هدف‌گذاری‌مان را کاهش نمی‌دهیم؛ آنچه باید از روز نخست نشست اقلیمی کوپ۳۱ بدانید

نشست اقلیمی سازمان ملل کوپ۳۱ امروز در آنتالیا، ترکیه، آغاز می‌شود، در حالی که جهان به شکلی خطرناک به مرز خسارت‌های غیرقابل بازگشت نزدیک شده است.ده‌ها رهبر از سراسر اروپا و فراتر از آن برای شرکت در دو هفته گفت‌وگوهای حیاتی درباره اقلیم به این نشست خواهند آمد. هر یک با دستورکار و اولویت‌های خود وارد می‌شوند.آن‌ها درباره موضوعاتی بحث خواهند کرد که بر افزایش دمای جهانی تاثیر می‌گذارد؛ از نحوه تولید و مصرف انرژی در کشورها گرفته تا این‌که چگونه می‌توان کاهش انتشارها را دوباره به مسیر درست بازگرداند و این‌که چه میزان تامین مالی به کشورهایی اختصاص خواهد یافت که کم‌ترین سهم را در انتشار گازهای گلخانه‌ای داشته‌اند اما بیشترین آسیب را می‌بینند.این کنفرانس از ۹ تا ۲۰ نوامبر برگزار خواهد شد و در پایان، با یک بسته تصمیم‌های مبتنی بر اجماع درباره اقدام اقلیمی به همراه دستورکار موازی اقدامات داوطلبانه به کار خود خاتمه می‌دهد.در ادامه آن‌چه باید درباره برگزارکنندگان مذاکرات امسال و انتظارات داخل و خارج از اتاق‌های مذاکره بدانید، آمده است.چه کسانی کوپ۳۱ را اداره می‌کنند؟در حالی که ترکیه ریاست کوپ۳۱ را بر عهده دارد و میزبان این نشست است، هدایت مذاکرات فشرده در چارچوب توافقی بی‌سابقه که پس از درخواست هر دو کشور برای میزبانی حاصل شد، بر عهده استرالیا خواهد بود. ریاست کنفرانس دستورکار اقدام را تعیین می‌کند؛ سازوکاری برای تعهدات داوطلبانه‌ای که خارج از مذاکرات رسمی و با مشارکت شرکت‌ها، شهرها، بانک‌ها، سرمایه‌گذاران، نهادهای مدنی، دانشگاه‌ها و دیگران شکل می‌گیرد.نهاد سازمان ملل که پشت مذاکرات کوپ قرار دارد، یعنی کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC)، بر دستورکار مذاکرات نظارت می‌کند؛ سازوکاری که با دستورکار اقدام متفاوت است. دستورکار مذاکرات مشخص می‌کند دولت‌ها در کوپ۳۱ درباره چه موضوعاتی بحث و در صورت لزوم تصمیم‌گیری خواهند کرد. کشورها درباره گنجاندن موضوعات در این دستورکار مذاکره می‌کنند و سپس آن را پس از توافق، به صورت اجماعی تصویب می‌کنند. چانه‌زنی‌های دقیقه نودی بر سر واژگان، امری متداول است و کشورهای تولیدکننده نفت و گاز پیش‌تر از سیستم اجماعی برای تضعیف تعهدها در زمینه گذار از سوخت‌های فسیلی آلاینده استفاده کرده‌اند.این وضعیت باعث شده است درخواست‌ها برای جایگزینی نظام اجماع با نظام رای‌گیری اکثریتی، به‌ویژه در پرتو پیشرفت خطرناک‌گونه کند به سوی اهداف اقلیمی، بلندتر و جدی‌تر شود.در کوپ۳۱ درباره چه موضوعاتی بحث می‌شود؟ برق‌رسانی و هدف «۳۵ تا ۳۵»احتمالاً موضوع برق‌رسانی بر مذاکرات تسلط خواهد داشت، زیرا ترکیه از کشورها خواسته است به هدف «۳۵ تا ۳۵» متعهد شوند؛ یعنی سهم برق در تامین انرژی جهان تا سال ۲۰۳۵ از حدود ۲۰ درصد کنونی به ۳۵ درصد برسد. ما در این گزارش به این طرح و دلایل تردید کارشناسان نسبت به آن پرداخته‌ایم.برق‌رسانی به معنای جایگزینی دستگاه‌ها، سامانه‌ها یا فرآیندهایی است که به سوخت‌های فسیلی یا دیگر منابع غیربرقی متکی هستند، با آن‌هایی که با برق کار می‌کنند. «کلایمت اکشن ترکر» در گزارشی تازه اعلام کرده است دولت‌ها اگر بخواهند به هدف ۳۵ تا ۳۵ برسند، باید با سرعتی بسیار بیشتر برق‌رسانی کنند؛ در واقع چهار برابر سریع‌تر. این گزارش می‌گوید: «سیاست‌های کنونی تنها ۲۸ درصد را تا سال ۲۰۳۵ محقق می‌کنند و در مسیری قرار دارند که آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) آن را با حدود ۲.۵ درجه سانتی‌گراد گرمایش تا سال ۲۱۰۰ مرتبط می‌داند.»تاف: گذار از سوخت‌های فسیلیبا این حال کارشناسان یادآور می‌شوند که برق‌رسانی تنها به اندازه پاک بودن منبع انرژی‌ای است که آن را تامین می‌کند. ساموئل گوره، تحلیل‌گر سیاست اقلیم و انرژی در «کلایمت آنالیتیکس» که شریک «کلایمت اکشن ترکر» است، هشدار داد: «اگر برق‌رسانی به تنهایی انجام شود، کشورها می‌توانند با افزودن برق به سامانه موجود (مثلاً مراکز داده) یا حفظ و حتی افزودن سوخت‌های فسیلی در سامانه‌های تولید برق، هدف [۳۵ تا ۳۵] را محقق کنند.»