مسیر برخورد: آیا اسرائیل و ترکیه به سمت رویارویی می روند؟

نخست وزیر بنیامین نتانیاهو این هفته به وزارت حقوق بین الملل وزارت دادگستری دستور داد تا یک پرونده حقوقی علیه رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در دادگاه کیفری بین المللی آماده کند. بر اساس گزارش‌های متعدد رسانه‌های اسرائیلی، این پرونده بر رفتار ترکیه با اقلیت کرد، و حمایت مداوم و اقامت در حماس از حماس متمرکز خواهد بود. بعید است که این پرونده عواقب عمده‌ای داشته باشد. نه اسرائیل و نه ترکیه اساسنامه رم را تصویب نکرده اند، به این معنی که هیچکدام اقتدار دیوان کیفری بین المللی را به رسمیت نمی شناسند.

به نظر می‌رسد این اقدام اسرائیل در پاسخ به تلاش ترکیه برای تامین اخطار قرمز اینترپل برای دستگیری نتانیاهو است. این اولین بار است که اورشلیم به دنبال استفاده از رفتار ترکیه با اقلیت کرد خود به عنوان ابزاری ضد فشار علیه آنکارا است. وزرای اسرائیل در گذشته اظهاراتی در رابطه با این موضوع داشته‌اند، اما هیچ نتیجه عملی حاصل نشده است.

این اولین نشانه ای است که اورشلیم آرزوی انجام کاری بیشتر از بازی دفاعی در این منطقه را دارد. ابتکار اسرائیل توسط چندین کرد ترک تبار که از لحاظ سیاسی درگیر بودند و با این نویسنده صحبت کردند با اشتیاق مورد استقبال قرار گرفت. مانورهای اولیه بخشی از تصویر کلی تری را تشکیل می دهند که در آن اسرائیل و ترکیه به طور فزاینده ای خود را در مسیر برخورد در طیف وسیعی از موضوعات مورد علاقه استراتژیک در سراسر منطقه می بینند.

علاوه بر حوزه قانون، مناطق مورد بحث عبارتند از: سوریه، مدیترانه شرقی، اورشلیم و کرانه باختری، و دریای سرخ/شاخ آفریقا. در تمام این نقاط اصطکاک، اسرائیل و ترکیه دارای منافع و جاه طلبی های متضاد هستند. دینامیک ظهور حاصل جمع صفر است. با توجه به پشتوانه مذهبی و ایدئولوژیکی موضع ترکیه، جاه طلبی های منطقه ای گسترده ترکیه تنها می تواند به ضرر اسرائیل تمام شود. اردوغان و حزب او از قدرت های موجود در اختیار خود استفاده می کنند. این مدت طولانی است.

تحلیلگران پیش‌بینی خاورمیانه مانند همکار من، بری روبین فقید، رویارویی آینده اسرائیل و ترکیه را در سال 2004، مدت کوتاهی پس از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه اردوغان (AKP) عنوان کردند. روبین کاری کرد که ناظران غربی خاورمیانه به اندازه کافی انجام نمی دهند: به اظهارات اردوغان، احمد داود اوغلو و دیگر رهبران حزب عدالت و توسعه با دقت گوش دهید. نوشته های آنها را بخوانید؛ و رفتار احتمالی آنها را تعمیم دهید. در آن زمان، خوشایند این بود که حزب عدالت و توسعه و اردوغان به احتمال زیاد توسط تجربه دولت تعدیل شوند، یا مجبور به محدود شدن توسط "هدف" ترکیه شوند.

منافع استراتژیک رویدادهای بعدی نشان داد که هیچ یک از این محدودیت ها اعمال نمی شود. در عوض، اردوغان و حزب او از قدرت های موجود برای پیشبرد یک استراتژی منطقه ای استفاده می کنند که به راحتی ناسیونالیسم نئو عثمانی را با دیدگاهی برآمده از اسلام سیاسی سنی ترکیب می کند. ترکیه یک عنصر کلیدی در پشت پیروزی رژیم اسلامگرای سنی بود که اکنون در دمشق قدرت دارد. آنکارا با انرژی درگیر ایجاد نیروهای مسلح رژیم جدید است.

اسرائیل عمیقا به اهداف بلندمدت این قدرت نوظهور مشکوک است. به طور خاص، اسرائیل نگران این احتمال است که کمک ترکیه در بازسازی پدافند هوایی سوریه بر نیاز اسرائیل به حفظ آزادی عملیات بر فراز آسمان سوریه، به منظور اقدام علیه ایران تأثیر بگذارد. حمله هوایی اسرائیل به پایگاه نیروی هوایی ابوظهور سوریه در 18 اوت، عزم اورشلیم را برای اعمال خطوط قرمز خود در این زمینه نشان داد.

