نگرانیها در آمریکا از احتمال ساخت سلاح هستهای در عربستان
به گزارش واشنگتن پست، طبق ارزیابی محرمانه نهادهای اطلاعاتی آمریکا، عربستان سعودی گزینه ساخت سلاح هستهای را منتفی ندانسته است. توافق هستهای واشنگتن و ریاض به همین خاطر در کنگره با انتقادهایی روبهرو شده است.
بر اساس اسناد محرمانهای که در اختیار کنگره آمریکا قرار گرفته و توسط مقامهایی که با واشنگتن پست گفتوگو کردهاند بررسی شده، ارزیابیهای نهادهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد که عربستان سعودی احتمال راهاندازی برنامه ساخت سلاح هستهای را منتفی ندانسته است.
این ارزیابی در اسناد محرمانهای گنجانده شده بوده که در چارچوب بررسی توافق آمریکا و عربستان سعودی برای گسترش همکاریهای هستهای غیرنظامی، به کنگره ارائه شده است.
این ارزیابی اطلاعاتی نگرانی برخی قانونگذاران آمریکایی را درباره توافقی برانگیخته است که دولت دونالد ترامپ ، رئیس جمهور آمریکا، به آن دست یافته و به شرکتهای آمریکایی اجازه میدهد پروژههایی به ارزش دهها میلیارد دلار را در حوزه انرژی هستهای عربستان سعودی دنبال کنند.
به گزارش واشنگتن پست، این توافق همچنین از آن رو زیر ذرهبین قرار گرفته که ممکن است در نهایت به عربستان سعودی اجازه دهد اورانیوم را تا سطح ۲۰ درصد غنیسازی کند. توافق در ابتدا غنیسازی را به سطحی کمتر از پنج درصد محدود میکند، اما اجازه میدهد این سقف پس از انجام بررسی تکمیلی و دستیابی به توافقی کتبی، به ۲۰ درصد افزایش یابد.
البته واشنگتن پست یادآور شده است که اورانیوم غنیشده تا سطح ۲۰ درصد همچنان پایینتر از سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای است.
این توافق در حال حاضر در دوره ۹۰روزه بررسی کنگره قرار دارد؛ دورهای که طی آن قانونگذاران میتوانند برای جلوگیری از اجرای آن اقدام کنند.
گروهی از سناتورهای دموکرات به رهبری اد مارکی، سناتور ایالت ماساچوست، و جف مرکلی، سناتور ایالت اورگن، در نامهای به مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کردهاند که این توافق میتواند امکان غنیسازی اورانیوم و دستیابی بالقوه به سلاح هستهای را به عربستان سعودی بدهد.
به گزارش واشنگتن پست، این سناتورها نوشتهاند: «دولت ترامپ در حال عدول از رویههای پیشین، اتخاذ محدودیتهای سهلگیرانهتر و تسلیم در برابر خواستههای عربستان سعودی است.»
مرکلی به واشنگتن پست گفته است که ایالات متحده نباید درباره اهداف هستهای عربستان سعودی به تضمینهای دولت این کشور اتکا کند. او همچنین این پرسش را مطرح کرد که اگر برنامه هستهای ریاض صرفاً اهداف غیرنظامی دارد، چرا عربستان خواهان توانایی غنیسازی اورانیوم در داخل کشور است.
دولت عربستان سعودی بدون پاسخ مستقیم به پرسشهای واشنگتن پست، این روزنامه را تنها به اظهارات پیشین عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان، ارجاع داده که گفته بود این برنامه "صلحآمیز" خواهد بود و با "بالاترین سطح مسئولیتپذیری و شفافیت" توسعه خواهد یافت.
وزارت خارجه آمریکا نیز در دفاع از این توافق به واشنگتن پست اعلام کرده که ایالات متحده «از برنامه تسلیحات هستهای عربستان سعودی حمایت نمیکند و نخواهد کرد.»
این وزارتخانه اعلام کرده که توافق یادشده ضمن گسترش همکاریها در زمینه انرژی هستهای، آنچه را "سختگیرانهترین استانداردهای منع اشاعه قابل دستیابی از طریق دیپلماسی" خوانده، حفظ خواهد کرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، که به دلیل بحث درباره اطلاعات محرمانه به شرط ناشناس ماندن با واشنگتن پست گفتوگو کردهاند، ارزیابی جامعه اطلاعاتی آمریکا در کنار ارزیابی وزارت خارجه ارائه شده بوده. ارزیابی وزارت خارجه حاکی از اطمینان بیشتر نسبت به تدابیر حفاظتی توافق و تضمینهای عربستان سعودی توصیف شده است.
سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) از اظهارنظر در این خصوص خودداری کرده است.
نگرانی دیگر این بوده که توافق، عربستان سعودی را ملزم به پذیرش پروتکل الحاقی آژانس بینالمللی انرژی اتمی نمیکند؛ پروتکلی که دسترسی گستردهتری را به تأسیسات هستهای و مراکز تحقیقاتی، در اختیار آژانس قرار میدهد.
طبق این گزارش، ۲۰ کارشناس منع اشاعه تسلیحات هستهای، از جمله هانس بلیکس، مدیرکل پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی، این هفته در نامهای به کنگره هشدار دادهاند که ترتیبات بازرسی ممکن است تشخیص اینکه آیا عربستان سعودی به شکل مخفیانه در تأسیسات اعلامنشده مشغول ساخت سلاح هستهای است یا نه، دشوار سازد.
نگرانیها درباره جاهطلبیهای هستهای عربستان سعودی نیز با اظهارات محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، در سال ۲۰۱۸ ارتباط دارد؛ زمانی که گفته بود اگر ایران سلاح هستهای بسازد، ریاض نیز چنین سلاحی خواهد ساخت.
دولت ترامپ در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ همراه با اسرائیل حملاتی را به تأسیسات هستهای ایران انجام داد، اما به گزارش واشنگتن پست، گمان میرود اورانیوم غنیشده ایران زیر آوار تأسیسات آسیبدیده از این حملات، جان سالم به در برده باشد.
احتمال ساخت سلاح هستهای از سوی عربستان سعودی این نگرانی را در میان برخی قانونگذاران آمریکایی برانگیخته است که فعالیتهای هستهای این کشور میتواند به رقابت تسلیحاتی گستردهتری در منطقه دامن بزند.
دولت ترامپ اعلام کرده است که هدف از توافق هستهای، تقویت روابط آمریکا و عربستان سعودی و جلوگیری از تعمیق همکاریهای ریاض با کشورهایی از جمله روسیه و چین است. این توافق همچنین میتواند بر تلاشهای آمریکا برای تحقق عادیسازی روابط عربستان سعودی با اسرائیل تأثیرگذار باشد.
ترامپ گفته است که عادیسازی این روابط همچنان یکی از پیششرطهای توافق هستهای است؛ هرچند عربستان سعودی تا زمانی که دولت اسرائیل به مخالفت با تشکیل کشور فلسطینی ادامه دهد، با برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل موافقت نکرده است.