مهاجرتی که آفریقا را بازسازی کرد

ویرایش شده توسط لیزا لاک، بررسی توسط اندرو زینین

این مقاله با توجه به روند و سیاست های ویرایشی Science X بررسی شده است. ویراستاران ضمن اطمینان از اعتبار محتوا، ویژگی های زیر را برجسته کرده اند:

استخراج آهن از سنگ معدن آن آسان نیست. اما مردم شهر باستانی زیمباوه بزرگ - پایتخت یک پادشاهی پر رونق در جنوب آفریقا بین سال‌های 1000 تا 1700 پس از میلاد مسیح - استاد بودند.

در مکان‌های نزدیک ویرانه‌های سنگی شهر، خوشه‌هایی از کوره‌های ذوب آهن امروزه به‌عنوان تپه‌های آوار باقی مانده‌اند. در ماشاوا، دهکده ای در 25 مایلی (40 کیلومتری) شمال غربی، تکه هایی نشان انگشت کسانی است که مدت ها پیش فضای داخلی سفالی سازه ها را صاف کردند.

برخی از کوره‌ها تقریبا عرض بازوی یک بزرگسال داشتند، با دیواره‌های ضخیم و مستحکم که گرمای بیش از 2100 درجه فارنهایت (1150 درجه سانتی‌گراد) مورد نیاز برای ذوب آهن را در خود نگه می‌داشتند. برخلاف سایر کوره‌ها که کارگران را مجبور می‌کردند هوا را با دم به داخل آن‌ها وارد کنند، این کوره‌ها به گونه‌ای طراحی شده بودند که هوا را از طریق دودکش خارج کنند، بدون نیاز به نیروی انسانی. این امر تولید آهن را که به شکل هیل، تبر و نوک پیکان شکل می‌گرفت، بسیار آسان‌تر می‌کرد.

Ezekiel Mtetwa، باستان‌متالورژیست از موزه تاریخ طبیعی شیکاگو، که مدت‌ها این کوره‌ها را مطالعه کرده است، می‌گوید: «تعداد و اندازه این کوره‌ها، همراه با استفاده از فن‌آوری کشش طبیعی، نشان‌دهنده تولید آهن فشرده و پیشرفته از نظر فناوری است».

دانشمندان به شدت به مردمانی علاقه مند هستند که این جوامع و سایر جوامع با انرژی آهن را در شرق و جنوب آفریقا ایجاد کردند. تحقیقات به یک گروه سازگار و نوآور از غرب آفریقا به عنوان مغز متفکر اشاره می کند. این جوامع که به عنوان سخنرانان بانتو شناخته می شوند، شروع به گسترش تدریجی در نیمه جنوبی قاره کردند که از 6000 تا 4000 سال پیش شروع شد. با انجام این کار، آنها اساسا یک شیوه زندگی کم تحرک جدید - که مشخصه آن کشاورزی، دامپروری، سفالگری و فلزکاری است - در مناطقی که قبلا تحت سلطه جوامع شکارچی-گردآورنده بود، معرفی کردند.

این مهاجرت نه تنها تاریخ و فناوری منطقه، بلکه زبان‌های آن را نیز متحول کرد: امروز، حدود 350 میلیون آفریقایی به یکی از تقریبا 500 زبان بانتوی متمایز، از زولوی جنوب آفریقا تا سواحیلی آفریقای شرقی صحبت می‌کنند. و حداقل به همان اندازه آفریقایی ها - و همچنین بسیاری از آفریقایی آمریکایی ها و آفریقایی لاتین ها - در DNA خود دارای اصل و نسب بانتو هستند.

بازسازی این گسترش یک معمای سخت بوده است، به ویژه با توجه به سوابق تاریخی مکتوب پراکنده و بودجه تحقیقاتی محدود منطقه. اما ترکیب منحصربه‌فردی از دانشمندان -زبان‌شناسان، باستان‌شناسان و ژنتیک‌دانان- برای کشف سرنخ‌هایی درباره ریشه‌های عمیق مردم بانتو زبان، مسیر آن‌ها در سراسر آفریقا و روابط آن‌ها با فرهنگ‌های دیگر، متحد شده‌اند. اگرچه بحث ها و عدم قطعیت های زیادی باقی مانده است، اما کم کم این کار یکی از بزرگترین و طولانی ترین مهاجرت های بشری تاریخ را آشکار می کند.

