مدیرعامل همکاران سیستم: سازمان‌هایی که با هوش مصنوعی تطبیق پیدا نکنند، به‌تدریج حذف می‌شوند

محمد عزیزاللهی، مدیرعامل همکاران سیستم، معتقد است شرکت‌هایی که خود را با تحولات هوش مصنوعی تطبیق ندهند، ممکن است به‌تدریج توان رقابت و توسعه را از دست بدهند. به گفته او، در صورت بی‌توجهی به این تحول، برخی سازمان‌ها شاید بتوانند فعالیت‌های فعلی خود را در مقیاسی محدود ادامه دهند، اما هرچه کسب‌وکارها بزرگ‌تر و فعالیت‌هایشان متنوع‌تر و پراکنده‌تر باشد، ادامه مسیر با مدل‌های سنتی دشوارتر خواهد شد. عزیزاللهی این دیدگاه‌ها را در گفت‌وگو با دیجیاتو و در آستانه رویداد «باهم 1405» همکاران سیستم مطرح می‌کند؛ رویدادی که با تمرکز بر آینده کسب‌وکارها، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی، قرار است بستری برای آشنایی مدیران و فعالان اقتصادی با مسیرهای پیش‌رو و تجربه‌های عملی سازمان‌ها فراهم کند. مشاهده ویدئو در آپارات [digivideo]<style>.h_iframe-aparat_embed_frame{position:relative;}.h_iframe-aparat_embed_frame .ratio{display:block;width:100%;height:auto;}.h_iframe-aparat_embed_frame iframe{position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%;}</style><div class="h_iframe-aparat_embed_frame"><span style="display: block;padding-top: calc(57% + 65px)"></span><iframe src="https://www.aparat.com/video/video/embed/videohash/kkwl0yo/vt/frame" allowFullScreen="true" webkitallowfullscreen="true" mozallowfullscreen="true"></iframe></div>[/digivideo] مشاهده ویدئو در یوتیوب [digivideo]<iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/roM4Nwm2JxE?si=vRD8gLAlCEpGO7Aw" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>[/digivideo] هوش مصنوعی؛ تحولی فراتر از نسل‌های قبلی نرم‌افزار همکاران سیستم از سال 1366 فعالیت خود را آغاز کرد؛ شرکتی که در مسیر توسعه‌اش از نرم‌افزارهای مبتنی بر DOS به ویندوز، از محصولات ویژه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط تا راهکارهای سازمانی و سپس خدمات ابری حرکت کرده است. اما عزیزاللهی معتقد است ورود هوش مصنوعی به نرم‌افزارهای سازمانی را نمی‌توان صرفاً ادامه همان مسیر گذشته دانست. او با اشاره به تجربه ورود همکاران سیستم به فضای ابری در سال 1395 می‌گوید جا انداختن این فناوری در بازار به سرمایه‌گذاری و فرهنگ‌سازی نیاز داشت. بااین‌حال، به باور او، هوش مصنوعی تفاوتی اساسی با موج‌های پیشین فناوری دارد؛ چراکه برخلاف بسیاری از فناوری‌ها که نقش مشخصی در بهبود عملکرد سازمان ایفا می‌کنند، می‌تواند به حوزه تصمیم‌گیری و شیوه اداره کسب‌وکار وارد شود. عزیزاللهی به دیجیاتو می‌گوید: «این تحول فراتر از تحول‌های قبلی به نظر می‌رسد. در حوزه نرم‌افزارهای سازمانی هم ورود هوش مصنوعی خیلی فراتر از چیزی است که در نسل‌های قبلی تجربه کردیم.» او معتقد است هوش مصنوعی صرفاً یک فناوری تازه نیست، بلکه بسیاری از الگوهای پیشین را به چالش می‌کشد و به کسب‌وکارها امکان می‌دهد شیوه