نیروی دریایی روسیه نفوذ خود را در اطراف جزایر جنوب غربی ژاپن نشان می دهد

سفر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در اواسط آگوست از جزایر کوریل، که اولین سفر وی به عنوان رهبر روسیه بود، آتش اختلاف ارضی چندین دهه با ژاپن را برانگیخت و توجه جهانیان را به مرزهای دو کشور در شمال اقیانوس آرام جلب کرد. اما در طول چند سال گذشته، نیروهای روسیه به طور فزاینده ای در جنوب، در اطراف جنوب غربی ترین جزایر ژاپن، فعال بوده اند، تا نشانی از گستردگی ارتش روسیه و تمایل آن برای به چالش کشیدن رقبای خود به تنهایی و در کنار چین باشد.

این مناقشه در جنوبی ترین جزایر در زنجیره کوریل است که ژاپن آن را سرزمین های شمالی خود می نامد و می گوید که شوروی پس از تسلیم توکیو در پایان جنگ جهانی دوم به طور غیرقانونی تصرف کرد. هزاران نفر از ساکنان سابق ژاپنی این جزایر هنوز زنده هستند و حل و فصل اختلافات اولویت بالایی برای رهبران ژاپنی است. بنابراین، فعالیت روسیه در جزایر، به ویژه افزایش نظامی، موضوعی حساس برای توکیو است.

سفر پوتین به جزیره‌ای که روسیه آن را ایتوروپ می‌نامد و ژاپن اتوروفو را می‌خواند در 13 آگوست، نه تنها به دلیل موقعیت مکانی، بلکه به دلیل زمان‌بندی آن نیز مورد توجه توکیو قرار گرفت. پوتین ابتدا به جزیره ساخالین سفر کرد - اولین سفرش به آنجا در 13 سال گذشته - برای مشاهده تمرینات ناوگان اقیانوس آرام روسیه، بخشی از یک سری تمرینات یک ماهه در این منطقه که ژاپن به آن اعتراض کرد. سفر او همچنین چند روز پس از سالگرد بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی و چند روز پیش از سالگرد اعلام تسلیم شدن ژاپن در جنگ جهانی دوم انجام شد.

دیدار پوتین از کوریل همزمان با یک حرکت دیگر روسیه بسیار دورتر از جنوب بود. در همان روز، وزارت دفاع ژاپن گزارش داد که یک زیردریایی کلاس کیلویی بهبود یافته نیروی دریایی روسیه و یک کشتی جستجو و نجات را مشاهده کرده است که در شمال بین دو جزیره ژاپنی نزدیک به تایوان، یوناگونی و ایریوموته حرکت می کند. این یکی از حداقل 14 ترانزیت کشتی‌های روسی در اطراف یوناگونی تاکنون در سال 2026 بوده است که نسبت به سال‌های اخیر افزایش قابل توجهی داشته است.

بررسی انتشارات ستاد مشترک ارتش ژاپن در پنج سال گذشته نشان می‌دهد که چنین ترانزیت در سال 2021 و تنها دو مورد در سال 2022 وجود ندارد، هر دو بین Yonaguni و Iriomote. سال 2023 شاهد دو ترانزیت دیگر بین یوناگونی و ایریوموت بود و به دنبال آن جهش به شش ترانزیت - پنج ترانزیت بین یوناگونی و ایریوموته و یک ترانزیت بین یوناگونی و تایوان - در سال 2024 انجام شد. پس از کاهش به چهار ترانزیت یوناگونی-ایریوموته در سال 2025، تاکنون بین 11 جزیره یوناگونی بین این سال تا کنون 11 جزیره ترانزیت بوده است. جدیدترین در 25 سپتامبر.

فعالیت در اطراف جزایر جنوب غربی ژاپن یک نگرانی فزاینده برای توکیو است. چین از اوایل دهه 2010، عملیات نظامی خود را در آنجا افزایش داده است، و به آموزش بادبانی و پرواز در اطراف و از طریق زنجیره جزیره پرداخته است. فعالیت چینی‌ها در نزدیکی یوناگونی و جزایر مجاور آن، معروف به جزایر ساکیشیما، نیز در سال‌های اخیر افزایش یافته است که نشانه‌ای از علاقه پکن به آشنایی نیروهایش با منطقه اطراف تایوان است. در اواخر سال 2024، یک ناو هواپیمابر چینی برای اولین بار بین Yonaguni و Iriomote حرکت کرد و اعتراض رسمی توکیو را به دنبال داشت.

در پاسخ، ژاپن حضور نظامی خود را در جزایر افزایش داده و پایگاه هایی را برای رادارها، واحدهای جنگ الکترونیک و موشک های زمین به هوا و ضد کشتی در Yonaguni و Ishigaki، که درست در شرق ایریوموته است، باز کرده است. به نظر می رسد برخی از ترانزیت های روسیه در اطراف یوناگونی بخشی از سفرهای معمولی به و از پایگاه های ناوگان اقیانوس آرام در نزدیکی ولادی وستوک باشد. ممکن است دلیل عملی برای استفاده از آن مسیر وجود داشته باشد.

توماس شوگارت، یکی از اعضای ارشد مرکز امنیت جدید آمریکا و یک افسر ایمیل بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، گفت: «برای کشتی‌هایی که از ولادی وستوک به سمت جنوب می‌آیند و از طریق دریای چین شرقی می‌آیند، گذرگاه بین Yonaguni و Iriomote راهی مناسب برای ورود به دریای فیلیپین بدون رفتن به شمال شرق از طریق تنگه میاکو فراهم می‌کند.