ساندرا بلزا، متخصص ژنتیک جمعیت از دانشگاه لستر بریتانیا، می گوید: «این به طور کامل جمعیت شناسی در جنوب صحرای آفریقا را تغییر داد، و ما واقعا علاقه مند به تلاش برای درک آن هستیم.

اولین شواهد گسترش بانتو از مشاهدات شباهت بین زبان های بانتو به دست آمد. در حقیقت، آن‌ها آنقدر شبیه هم هستند که وقتی کاشف پرتغالی واسکو داگاما در سال 1497 در نوک جنوبی آفریقا حرکت کرد، یکی از خدمه پرتغالی که مدتی را در غرب و مرکز آفریقا گذرانده بود، طبق گزارش‌ها می‌توانست با مردم محلی در جنوب شرقی آفریقا ارتباط برقرار کند.

زبان شناسانی که در قرن نوزدهم کار می کردند، شروع به اشاره به خانواده زبانی به عنوان بانتو، جمع muntu، به معنای «انسان» در بسیاری از زبان های بانتو کردند. زبان شناسان بعدی استدلال کردند که این زبان ها از قوم اجدادی نشأت گرفته اند که از غرب آفریقا به سراسر قاره مهاجرت کرده اند، جایی که بیشترین تنوع زبان های بانتو را در خود جای داده است (همانطور که انتظار می رود در مورد محل پیدایش زبان ها وجود داشته باشد).

به زودی، باستان شناسان شواهد تأییدکننده ای پیدا کردند: در سراسر شرق و جنوب آفریقا، قطعات سفال با سبک های مشابه و در عین حال متنوع، در کنار آثاری که برای اولین بار از زندگی روستایی، فلزسازی، حیوانات اهلی شده و محصولات کشاورزی غرب آفریقا ساخته شده اند، همه در 2000 سال گذشته توسعه یافته اند. قدمت مکان‌های شمالی معمولا به دوره‌های زمانی قبلی نسبت به مکان‌های دورتر در جنوب بازمی‌گردد. شادرک چیریکور، دانشمند باستان‌شناسی از دانشگاه آکسفورد، می‌گوید: «شما می‌توانید به وضوح پیشرفت شمال به جنوب را ببینید.

با این حال، در دهه 1990، برخی از محققان این ایده را زیر سوال بردند که زبان ها و مهارت های بانتو از طریق مهاجرت گسترش یافته است. آیا نمی‌توانست این عادات فرهنگی در حالی که مردم در یک مکان می‌مانده‌اند و جوامع شکارچی و جمع‌آوری‌کننده فناوری‌ها، زبان‌ها و عادات جدید را به یکدیگر منتقل می‌کنند، گسترش یابد؟

تکنیک‌های ژنتیکی که می‌توانست تبار افراد را تجزیه و تحلیل کند، به حل این بحث کمک کرد. همه ما DNA را با بستگان خود به اشتراک می گذاریم: 50٪ به طور متوسط ​​با خواهر و برادر، 12.5٪ با پسر عمو، 3.3٪ با پسر عموی دوم و غیره. اگرچه این نسبت‌ها هرچه بیشتر در زمان زندگی یک اجداد مشترک به حداقل می‌رسد، می‌شود، تکنیک‌های آماری می‌توانند الگوها را به‌حساب بیاورند.

مطمئنا، یک تجزیه و تحلیل ژنتیکی در سال 2009 روی 2432 آفریقایی نشان داد که افراد بانتو زبان از غرب، مرکز و جنوب آفریقا با توجه به فاصله جغرافیایی آنها بسیار نزدیکتر از آن چیزی هستند که انتظار می رود.

و در سال 2024، تیمی از دانشمندان ژنوم 1763 آفریقایی را تجزیه و تحلیل کردند و بیشترین تنوع ژنتیکی را در میان سخنرانان بانتو در غرب آفریقا یافتند. با افزایش فاصله از منطقه، تنوع کاهش یافت. کارینا شلبوش، متخصص ژنتیک در دانشگاه اوپسالا در سوئد، توضیح می‌دهد: «این نشانه‌ای از جمعیتی است که از مکانی به مکان دیگر گسترش می‌یابند.