متفاوتی برای اداره و توسعه فعالیت‌های خود در پیش بگیرند. بر همین اساس، همکاران سیستم در توسعه «راهکاران آیند» نیز به‌دنبال افزودن چند قابلیت هوشمند به یک نرم‌افزار موجود نبوده، بلکه رویکردی متفاوت در طراحی محصول را دنبال کرده است. شرکت‌های ایرانی داده دارند، اما از آن به‌اندازه کافی استفاده نمی‌کنند با وجود علاقه فزاینده مدیران ایرانی به هوش مصنوعی، استفاده مؤثر از این فناوری به آمادگی سازمان‌ها بستگی دارد. عزیزاللهی معتقد است بخش مهمی از این آمادگی به نگرش مدیران و بخش دیگر به دانش و تخصص موردنیاز برای پیاده‌سازی هوش مصنوعی بازمی‌گردد. به گفته او، نمونه‌های موفق استفاده از هوش مصنوعی در شرکت‌های بین‌المللی باعث شده آگاهی نسبت به ظرفیت‌های این فناوری در میان مدیران ایرانی نیز افزایش پیدا کند. بااین‌حال، هنوز در بسیاری از سازمان‌ها مشخص نیست هوش مصنوعی دقیقاً برای حل چه مسئله‌ای به کار گرفته خواهد شد، نقشه راه آن چیست و چه تخصص‌هایی برای اجرای آن لازم است. یکی از موانع مهم در این مسیر، نحوه استفاده از داده‌هاست. مدیرعامل همکاران سیستم تأکید می‌کند که سازمان‌های ایرانی طی سال‌های گذشته حجم زیادی اطلاعات از خرید، فروش و تراکنش‌های مالی خود جمع‌آوری کرده‌اند، اما این داده‌ها لزوماً به تصمیم‌های بهتر منجر نشده‌اند: «ما داده خیلی زیاد داریم، ولی استفاده از این داده متأسفانه خوب اتفاق نمی‌افتد. موضوع کلیدی این است که بهره‌وری از این اطلاعات، واکاوی و استفاده از آن‌ها ضعیف بوده است.» از نگاه عزیزاللهی، در محیط رقابتی کسب‌وکار ایران، مزیت اصلی می‌تواند در توانایی سازمان‌ها برای تحلیل و استفاده از اطلاعات موجود شکل بگیرد. هوش مصنوعی نیز به‌تنهایی و بدون دسترسی به داده‌های مناسب نمی‌تواند تصمیم‌های مؤثر بگیرد؛ کیفیت تصمیم آن به اطلاعاتی وابسته است که در اختیار دارد. او در همین چارچوب، نرم‌افزارهای برنامه‌ریزی منابع سازمانی یا ERP را یکی از زیرساخت‌های آماده‌سازی داده می‌داند؛ زیرساختی که می‌تواند اطلاعات عملیاتی را در قالبی منسجم قرار دهد تا امکان تحلیل‌های بعدی فراهم شود. به اعتقاد او، سازمان‌ها برای بهره‌برداری از هوش مصنوعی باید از ثبت اطلاعات در سامانه‌های مختلف فراتر بروند و نگاه یکپارچه و آینده‌نگرانه‌تری به داده‌های خود داشته باشند. چرا همکاران سیستم «راهکاران آیند» را از نو ساخت؟ همکاران سیستم در مردادماه از «راهکاران آیند» رونمایی کرد؛ محصولی که به گفته این شرکت، از ابتدا با توجه به ظرفیت‌های هوش مصنوعی و نیازهای سازمانی طراحی شده است. اما چرا قابلیت‌های هوش مصنوعی به محصولات قبلی اضافه نشدند و توسعه یک نسل جدید از نرم‌افزارهای سازمانی در دستور کار قرار گرفت؟ عزیزاللهی در پاسخ به این پرسش، به تغییرات معماری نرم‌افزار و امکان بازنگری در شیوه توسعه محصولات اشاره می‌کند. به گفته او، طراحی از ابتدا این فرصت را فراهم می‌کند که مدل معماری و پلتفرم محصول برای مقیاس‌پذیری بهتر بازطراحی شود و تیم توسعه نیز در کدنویسی و چارچوب‌های فنی خود بازنگری کند: «ظرفیت‌هایی که این معماری به ما می‌دهد و طراحی از مبنا، به ما امکان می‌دهد مدل معماری و پلتفرمی را که درست می‌کنیم، برای مقیاس‌پذیر شدن دوباره طراحی کنیم.» بااین‌حال، تغییر معماری تنها دلیل توسعه این محصول نیست. عزیزاللهی به دیجیاتو می‌گوید همکاران سیستم به‌دنبال مدلی فراتر از ERP سنتی است؛ مدلی که در آن کسب‌وکارهای مختلف بتوانند ارتباطات و تعاملات خود را در یک بستر یکپارچه پیش ببرند. او از مفهوم «شبکه کسب‌وکار» به‌عنوان یکی از مسیرهای مورد توجه این شرکت نام می‌برد؛ فضایی که در آن بخشی از تبادلات دستی، کاغذی، ایمیلی و مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی می‌تواند در قالب یک پلتفرم انجام شود. به گفته او، توسعه قابلیت‌های چندشرکتی نیز بخشی از این نگاه است؛ به این معنا که سازمان‌ها بتوانند فعالیت‌های چند شرکت را در ساختاری یکپارچه‌تر مدیریت کنند. عزیزاللهی تأکید می‌کند که این رویکرد فقط به راهکاران آیند محدود نیست و همکاران سیستم در توسعه سپیدار ابری نیز از منطق بازطراحی محصول استفاده می‌کند. از ثبت فاکتور تا انجام کار با دستیار هوشمند عزیزاللهی می‌گوید راهکاران آیند از زمان آغاز عرضه اولیه، به حدود 500 مشتری رسیده است. او برای توضیح کاربردهای فعلی این محصول، به نمونه‌هایی از فرایندهای مالی و عملیاتی اشاره می‌کند؛ از جمله ورود اطلاعات فاکتورهای خرید به سیستم. در این سناریو، کاربر می‌تواند تصویر یک فاکتور یا سند را اسکن کند تا اطلاعات آن وارد سیستم شود و در ادامه فرایند مورد استفاده قرار بگیرد. این قابلیت می‌تواند بخشی از ورود دستی اطلاعات را کاهش دهد؛ کاری که در اسناد دارای ردیف‌های متعدد، زمان‌بر و مستعد خطاست. نمونه دیگر، دستیار هوشمندی است که به گفته مدیرعامل همکاران سیستم، برای همراهی مرحله‌به‌مرحله کاربران در راهکاران آیند طراحی شده است. این دستیار می‌تواند به پرسش‌های آموزشی پاسخ دهد و کاربران را در کار با سیستم راهنمایی کند. چشم‌انداز بعدی، حرکت از چنین دستیارهایی به سمت عامل‌های هوشمند است؛ عامل‌هایی که علاوه بر پاسخ‌گویی و تحلیل، بتوانند درخواست‌های کاربر را به اقدام تبدیل کنند. مثلا کاربر می‌تواند از سیستم بخواهد فروش دو دوره را با توجه به قیمت، میزان تخفیف و منطقه جغرافیایی مقایسه کند و سپس بر اساس اطلاعات مشخص، فرایند صدور یک فاکتور را پیش ببرد. عزیزاللهی می‌گوید هدف این است که کارهای ساده، تکراری و قابل‌خودکارسازی به سیستم سپرده شوند تا کاربران زمان بیشتری برای تحلیل، تصمیم‌گیری و مدیریت فعالیت‌ها داشته باشند. او تأکید می‌کند که هوش مصنوعی در راهکاران آیند صرفاً یک قابلیت افزوده‌شده نیست، بلکه باید در بخش‌های مختلف محصول جریان داشته باشد. از نگاه او، همین رویکرد می‌تواند زمینه توسعه قابلیت‌های تازه‌ای را فراهم کند؛ هرچند نمونه‌هایی که توضیح می‌دهد، بخشی از مسیر توسعه این محصول هستند و نباید همه آن‌ها را به‌عنوان قابلیت‌های کاملاً عملیاتی و در دسترس فعلی در نظر گرفت. همکاران سیستم چگونه از هوش مصنوعی در داخل سازمان استفاده می‌کند؟ تغییر موردنظر عزیزاللهی فقط به محصولات شرکت محدود نمی‌شود. او می‌گوید همکاران سیستم به‌دنبال تبدیل‌شدن به سازمانی است که فرایندهای داخلی، ارتباط با مشتریان، تحلیل‌ها و تصمیم‌گیری‌هایش تا حد زیادی بر پایه هوش مصنوعی پیش بروند. به گفته او، در بخش‌های مختلف شرکت ایده‌هایی برای استفاده از هوش مصنوعی شکل گرفته است، اما هدف نهایی فراتر از اجرای پروژه‌های پراکنده است. عزیزاللهی معتقد است اگر هر واحد یا فرد به‌صورت جداگانه از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کند، ممکن است در ادامه اصطکاک‌هایی میان فرایندها ایجاد شود. از همین رو، همکاران سیستم می‌خواهد استفاده از این فناوری را در سطح کل سازمان هماهنگ کند. او با اشاره به اینکه حدود 400 تا 500 نفر در توسعه محصول و با احتساب فعالیت‌های زیرساختی حدود 600 نفر در این حوزه‌ها مشغول‌اند، می‌گوید استفاده از هوش مصنوعی در بخش‌هایی از فرایند توسعه، از تعریف محصول و تحلیل تا تولید و آزمون، در حال انجام است. شرکت همچنین ابزارهای داخلی‌ای توسعه داده که به گفته عزیزاللهی، می‌توانند متناسب با معماری و پروتکل‌های مورد استفاده، سرعت توسعه را افزایش دهند. او این تجربه را بخشی از تصویری بزرگ‌تر از «همکاران سیستم آینده» می‌داند؛ سازمانی که قرار است به‌تدریج فرایندهای بیشتری را با کمک هوش مصنوعی بازطراحی کند. زیرساخت پردازشی؛ یکی از چالش‌های جدی ایران استفاده گسترده از هوش مصنوعی، به زیرساخت پردازشی و دسترسی به منابع محاسباتی نیاز دارد؛ مسئله‌ای که در ایران با محدودیت‌های دسترسی و نوسانات قیمت نیز همراه است. عزیزاللهی می‌گوید همکاران سیستم از زمان ورود به حوزه خدمات ابری، به‌دنبال ایجاد زیرساختی بوده که از نظر کیفیت و امنیت قابل اتکا باشد. به گفته او، این شرکت طی یکی دو سال اخیر سرمایه‌گذاری‌هایی انجام داده تا زیرساخت و مرکز داده خود را برای ارائه خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی نیز آماده کند. او توضیح می‌دهد که بسته به نوع کاربرد، امکان استفاده از سرویس‌های بیرونی یا اجرای محلی وجود دارد؛ اما در هر دو حالت، زیرساخت باکیفیت برای پردازش حجم بالای اطلاعات ضروری است. عزیزاللهی می‌گوید همکاران سیستم این زیرساخت را هم برای استفاده تیم‌های داخلی و هم برای ارائه خدمات به مشتریان توسعه می‌دهد و این سرمایه‌گذاری ادامه خواهد داشت. آیا هوش مصنوعی شغل برنامه‌نویسان را از بین می‌برد؟ یکی از نگرانی‌های جدی درباره گسترش هوش مصنوعی، آینده مشاغل تخصصی است؛ به‌ویژه در حوزه توسعه نرم‌افزار که ابزارهای جدید می‌توانند بخش‌هایی از کدنویسی را سریع‌تر انجام دهند. عزیزاللهی کاهش هزینه برخی فعالیت‌ها را محتمل می‌داند، اما معتقد است این تغییر لزوماً به معنای حذف کامل تخصص انسانی نیست. او با اشاره به تجربه انقلاب صنعتی می‌گوید شیوه استفاده از نیروی انسانی در دوره‌های فناورانه تغییر می‌کند. به اعتقاد او، بخشی از کارهای تکراری ممکن است کنار بروند، اما در مقابل، نیاز به طراحی، نظارت، مدیریت و ارزیابی خروجی‌ها بیشتر می‌شود: «انسان به‌جای بیشتر انجام دادن، انگار می‌ایستد طراحی می‌کند و آن کار پیش می‌رود.» از نگاه او، تخصص‌ها