شوگارت گفت که نیروی دریایی روسیه ممکن است دلیل سیاسی برای اجتناب از مسیر مستقیم‌تر به دریای چین جنوبی از طریق تنگه تایوان داشته باشد: «با توجه به حساسیت پکن نسبت به ترانزیت‌های دریایی خارجی از تنگه، استفاده معمول روسیه از این تنگه می‌تواند مشاهداتی را ایجاد کند که حتی روس‌ها آن را به عنوان یک آبراه بین‌المللی تلقی می‌کنند.» شوگارت گفت، اما به نظر می‌رسد رفتار سایر کشتی‌های روسی در اطراف یوناگونی "علامت عمدی به سمت ژاپن" باشد. در برخی موارد، کشتی‌های روسی در این منطقه پرسه می‌زنند، شاید برای نظارت بر فعالیت‌های ژاپنی و اقدامات واکنشی.

وزارت دفاع ژاپن در گزارش سالانه خود به نام «دفاع از ژاپن» به یک عملیات غیرعادی در ژانویه امسال اشاره کرد که در آن یک کشتی جمع‌آوری اطلاعات روسی کلاس ویشنیا «برای مدت طولانی در حال حرکت» در اطراف جزایر ساکیشیما و اوکیناوا بود. انتشارات ستاد مشترک نشان داد که در طی 12 روز کشتی به سمت جنوب بین تایوان و یوناگونی حرکت کرد و قبل از عبور از تنگه میاکو و سه روز در جنوب شرقی اوکیناوا، جزایر ساکیشیما را دور زد.

در این گزارش آمده است: «قابل توجه، این اولین نمونه تایید شده از چنین کشتی‌هایی بود که جزایر ساکیشیما را دور زدند. گزارش این وزارتخانه فعالیت‌های اخیر در اطراف جزایر ساکیشیما را با افزایش چندین ساله عملیات روسیه در اطراف ژاپن مرتبط می‌کند، «از جمله تمرین‌ها و آموزش‌هایی که احتمالا با هدف راستی‌آزمایی نتایج اصلاحات نظامی انجام می‌شود» و عملیات‌هایی دورتر که احتمالا به منظور کنترل آمریکا، ژاپن و دیگران است. از زمانی که روسیه در فوریه 2022 تهاجم تمام عیار خود به اوکراین را آغاز کرد، نیروی دریایی این کشور «به طور مداوم در عملیات بازدارندگی فعال شرکت داشته است.

الکسی موراویف، استاد دانشگاه ادیت کوان استرالیا که در اواخر سال گذشته در مصاحبه‌ای گفت: استقرار منظم در جنوب شرقی آسیا، جایی که مسکو به دنبال تقویت روابط نظامی خود است، بخشی از این عملیات است، اما آنها همچنین نشان دهنده نگرانی‌های مداوم در مورد ایالات متحده و ژاپن است.

موراویف گفت: «روسیه به وضوح ژاپن را به عنوان یک خطر نظامی می‌بیند - تا حدی به دلیل همسویی آن با ایالات متحده از طریق روابط امنیتی و دفاعی، تا حدی به دلیل [مناقشه] ارضی حل‌نشده». فعالیت روسیه در اطراف ژاپن همچنین نشان دهنده تعمیق روابط نظامی این کشور با چین است، چینی که در بحبوحه انزوای بین المللی مسکو پس از حمله به اوکراین به شریک مهمتری تبدیل شده است.

طی چند سال گذشته، گشت‌های نیروی دریایی و بمب‌افکن‌های چین-روسی طیف وسیع‌تری از کشتی‌ها و هواپیماها، از جمله زیردریایی‌های دیزلی-الکتریکی و بمب‌افکن‌های هسته‌ای را در خود جای داده‌اند و دورتر سفر کرده‌اند و گاهی اوقات مجمع‌الجزایر ژاپن را دور می‌زنند. در جریان آخرین گشت زنی دریایی خود، در ماه ژوئیه، کشتی های آنها از طریق تنگه میاکو به سمت شرق عبور کردند، در امتداد ساحل شرقی ژاپن به سمت شمال حرکت کردند و سپس از طریق تنگه Vries به سمت غرب رفتند، که جزایر کوریل را که ژاپن ادعا می کند از بقیه زنجیره جدا می کند.

کارشناسان چینی به رسانه های دولتی گفتند این مسیر توانایی فزاینده دو نیروی دریایی برای عملیات از طریق "آبراه های استراتژیک" را نشان داد. روسیه همچنین انتقاد چین از آنچه را که «نظامی‌گرایی» ژاپن می‌خواند، تکرار کرده است، خط حمله‌ای که پکن در اواخر سال گذشته شروع به پیشبرد آن کرد و احتمالا در تلاشی برای برانگیختن واکنش‌ها به سرمایه‌گذاری‌های نظامی رو به رشد ژاپن و نقش امنیتی منطقه‌ای ژاپن است. مقامات روسی در هفته‌های پس از سفر پوتین به جزایر کوریل به آن نقطه گفت‌وگو بازگشتند و ژاپن را به دلیل میزبانی یک رزمایش نظامی با ایالات متحده مورد انتقاد قرار دادند.

در اطراف هوکایدو، جزیره اصلی ژاپنی که نزدیک‌ترین جزیره به کوریل است و به نزدیکی آن به خاک روسیه اعتراض دارد. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، روز اول سپتامبر گفت: به طرف ژاپنی قاطعانه اطلاع داده شده است که فعالیت نظامی تحریک آمیز در نزدیکی مرزهای دور شرقی کشورمان به طور مطلق غیرقابل قبول است.