اما در حالی که داده های زبانی و ژنتیکی به غرب آفریقا - به ویژه منطقه Grassfields در کامرون - به عنوان سرزمین بانتو اشاره می کنند، اثبات قطعی باستان شناسی ناچیز است. در بهترین سایت باستان شناسی در Grassfields، پناهگاه صخره ای به نام Shum Laka، قطعات سفالی به نظر می رسد که مربوط به 7000 تا 6000 سال پیش است و در 5000 تا 4000 سال پیش فراوان شده است. کاسه‌ها و کوزه‌هایی که در ابتدا به سادگی با برش‌ها و مهر تزئین می‌شدند و بعدا نشان‌هایی از ابزارهای کنده‌کاری شده یا بافته‌ای که روی خشت خیس غلت می‌خوردند، نشان‌دهنده احتمالی و در عین حال نامشخص اجداد بانتو هستند.

در جنوب کامرون، باستان شناسان به دنبال آثاری در یکی از اولین مقاصد مردم بانتو زبان، یعنی جنگل بارانی کنگو، پرداخته اند. چند بار بین سال‌های 2010 تا 2023، الکساندر لیوینگستون اسمیت باستان‌شناس از موزه سلطنتی بلژیک برای آفریقای مرکزی، به عنوان بخشی از تیمی به رهبری زبان‌شناس بیرجیت ریکیر، از طریق قایق در امتداد رودخانه کنگو سفر کرد. در تعدادی از روستاها، اسمیت خرده‌های سفالی به سبکی مطابق با آنچه در غرب یافت می‌شود پیدا کرد که قدمت آن به 2300 تا 2000 سال پیش بازمی‌گردد. اسمیت می گوید: «این اولین مهاجران بالقوه بانتو در جنگل خواهند بود.

بسیاری از کارشناسان مسیرهای سفال را به عنوان مدرکی تفسیر می کنند که نشان می دهد سنت های سرامیک توسط مردم بانتو زبان از خانه اصلی خود آورده شده است. با این حال، آنچه نامشخص است این است که مردمان بانتو زبان از چه زمانی و چگونه مهارت‌های کشاورزی و فلزکاری خود را به دست آورده‌اند – و به‌ویژه، آیا آنها ذوب آهن را خودشان اختراع کرده‌اند یا آن را از فرهنگ‌های همسایه و استخراج‌کننده آهن آموخته‌اند.

دانشمندان توانسته اند مسیری را که گویندگان بانتو به سمت شرق و جنوب آفریقا طی کردند، استنباط کنند. برخی از محققان استدلال کرده اند که مسیر قبل از ورود به جنگل های بارانی کنگو به دو قسمت تقسیم می شود، گروهی به سمت شرق می روند و گروهی دیگر از طریق جنگل به سمت جنوب می روند. اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد این گروه‌ها با هم از جنگل‌های بارانی عبور کرده‌اند و تنها پس از رسیدن به حاشیه‌های جنوبی آن در حدود 2500 تا 3500 سال پیش، به دو گروه در حال حرکت به سمت شرق و جنوب تقسیم شدند.

برخی از این شواهد برگرفته از مطالعات زبانشناسی است. برخلاف تکامل گونه‌ها، زبان‌ها با گذشت زمان از هم جدا می‌شوند و دگرگون می‌شوند و «درخت‌هایی» ایجاد می‌کنند که زبان‌شناسان می‌توانند آن‌ها را از شباهت‌های دستور زبان و واژگان بازسازی کنند. در سال 2015، گروهی از محققان این کار را با استفاده از داده های حدود 400 زبان بانتو به صورت محاسباتی انجام دادند. آنها تنوع بسیار بیشتر و شکاف‌های عمیق‌تری را در میان زبان‌های بانتو که در جنگل‌های بارانی کنگو صحبت می‌کردند مشاهده کردند، که نشان می‌دهد اجداد بانتو زبان مدت زیادی را در آنجا سپری کرده‌اند و به زبان‌هایشان اجازه می‌دادند تنوع پیدا کنند.

کوئن بوستون، یکی از نویسندگان، زبان شناس دانشگاه گنت بلژیک، توضیح می دهد که زبان هایی که در شرق و جنوب صحبت می شوند، به نظر می رسد از زیرمجموعه ای کمتر متنوع از این گروه بزرگتر نشات می گیرند.