از بین نمی‌روند، بلکه شکل تازه‌ای پیدا می‌کنند و ممکن است در سطح بالاتری از طراحی و مدیریت فرایندها به کار گرفته شوند. بااین‌حال، او حذف برخی نقش‌ها را کاملاً منتفی نمی‌داند و می‌گوید تغییر نقش‌ها از حذف نقش‌ها محتمل‌تر است. این تغییر می‌تواند به‌ویژه برای نیروهای تازه‌کار چالش‌برانگیز باشد؛ زیرا بخشی از مسیر سنتی تبدیل‌شدن از نیروی جونیور به سینیور ممکن است تحت تأثیر ابزارهای هوشمند قرار بگیرد. عزیزاللهی در پاسخ به این نگرانی می‌گوید مدل‌های یادگیری و آموزش نیز باید متناسب با نیازهای جدید صنعت تغییر کنند. به اعتقاد او، همچنان باید دانش فنی و تسلط بر توسعه نرم‌افزار را جدی گرفت؛ چراکه برنامه‌نویس باید بتواند کد تولیدشده با هوش مصنوعی را بررسی، اصلاح و بهینه کند و چند فرایند موازی را مدیریت کند. در کنار آن، آشنایی با ابزارهای جدید و آمادگی برای تغییر نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. او همچنین می‌گوید همکاران سیستم در فرایند جذب نیرو، توانمندی استفاده از هوش مصنوعی را در شاخه‌های مختلف کاری پررنگ‌تر کرده است؛ از توسعه نرم‌افزار تا پروژه‌های استقرار و فعالیت‌های ستادی. از نگاه او، نیروی متخصص آینده باید علاوه بر دانش فنی، توانایی انطباق با ابزارها و روش‌های جدید را نیز داشته باشد. مدیران در «باهم 1405» باید به چه چیزی فکر کنند؟ عزیزاللهی می‌گوید یکی از نقش‌هایی که همکاران سیستم برای خود قائل است، کمک به آشنایی جامعه کسب‌وکار با فناوری‌های جدید و فراهم‌کردن امکان تبادل تجربه میان مشتریان است. او رویداد «باهم» را فرصتی برای به‌اشتراک‌گذاشتن تجربه‌های موفق مشتریان، معرفی دستاوردهای تازه و دریافت بازخورد از بازار می‌داند. به گفته مدیرعامل همکاران سیستم، شرایط اقتصادی و تغییرات سریع فناوری باعث شده پرسش‌هایی مانند چگونگی افزایش تاب‌آوری، ماندگاری و توسعه کسب‌وکارها اهمیت بیشتری پیدا کنند. هدف این رویداد، از نگاه او، صرفاً معرفی محصولات نیست؛ بلکه کمک به مدیران برای شکل‌دادن به تصویر روشن‌تری از سازمان آینده و تصمیم‌هایی است که برای رسیدن به آن باید بگیرند. او امیدوار است مدیرانی که در این رویداد شرکت می‌کنند، با این درک به سازمان خود برگردند که توسعه آینده به بازطراحی نیاز دارد؛ بازطراحی‌ای که باید در آن نیروی انسانی، تخصص‌ها، زیرساخت‌ها و شیوه تصمیم‌گیری در کنار هم دیده شوند. عزیزاللهی در پایان نیز از فعالان حوزه فناوری، دانشگاهیان، مشتریان و مدیران کسب‌وکار دعوت می‌کند در «باهم 1405» حضور پیدا کنند. او می‌گوید کارگاه‌ها، سمینارها و بخش نمایشگاهی رویداد می‌توانند ورودی‌های تازه‌ای برای تصمیم‌گیری‌های آینده فراهم کنند؛ در عین حال، این رویداد فرصتی برای همکاران سیستم است تا از تجربه‌ها و بازخوردهای شرکت‌کنندگان نیز بیاموزد. یادآور می‌شود رویداد «باهم 1405» همکاران سیستم از 6 تا 9 آبان در سالن 41 نمایشگاه بین‌المللی تهران برگزار می‌شود. علاقه‌مندان می‌توانند برای مشاهده برنامه‌ها به صفحه رسمی رویداد مراجعه کنند و از طریق صفحه ثبت‌نام برای حضور در برنامه‌ها اقدام کنند.