نامد.این قانون، هوش‌مصنوعی را بر پایه یک چارچوب چهارسطحی خطر تنظیم می‌کند و مقررات متناسب با سطح تهدید سامانه هوش‌مصنوعی افزایش می‌یابد؛ از سامانه‌هایی با خطر محدود یا ناچیز، مانند عناصر بازی‌های ویدئویی و فیلترهای اسپم که می‌توانند آزادانه فعالیت کنند، تا سامانه‌های غیرقابل‌قبول با اختیارات گسترده که به طور کامل ممنوع می‌شوند، مانند امتیازدهی اجتماعی، تشخیص احساسات و دستکاری رفتاری.با این حال شرکت‌های اروپایی که نگران بودند این قواعد در رقابت با رقبای آمریکایی و چینی نوآوری را خفه کند، لابی گسترده‌ای راه انداختند و بعدها در قالب لایحه مکمل قانون هوش‌مصنوعی درباره مقررات مربوط به سامانه‌های پرخطر، موفق شدند تاخیر بگیرند؛ امری که بخشی از آن به چرخش به راست کمیسیون پس از انتخابات اروپا نسبت داده می‌شود.اورسولا فن‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، ماه گذشته در میانه اوج‌گیری درخواست‌های جهانی برای کنترل، گفت مقررات هوش‌مصنوعی «اروپا را در موقعیتی قرار می‌دهد که بتواند تلاش‌های جهانی را شکل دهد».او همچنین گفت که آزمایشگاه‌های پیشرو را «برای گفت‌وگو درباره این که چگونه می‌توانیم از تلاش‌های جاری صنعت برای تنظیم سرعت پیشرفت در مرزهای فناوری پشتیبانی کنیم» دعوت خواهد کرد.شرکت‌های اروپایی اما نسبت به هرگونه کندکردن روند محتاط‌تر بوده‌اند، زیرا بیم آن دارند که این اقدام تلاشی از سوی غول‌های آمریکایی برای تثبیت سلطه خود باشد.اتحادیه اروپا ابزارهای دیگری نیز برای تنظیم هوش‌مصنوعی در اختیار دارد.در ماه اوت، چت‌جی‌پی‌تی به عنوان نخستین چت‌بات هوش‌مصنوعی به فهرست خدمات دیجیتال بسیار بزرگ اتحادیه اروپا که تحت مقررات سخت‌گیرانه‌تری بر اساس قواعد محتوای آنلاین موسوم به «قانون خدمات دیجیتال» قرار می‌گیرند، اضافه شد.مقامات بروکسل ماه گذشته همچنین پیشنهاد کردند شرکت‌ها ملزم شوند پیش از آن که کودکان از هم‌صحبت‌های هوش‌مصنوعی و چت‌بات‌ها استفاده کنند، آنها را ایمن کنند.قانون «کودکان اتحادیه اروپا» خواستار ممنوعیت چت‌بات‌های هوش‌مصنوعی است که «روابط میان‌فردی را به شکلی شبیه‌سازی می‌کنند که وابستگی عاطفی ایجاد می‌شود»، به گفته اتحادیه اروپا این اقدام پس از موجی از خودکشی‌ها در جهان که با تعامل کودکان با چنین دستیارهایی پیوند خورده بود مطرح شده است.ایالات متحده: «ابرهوش»نزدیک به دو سال پس از آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری، دونالد ترامپ سیاست هوش‌مصنوعی خود را تقریبا به طور کامل بر پایه تعهدات داوطلبانه صنعت و دستورات اجرایی‌ای بنا کرده که هدفشان حفظ رونق هوش‌مصنوعی به عنوان موتور محرک اقتصاد آمریکا است.ترامپ در نخستین روز بازگشت به دفتر ریاست‌جمهوری، دستور اجرایی سال ۲۰۲۳ جو بایدن را لغو کرد؛ دستوری که شرکت‌های توسعه‌دهنده قدرتمندترین سامانه‌های هوش‌مصنوعی را ملزم می‌کرد نتایج آزمون‌های ایمنی خود را با دولت به اشتراک بگذارند و به نهادهای فدرال ماموریت می‌داد دستورالعمل‌هایی برای حریم خصوصی و جلوگیری از تبعیض الگوریتمی تدوین کنند.در ژوئیه ۲۰۲۵، کاخ سفید «طرح اقدام هوش‌مصنوعی» را رونمایی کرد؛ سندی که بیش از ۹۰ اقدام برای سرعت‌بخشیدن به توسعه، افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و مقررات‌زدایی از کل بخش هوش‌مصنوعی آمریکا فهرست می‌کند.همراه با آن، دستور اجرایی‌ای با عنوان «جلوگیری از هوش‌مصنوعی بیدار در دولت فدرال» صادر شد که نهادهای فدرال را ملزم می‌کند فقط مدل‌هایی را خریداری کنند که از نظر ایدئولوژیک خنثی تشخیص داده می‌شوند.