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه و رئیس سابق اطلاعات ترکیه، در اوایل ماه جاری در حالی که در دمشق حضور داشت، اسرائیل را "بزرگترین تهدید بالقوه برای ثبات سوریه" توصیف کرد و اعلام کرد که اردوغان "در آینده نزدیک" از دمشق بازدید خواهد کرد. حاکمیت سوریه جزئی باقی می ماند. هم اسراییل و هم ترکیه با جاه طلبی های کاملا متضاد برای آینده اش در عملا بخش هایی از کشور را اشغال کرده اند. این توافق صلاحیت دریایی و حقوق فلات قاره جزایر یونان را نادیده می گیرد.

جاه طلبی ها ترکیه در سال 2019 در توافقنامه مرزی دریایی با لیبی، منطقه اقتصادی انحصاری را از جنوب غربی ترکیه تا شمال شرق لیبی اعلام کرد. این توافق صلاحیت دریایی و حقوق فلات قاره جزایر یونان از جمله کرت و رودس را نادیده می‌گیرد. با انجام این کار، همچنین مستقیما اهداف خود اسرائیل و یونان در مورد بهره‌برداری از منابع گازی در این منطقه و برنامه‌های آنها برای ایجاد کابل برق که شبکه‌های برق اسرائیل، قبرس و یونان را به هم متصل می‌کند، کاهش می‌دهد. وزارت دفاع ترکیه در بیانیه ای که در 24 سپتامبر صادر کرد، به صراحت اعلام کرد

این کشور "به دقت تحولات نظامی در جزیره قبرس را زیر نظر داشت" و اینکه کابل کشی در فلات قاره ما باید از قبل با کشورمان هماهنگ شود... فعالیت های غیرمجاز... مجاز نیست." در مورد کرانه باختری و اورشلیم: اسرائیل همچنین از ادامه حفظ دفتر فعال حماس در استانبول توسط ترکیه آگاه است. این دفتر دارای سابقه فعالیت مستقیم عملیاتی، از جمله حملات خشونت آمیز، در کرانه باختری است.

فعالیت های آژانس همکاری و هماهنگی ترکیه (TIKA) در کرانه باختری و بیت المقدس نیز نگران کننده است. اطلاعات اسرائیل خاطرنشان می کند که TIKA از نهادهای مذهبی و اجتماعی مرتبط با شبکه های حماس و اخوان المسلمین در کرانه باختری حمایت مالی و حمایت می کند. در کنار تلاش‌های ترکیه برای ایفای نقش در غزه و لبنان، اورشلیم تمام این تلاش‌ها را بخشی از تلاش ترکیه برای ایجاد نفوذ و اهرم فشار در مناطقی می‌داند که تأثیر مستقیم بر اسرائیل دارد. در کریدور دریایی استراتژیک حیاتی دریای سرخ و شاخ آفریقا، رقابت اسرائیل و ترکیه وجود دارد.

این در صف بندی با نیروهای محلی رقیب منعکس می شود. اسرائیل در دسامبر 2025 سومالیلند را به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخت - اولین کشور عضو سازمان ملل که این کار را انجام داد. اورشلیم قصد دارد یک پایگاه نظامی در قلمرو سومالی لند برای مشاهده و مقابله با فعالیت حوثی ها در آن سوی تنگه باب المندب بسازد.

در همین حال، ترکیه به شدت با استقلال سومالیلند مخالف است و یک پایگاه آموزشی بزرگ در موگادیشو، پایتخت سومالی دارد. آنکارا همچنین توافقنامه‌هایی را برای اکتشاف نفت و گاز در آب‌های سومالی امضا کرده است که یک نقطه تنش بالقوه اضافی ایجاد می‌کند. بررسی همه اطلاعات مربوطه، در کنار اهداف و جاه‌طلبی‌های اعلام‌شده دولت ترکیه، نشان می‌دهد که رقابت اسرائیل و ترکیه در سراسر منطقه یکی از مهم‌ترین واقعیت‌های ژئوپلیتیکی خاورمیانه در حال ظهور است. به نظر می رسد که نتیجه خالص رویدادهای دراماتیک سه سال اخیر ضعیف شدن است

ائتلاف منطقه ای به رهبری ایران (البته نه نابودی) و این احساس رو به رشد در میان همه بازیگران منطقه ای مبنی بر اینکه هر چیزی شبیه به آمریکای پکس در منطقه تا حد زیادی از بین رفته است. در محیط تغییر قدرت ناشی از این تحولات، بازیگران قدرتمند محلی به دنبال گسترش نفوذ هستند. ترکیه نیروهای اسلام سیاسی سنی را به گونه‌ای مسلح می‌کند که از جهاتی یادآور شیوه‌های ایران است. مخالفت با اسرائیل عنصر ذاتی و جدایی ناپذیر این استراتژی است. اصطکاک بیشتر و افزایش یافته اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. این فضا را تماشا کنید