مطالعات زبان‌شناختی بعدی و همچنین تحلیل‌های ژنتیکی به نتایج مشابهی رسیده‌اند. در سال 2023، بلزا و همکارانش ژنوم سخنرانان بانتو از آنگولا -جنوب جنگل های بارانی کنگو- را با ژنوم های کشور آفریقای شرقی موزامبیک و کامرون، سرزمین مادری بانتو، مقایسه کردند.

قابل توجه است که نمونه های شرق آفریقا از نظر ژنتیکی بیشتر شبیه نمونه های آنگولا، صدها مایل در جنوب کامرون و جنوب جنگل های بارانی بودند تا نمونه های کامرون. بلزا توضیح می‌دهد که این به یک جد مشترک اخیر در منطقه آنگولا اشاره می‌کند که نشان می‌دهد بانتو تنها زمانی که به لبه جنوبی جنگل‌های بارانی می‌رسد، به جریان‌های شرقی و جنوبی تقسیم می‌شود.

چیریکور می‌گوید: زمانی که مردم بانتو حرکت خود را به سمت شرق و جنوب آغاز کردند، قبلا به عنوان مردمی کشاورزی، آهن‌سازی، گله‌داری و سفال‌سازی به وجود آمده بودند: بسیاری از سکونتگاه‌های باستانی بانتو در سراسر شرق و جنوب آفریقا حاوی شواهدی از این «بسته» بانتو هستند.

کارشناسان گمان می کنند که کلید موفقیت بانتو در جنوب و شرق آفریقا سبک زندگی بی تحرک آنها بود. این - و ابزار آهنی آنها - به آنها اجازه می داد تا غذای بیشتری تولید کنند و تعداد آنها افزایش یابد و آنها را به اشغال مناطق جدید سوق دهد. سبک زندگی آنها با تبدیل شدن جنگل ها به زمین کشاورزی بر چشم انداز تأثیر گذاشت و همچنین بر جوامع شکارچی که قبلا در آنجا زندگی می کردند تأثیر گذاشت.

کارشناسان گمان می‌کنند که برخی از گروه‌ها احتمالا ازدحام شده و ناپدید شده‌اند، در حالی که برخی دیگر احتمالا به مناطق حاشیه‌ای رانده شده‌اند، از جمله گروه‌های بومی مانند شکارچیان جنگل‌های بارانی و مردم خویسان، که به ترتیب در مرکز و جنوب آفریقا تا به امروز به زندگی خود ادامه می‌دهند.

هنوز دانشمندان در حال یادگیری هستند که مردم بانتو روابط عمیقی با این دو گروه داشتند. در تجزیه و تحلیل ژنتیکی سال 2024، شلبوش و همکارانش دریافتند که برخی از گروه‌های بانتو زبان در آفریقای مرکزی حدود یک هشتم از DNA خود را با شکارچیان جنگل‌های بارانی به اشتراک می‌گذارند و برخی از سخنرانان بانتوی جنوب آفریقا نیز همین مقدار را با گروه‌های خویسان به اشتراک می‌گذارند. واضح است که اجداد آنها زمانی با هم مخلوط شده اند.

جالب اینجاست که در مورد خویسان، این اختلاط از جفت شدن مردان بانتو زبان با زنان خویسان ناشی می شد. یک مطالعه در سال 2021 بر روی سخنرانان بانتوی آفریقای جنوبی نشان داد که DNA داخل میتوکندری آنها - که مردم فقط از مادرشان به ارث می برند - دارای نسبت های بیشتر از حد انتظار DNA Khoisan است. اما کروموزوم‌های Y که از پدران می‌آیند، نسبت‌های بسیار بالاتری از DNA با اصل و نسب بانتو داشتند.

برخی از کارشناسان حدس می‌زنند که این الگو می‌تواند نتیجه حمله مردان بانتو به زنان خویسی یا ازدواج ترجیحی با زنان خویسی باشد که قیمت عروس سنتی برای آنها ارزان‌تر بوده است. Ananyo Choudhury، یکی از نویسندگان، ژنتیک در دانشگاه Witwatersrand در آفریقای جنوبی، می گوید: "هرگاه بین دو گروه اختلاف قدرت وجود دارد، تمایل به ذوب شدن دارد."