این دستور بدون هیچ روش رسمی برای ارزیابی میزان بی‌طرفی مدل‌ها صادر شد و تنها شرط آن به اشتراک گذاشتن مستندات فنی پلتفرم‌ها با دولت آمریکا بود؛ کاری که شرکت آنتروپیک متعلق به داریو آمودی و همچنین xAI متعلق به ایلان ماسک، با توجه به سابقه جنجالی دومی، با رغبت انجام دادند.کنگره آمریکا که هم از نظر سیاسی دچار شکاف است و هم تحت لابی شدید شرکت‌های بزرگ فناوری قرار دارد، هنوز قانون فدرالی درباره هوش‌مصنوعی تصویب نکرده و تا پس از انتخابات میاندوره‌ای نوامبر در تعطیلی است.ترامپ تلاش کرده قوانین ایالتی مربوط به هوش‌مصنوعی را متوقف کند اما کنگره بارها از لغو آنها سر باز زده و این قوانین در سراسر کشور، از جمله «قانون شفافیت هوش‌مصنوعی» در کالیفرنیا، در حال اجراست.امسال انتشار مدل‌های هوش‌مصنوعی قادر به حملات سایبری قدرتمند تمرکز را به سمت امنیت سوق داد. دستور اجرایی ماه ژوئن سازوکاری داوطلبانه ایجاد کرد تا توسعه‌دهندگان بتوانند حداکثر ۳۰ روز پیش از عرضه، دسترسی زودهنگام دولت به قدرتمندترین مدل‌های خود را فراهم کنند.همزمان با افزایش نگرانی رای‌دهندگان، روسای شش شرکت بزرگ هوش‌مصنوعی آمریکا ۲۹ سپتامبر توافق‌نامه‌ای در کاخ سفید امضا کردند و متعهد شدند مدل‌های پیشرفته تحت حسابرسی مستقل و نظارت در سطح هیات‌مدیره قرار گیرد.این پیمان به شرکت‌ها اجازه می‌دهد خودتنظیمی کنند و در صورت عدم پایبندی هیچ مجازاتی در پی ندارد. ترامپ این توافق را «از نظر اخلاقی الزام‌آور» خواند.همان روز، ترامپ به نهادهای فدرال دستور داد در مکاتبات رسمی به جای اصطلاح «هوش‌مصنوعی» از واژه «ابرهوش» استفاده کنند.بر اساس تازه‌ترین داده‌ها، زیرساخت و سرمایه‌گذاری مرتبط با هوش‌مصنوعی در حال حاضر بین یک‌پنجم تا یک‌سوم رشد اقتصادی آمریکا را تشکیل می‌دهد؛ معادل ۰٫۴۵ تا ۰٫۹۷ واحد درصد از رشد کلی ۲٫۱ تا ۲٫۳ درصدی اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۲۶، بنا بر برآورد موسسه اقتصاد بین‌الملل پیترسون.چین: «همیشه تحت کنترل انسان»چین از هم‌اکنون مجموعه‌ای پیچیده و در حال تحول از مقررات درباره نحوه استفاده از هوش‌مصنوعی، از جمله توسط کودکان، در اختیار دارد.مقررات مربوط به چت‌بات‌های هم‌صحبت مبتنی بر هوش‌مصنوعی از ماه ژوئیه لازم‌الاجرا شده و هدف آنها کاهش وابستگی عاطفی و ممنوعیت ایجاد نسخه‌های دیجیتال افراد واقعی بدون رضایت آنهاست.شی جینپینگ، رئیس‌جمهور چین، تابستان امسال گفت هوش‌مصنوعی باید «همیشه تحت کنترل انسان» باشد و خواستار تدوین «قوانین و مقررات بیشتر، پایش فناورانه، سامانه‌های هشدار زودهنگام و سازوکارهای واکنش اضطراری» شد.لی چیانگ، نخست‌وزیر چین، نیز هشدار داده است که جهان در صورت کندی دولت‌ها در تنظیم فناوری‌های پیشرویی مانند هوش‌مصنوعی، با خطر «از دست دادن کنترل» روبه‌رو می‌شود.با این حال، به نوشته پژوهشگران آزمایشگاه سیاست چین در دانشگاه آکسفورد در سپتامبر، «تعلیق کلی یا کندکردن عمدی توسعه هوش‌مصنوعی همچنان خارج از چارچوب اصلی سیاست‌گذاری در چین است».به گفته آنها، در چین برخی درخواست‌ها برای آهسته کردن پیشرفت را توجیه‌ناپذیر می‌دانند «به‌ویژه با توجه به این برداشت که اقداماتی آمریکا مانند کنترل صادرات، سال‌هاست توسعه هوش‌مصنوعی چین را محدود کرده است».چین همانند سایر اطلاعات آنلاین، محتوای تولیدشده توسط هوش‌مصنوعی را سانسور و کنترل می‌کند و ماه گذشته رئیس دستگاه اطلاعاتی این کشور هشدار داد هوش‌مصنوعی می‌تواند امنیت‌ملی را به خطر بیندازد.چن ییسن، وزیر امنیت دولت، گفت «نیروهای خصمانه» از هوش‌مصنوعی مولد سوءاستفاده می‌کنند تا «شایعات سیاسی بسازند و اطلاعات زیان‌بار منتشر کنند».