نقطه‌های زرد پرینتر چه اطلاعاتی را فاش می‌کنند؟

پرینترهای رنگی با چاپ نقطه‌های زرد نامحسوس، کدهایی حاوی سریال دستگاه و زمان دقیق چاپ بر جای می‌گذارند تا ردیابی اسناد امکان‌پذیر شود.

بعضی پرینترهای لیزری رنگی هنگام چاپ، الگوهایی از نقطه‌های زرد بسیار ریز را به‌صورت نامحسوس روی کاغذ ثبت می‌کنند. این نقطه‌ها بخشی از فناوری شناسایی دستگاه یا «کد شناسایی ماشین» هستند و می‌توانند اطلاعاتی مانند شماره‌سریال پرینتر و زمان چاپ سند را فاش کنند؛ حتی اگر کاربر هیچ نشانه‌ای از وجود آن‌ها روی برگه نبیند.

بنیاد مرزهای الکترونیکی در سال ۲۰۰۵ این فناوری را بررسی کرد و توانست کدهای به‌کاررفته در برخی پرینترهای رنگی سری زروکس داکوکالر (Xerox DocuColor) را رمزگشایی کند. این دستگاه‌ها روی هر صفحه‌ی رنگی، الگویی مستطیلی متشکل از ۱۵ ستون و ۸ ردیف نقطه‌ی زرد چاپ می‌کنند. الگو چندین بار در بخش‌های مختلف صفحه تکرار می‌شود و نقطه‌ها آن‌قدر کوچک و کم‌رنگ‌اند که معمولاً با نگاه معمولی دیده نمی‌شوند.

در نمونه‌ی بررسی‌شده توسط EFF، جایگاه هر نقطه بخشی از یک کد دودویی را تشکیل می‌دهد. با خواندن و تبدیل این الگو به داده، می‌توان شماره‌سریال شش یا هشت‌رقمی پرینتر و تاریخ و زمان چاپ سند را استخراج کرد.

اطلاعات زمانی شامل سال، ماه، روز، ساعت و دقیقه‌ی چاپ می‌شود. البته سال بدون ذکر قرن ثبت می‌شود و ساعت نیز ممکن است با منطقه‌ی زمانی هماهنگ نباشد یا به‌دلیل تنظیم نادرست ساعت داخلی پرینتر، دقیق نباشد. بخشی از نقطه‌ها هم برای تشخیص خطا در خواندن کد به کار می‌روند تا بتوان اشتباه‌های احتمالی را شناسایی کرد.

تشخیص این الگوها به تجهیزات پیچیده‌ای نیاز ندارد. نقطه‌های زرد زیر نور سفید به‌سختی دیده می‌شوند، اما با ذره‌بین یا میکروسکوپ می‌توان آن‌ها را مشاهده کرد. روش دیگر استفاده از نور آبی است؛ چون نقطه‌های زرد زیر نور آبی تیره یا تقریباً سیاه به نظر می‌رسند و از زمینه‌ی سفید کاغذ بهتر جدا می‌شوند. پس از آشکار شدن الگو، می‌توان با نرم‌افزارهای مخصوص آن را رمزگشایی کرد.

این فناوری از نظر امنیتی کاربرد مهمی دارد: امکان ردیابی منشأ اسناد چاپی. برای مثال، اگر سندی محرمانه یا جعلی منتشر شود، بررسی نقطه‌های روی آن می‌تواند مشخص کند با کدام پرینتر و در چه زمانی چاپ شده است. در نتیجه، حتی اگر نام و مشخصات فردی که سند را چاپ کرده روی برگه وجود نداشته باشد، ممکن است بتوان دستگاه مورد استفاده را شناسایی کرد و از طریق سوابق خرید یا دسترسی به آن، سرنخ‌های بیشتری به دست آورد.

البته این فناوری فقط به پرینترهای زروکس محدود نمی‌شود. بررسی‌های EFF نشان دادند که برخی مدل‌های شرکت‌های دیگر نیز از روش‌های مشابه استفاده می‌کنند؛ هرچند الگوی نقطه‌ها و اطلاعات رمزگذاری‌شده در همه‌ی دستگاه‌ها یکسان نیست. این بنیاد در سال ۲۰۱۷ نیز اعلام کرد که به‌نظر می‌رسد بسیاری از پرینترهای لیزری رنگی تجاری جدید نوعی کد شناسایی قضایی روی برگه‌ها ثبت می‌کنند، اما لزوماً از نقطه‌های زرد استفاده نمی‌کنند.

بنابراین، نمی‌توان گفت هر پرینتری دقیقاً همین الگو را چاپ می‌کند یا همه‌ی نقطه‌های زرد روی کاغذ حتماً حاوی اطلاعات ردیابی هستند. بااین‌حال، پژوهش EFF نشان داد که یک برگه‌ی چاپی ممکن است اطلاعاتی فراتر از متن و تصویر قابل‌مشاهده در خود داشته باشد؛ اطلاعاتی که بدون اطلاع کاربر ثبت می‌شوند و می‌توانند حریم خصوصی او را تحت تأثیر قرار دهند.