این الگو در زبان نیز آثاری بر جای گذاشت. کلیک‌های مشخصه زبان‌های خویسان در زبان‌های بانتوی آفریقای جنوبی زولو و خوسا نیز رخ می‌دهد. بوستون مشکوک است که فرزندان جفت خویسان-بانتو در ابتدا دو زبانه بودند. در نهایت، «زبان مادران خود را از دست دادند، اما زیرلایه ای از زبان مادران را در زبان بانتو باقی گذاشتند».

باستان شناسان همچنین در حال بررسی روابط بین کشاورزان بانتو و همسایگانشان هستند. دسیو مویانگا، باستان شناس در دانشگاه ادواردو موندلین و موسسه تحقیقاتی Kaleidoscopio در ماپوتو، موزامبیک، می گوید در حالی که ممکن است درگیری هایی بر سر زمین وجود داشته باشد، گروه ها نیز با یکدیگر همکاری کرده و از یکدیگر یاد گرفتند.

او در حال حفاری یک پناهگاه صخره‌ای در موزامبیک است که حاوی ابزارهای سنگی هزاران ساله، استخوان‌های حیوانات وحشی و بقایای گیاهان وحشی است - نشانه‌هایی از شکارچیانی که در این مکان زندگی می‌کنند. اما جالب اینجاست که سفال هایی به سبک بانتو نیز ظاهر می شود. مویانگا می گوید: «فرض من این است که شکارچیان این سرامیک ها را از کشاورزان می گرفتند. آنها در حال تعامل، ارتباط و تبادل منابع بودند.

برای مبادلات فرهنگی نیز شواهدی وجود دارد: مردم‌شناسان اروپایی گزارش کرده‌اند که برخی از گروه‌های بانتو زبان از شکارچیان سان درخواست می‌کنند تا مراسم سنتی باران‌سازی را انجام دهند.

شبکه های اجتماعی بانتو در نهایت فراتر از آفریقا گسترش یافت. بین سالهای 1100 و 1600 پس از میلاد، بسیاری از جوامع دولتی پیچیده ای که بانتو زبانان ایجاد کردند، شبکه های تجاری را در سراسر اقیانوس هند توسعه دادند. داده های باستان شناسی نشان می دهد که آنها مهره های چینی و شیشه ای را وارد کرده اند. در مقابل، طلا، عاج و آهن صادر می کردند.

در واقع، یک نقشه‌نگار مسلمان قرن دوازدهم زمانی نوشت که آهن از بخش‌هایی از جنوب آفریقا - به گمان متتوا، احتمالا به مناطق داخلی تولیدکننده آهن زیمبابوه بزرگ اشاره دارد - به نظر می‌رسد که کیفیت بسیار بالاتری نسبت به سایر نقاط مانند هند دارد.

متوا شواهدی پیدا کرده است که نشان می‌دهد ذوب آهن در نزدیکی زیمبابوه بزرگ قطعات استخوان را به کوره‌ها اضافه می‌کند، شاید به عنوان بخشی از مراسم ذوب برکت، اما یکی از شایستگی‌های علمی: این ماده حاوی کلسیم است که می‌تواند جداسازی آهن از بقیه سنگ معدن را تسریع بخشد. این ممکن است گواهی بر مهارت‌های زیمبابوه‌ای بزرگ در ذوب آهن باشد: متتوا می‌گوید: «برخی مواد معرفی‌شده در آیین‌ها یا شیوه‌های دارویی ممکن است به طور همزمان اثرات فنی مفیدی بر روی ذوب داشته باشند.»

اگرچه آنها پیشرفت زیادی در بازسازی جهان بانتو داشته اند، اما دانشمندان از محدودیت های تحقیقات خود تا کنون آگاه هستند و تلاش می کنند تا به آنها رسیدگی کنند.

به عنوان مثال، مطالعات زبان‌شناختی ابزاری محبوب برای بازسازی تاریخ بانتو بوده است، اما بوستون هشدار می‌دهد که تعداد بسیار کمی از زبان‌های بانتو به اندازه کافی مستند شده‌اند تا درخت‌های زبانی را به طور قطعی در زمان ردیابی کنند. ممکن است زبان شناسان هرگز مجموعه داده کاملی را دریافت نکنند، زیرا ممکن است برخی از شاخه های قدیمی خانواده زبان بانتو از بین رفته باشند.

