مولاری با درون‌کاشت یشم مهارت دندان‌پزشکی مایایان باستان را آشکار می‌کند
یک پژوهش دندان آسیای پیش‌هیسپانیکی با روکوب ژادیتا را بررسی کرده و نتیجه گرفته این دندان هنگام زنده بودن صاحبش درمان شده است. این کشف نخستین مورد ثبت‌شده از چنین روکوبی در دندان آسیای عقبی مایا است.
یک دندان آسیاب ساده می‌تواند سرنخ‌های تازه‌ای درباره دانش و مهارت‌های دندان‌پزشکی مایاهای باستان در اختیار پژوهشگران بگذارد. مطالعه‌ای که در نشریه «Journal of Archaeological Science: Reports» و به صورت منتشر (منبع به زبان اسپانیایی) شده است، یک نخستین مولر دائمی فک پایین را که روی سطح آن قطعه‌ای از سنگ جیدیت کار گذاشته شده بررسی می‌کند و نتیجه می‌گیرد که این دندان در زمانی که بیمار هنوز زنده بوده دستکاری شده‌است.این دندان متعلق به یک مجموعه استخوان‌شناسی پیشاکلمبی در موزه پوپول ووه در دانشگاه فرانسیسکو ماروکین در گواتمالا است. پژوهشگران در محل تلاقی چهار برجستگی اصلی این آسیاب، حفره‌ای منظم و مشخص پیدا کردند که قطعه جید در آن با استفاده از نوعی ماده سیمانی محکم ثابت شده بود.الما وگا-لیزاما، انسان‌شناس دندان در دانشگاه خودمختار یوکاتان مکزیک و یکی از نویسندگان این پژوهش، در گفت‌وگویی که به نقل از نشنال جئوگرافیک (منبع به زبان اسپانیایی) منتشر شده، می‌گوید: «حفره کاملا بی‌نقص است. این واقعا یک عملِ خوب است؛ دقیق و تمیز.»محل این جاسازی اهمیت ویژه‌ای دارد. تغییرات دندانی شناخته‌شده در میان مایاهای باستان عمدتا بر دندان‌های جلویی مانند پیش‌دندان‌ها و نیش‌ها متمرکز بود و معمولا هدفی زیبایی‌شناختی یا مرتبط با هویت اجتماعی داشت. اما در این مورد با یک آسیاب عقبی روبه‌رو هستیم، بنابراین پژوهشگران بعید می‌دانند که هدف، صرفا تزئینی بوده باشد.برای تعیین این که این مداخله پیش یا پس از مرگ انجام شده، پژوهشگران از توموگرافی کامپیوتری پرتو مخروطی استفاده کردند. تصاویر، کلسیفیکاسیون گسترده‌ای از حفره پالپی را نشان داد؛ پاسخی زیستی که نشان می‌دهد دندان هنگام کار گذاشتن این قطعه همچنان زنده بوده است. علاوه بر این، حفره پالپی به خوبی حفظ شده بود و ویژگی‌هایی داشت که با یک فرد بزرگسال جوان همخوانی دارد.نویسندگان در مقاله یادآور می‌شوند که این یافته «نخستین مورد ثبت‌شده از یک جاسازی اکلوزال در دندان عقبی در میان مایاهای باستان» است؛ یعنی نخستین نمونه‌ای که در آن روی سطح جویدنِ یک دندان عقبی قطعه‌ای کار گذاشته شده است. این کشف، برداشت‌های کنونی از دانش دندانی این تمدن را گسترش می‌دهد.معمای هدف این مداخلهبا این حال هدف دقیق این مداخله همچنان روشن نیست. پژوهشگران دانشگاه فرانسیسکو ماروکین، دانشگاه خودمختار یوکاتان و موزه پوپول ووه معتقدند که این کار احتمالا هدفی درمانی یا تسکینی داشته است، هرچند احتمال انجام یک عمل نمادینِ نادر را نیز منتفی نمی‌دانند. در مقاله تاکید شده که نمی‌توان با قطعیت نشان داد این قطعه برای پر کردن ضایعه ناشی از پوسیدگی استفاده شده است یا نه.این پرونده از آن جهت نیز جالب است که با وجود شیوع بالای پوسیدگی و آبسه در میان جمعیت‌های مزوامریکایی، شواهد اندکی از مداخلاتی وجود دارد که برای تسکین این دردها انجام شده باشد. پژوهشگران یادآوری می‌کنند که مایاهای باستان در به‌کارگیری فنون حفاری دندان تجربه قابل توجهی داشتند. به نوشته این مطالعه، «کمتر از ۴ درصد سوراخ‌کاری‌ها به حفره پالپی رسیده است».بنابراین دندانی که در این پژوهش بررسی شده، موردی استثنایی در باستان‌شناسی دندان مایاست. به باور نویسندگان، این نمونه نشان می‌دهد که اصلاحات دندانی در این تمدن از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد متنوع‌تر بوده و بر ضرورت ادامه تحقیق درباره مداخلات غیرمعمول دندانی در مزوامریکای باستان تاکید می‌کند.