یکی دیگر از محدودیت‌های محاسباتی بازسازی‌های زبان-خانواده بانتو این است که آنها معمولا فرض می‌کردند که پس از جدا شدن گروه‌های مختلف بانتو، زبان‌ها به صورت مجزا تکامل یافته‌اند. اما ممکن است گرده افشانی گسترده ای در میان زبان ها وجود داشته باشد، زیرا گروه های مختلف با یکدیگر ملاقات و تعامل داشتند.

ایگور یانوویچ یکی از نویسندگان از دانشگاه وین، که در مورد چالش های مطالعات زبان شناسی بانتو در سال 2025 در بررسی سالانه زبان شناسی نوشت، می گوید در واقع، زمانی که زبان شناسان در مطالعه 2026 امکان تماس میان زبان های بانتو را در نظر گرفتند، نتوانستند الگوهای تنوع توصیف شده توسط زبان شناسان قبلی را بازسازی کنند. به نظر او، زبان شناسان باید ابتدا بر مستندسازی کامل زبان های بانتو تمرکز کنند، قبل از اینکه سعی کنند از آنها برای درک تاریخ بانتو استفاده کنند.

شلبوش به امید افزودن بینش های جدید، در حال کار برای به دست آوردن DNA از بقایای انسان باستانی است. با فاش کردن هویت افرادی که در مکان‌های خاصی در زمان‌های خاص زندگی می‌کردند، این می‌تواند به روشن شدن زمان و مکان جوامع مختلف بانتو کمک کند که به مناطق مختلف نقل مکان کرده‌اند، با آن‌ها همپوشانی داشته‌اند، یا دوباره سکنه شده‌اند. شلبوش می‌گوید: «آنچه که بیشتر و بیشتر در داده‌های ژنتیکی می‌بینیم این است که این جنبش احتمالا پیچیده بوده است - این رویدادهای «گسترش از طریق گسترش» بوده است.

باستان شناسان به نوبه خود امیدوارند که با انجام کاوش های جدید و بررسی مجدد مجموعه های مصنوع موجود برای دریافت بینش های تازه، شکاف های گسترده در پرونده باستان شناسی جنوب صحرای آفریقا را پر کنند. چیریکور می‌گوید، اما همه این کارها نیازمند بودجه برای تحقیقات و آزمایشگاه‌ها، به‌ویژه از سوی دولت‌های آفریقایی است. او، مانند بسیاری از همکارانش، تا حد زیادی به کمک های مالی اروپا متکی بوده است که محدود است. او می‌گوید بدون بودجه بیشتر، «شما ایده‌های تازه تولید نمی‌کنید، فرضیه‌های جدیدی را تدوین نمی‌کنید و آنها را با استفاده از برخی از علوم پیشرفته آزمایش نمی‌کنید».

دانشمندان از هر سه رشته امیدوارند که در نهایت داستان کاملی را بیان کنند که چگونه مردمی مبتکر در سراسر جنوب صحرای آفریقا گسترش یافتند و تنوع پیدا کردند و سنت‌ها را با سنت‌های مردمان قبلی و سایرینی که هنوز در آنجا زندگی می‌کنند در هم آمیختند تا فرهنگ‌های بی‌شماری را ایجاد کنند که هر یک ترکیبی منحصربه‌فرد از غذا، فلسفه، زبان، موسیقی و سنت‌ها است.

مویانگا می‌گوید: «اگر امروز از غرب آفریقا تا شرق آفریقا سفر می‌کنید، تنوع فرهنگی منحصربه‌فردی دارید که یافتن آن در بسیاری از نقاط دیگر جهان بسیار سخت است. او می گوید در ترکیب با میراث گروه های دیگر، "این نتیجه مهاجرت بانتو است."

لیسانس تاریخ هنر، کارشناسی ارشد فرهنگ مادی. سردبیر سابق موزه، پیراپزشک و هماهنگ کننده پیوند. ویرایش برای Science X از سال 2021. نمایه کامل →

فوق لیسانس فیزیک با تجربه تحقیق. علاقه مندان به اخبار علمی طولانی مدت. نقش کلیدی در موفقیت سرمقاله Science X ایفا می کند. نمایه کامل →

این داستان از مجله Knowable بازنشر شده است. اصل مقاله را اینجا بخوانید.