او افزود: «برق‌رسانی تنها زمانی از افزایش بیش از حد دما جلوگیری می‌کند که برق به طور پاک تولید شود و به همین دلیل است که این هدف باید بخشی از بسته‌ای در کنار اهداف مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری باشد که در کوپ۲۸ مورد توافق قرار گرفت.»گذار از سوخت‌های فسیلی، یا همان تاف، هم‌اکنون به یکی از محورهای مناقشه در بحث‌های پیرامون این نشست بدل شده است. با این حال، این موضوع در دستورکار رسمی مذاکرات کوپ۳۱ جای نخواهد داشت.در کوپ۲۸ در دوبی، سه سال پیش، کشورها برای نخستین بار تعهد کردند از سوخت‌های فسیلی گذار کنند. از آن زمان به بعد، پیشرفت متوقف شده است؛ به طوری که در متن نهایی کوپ۳۰ حتی اشاره‌ای به سوخت‌های فسیلی نشد. با این حال، کشور میزبان، برزیل، پیش از واگذاری میزبانی به ترکیه، یک نقشه‌راه جهانی داوطلبانه برای این گذار منتشر کرد.ترکیه که در آن سال گذشته، زغال‌سنگ بزرگ‌ترین منبع تولید برق بوده است، همچنان بر این موضع اصرار دارد که سوخت‌های فسیلی برای تامین امنیت انرژی ضروری‌اند. وزیر انرژی این کشور، آلپارسلیان بایراکتار، از یک «دوره گذار عادلانه» دفاع کرده است تا از کسانی که در معادن زغال‌سنگ کار می‌کنند حمایت شود و همزمان نگرانی‌هایی درباره تامین مالی این گذار مطرح کرده است.با این حال، بحران انرژی امسال که در پی جنگ ایران به وجود آمد، بسیاری از کشورهای واردکننده نفت و گاز را واداشته است تا به نام امنیت، تولید انرژی‌های تجدیدپذیر داخلی را افزایش دهند.گزارش «Renewables 2026 (منبع به زبان انگلیسی)» آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پیش‌بینی می‌کند در سال‌های پیش رو، رشد انرژی‌های تجدیدپذیر در دامنه گسترده‌تری از کشورها تقویت شود، زیرا دولت‌ها به دنبال کاهش وابستگی خود به سوخت‌های وارداتی و قیمت‌های ناپایدار هستند.اتحادیه اروپا که هدف خود را کاهش ۹۰ درصدی انتشارها تا سال ۲۰۴۰ تعیین کرده است، استدلال می‌کند که فاصله گرفتن از سوخت‌های فسیلی مسئله‌ای مرتبط با امنیت انرژی است. این بلوک برای اجرای سریع‌تر تعهدات موجود فشار می‌آورد، از جمله سه برابر کردن ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر و دو برابر کردن بهره‌وری انرژی تا سال ۲۰۳۰.در اروپا، آلمان، فرانسه و هلند از پیش نقشه‌راه‌های خود را برای گذار از سوخت‌های فسیلی تدوین کرده‌اند. کارشناسان هدف سال ۲۰۴۵ آلمان را بسیار کم‌استاندارد دانسته و اضافه کرده‌اند که تامین مالی پروژه‌های سوخت فسیلی در خارج از کشور در این برنامه خروج لحاظ نشده است.کاهش متان و «پیمان جهانی متان» کوپ۳۱ آغازگر فرایند دومین ارزیابی جهانی یا «گست۲» خواهد بود؛ فرایند دو ساله‌ای برای سنجش پیشرفت به سوی اهداف تعیین‌شده در توافق پاریس سال ۲۰۱۵، از جمله تعهد برای نگه داشتن افزایش دمای جهانی به میزان بسیار کمتر از ۲ درجه نسبت به سطح پیشاصنعتی و در حالت ایده‌آل در حد ۱.۵ درجه.سازمان ملل در ماه سپتامبر هشدار داد که جهان در مسیر عبور از سقف ۱.۵ درجه قرار دارد، زیرا کشورها در عمل به تعهدات خود برای مهار انتشار گازهای گلخانه‌ای گرمازا دچار لغزش شده‌اند.مراد کوروم، وزیر محیط زیست ترکیه و رئیس منتخب کوپ۳۱، پیش از برگزاری نشست گفت: «ما چشم‌پوشی نخواهیم کرد و سطح جاه‌طلبی خود را پایین نخواهیم آورد. هدف ۱.۵ درجه‌ای همچنان قطب‌نمای ماست و وظیفه ما این است که هر آن‌چه در توان داریم برای بازگشت به این مسیر انجام دهیم.»در کنار استفاده از انرژی پاک‌تر، هدف گرفتن انتشار متان به عنوان یک پیروزی قابل دستیابی در کوتاه‌مدت مورد ستایش قرار گرفته است.هرچند متان در مقایسه با دی‌اکسیدکربن، بسیار سریع‌تر در جو تجزیه می‌شود، حدود ۱۰ تا ۱۲ سال در برابر چندین قرن، اما در بازه زمانی ۲۰ ساله، حدود ۸۰ برابر توان بیشتری برای به دام انداختن گرما در جو دارد. این بدان معناست که حتی کاهش‌های اندک می‌تواند تاثیر بزرگی بر میزان افزایش دمای کوتاه‌مدت داشته باشد.در کوپ۲۶ در سال ۲۰۲۱، بیش از ۱۵۰ کشور به «پیمان جهانی متان» پیوستند؛ تعهدی داوطلبانه برای کاهش دست‌کم ۳۰ درصدی انتشار متان ناشی از فعالیت‌های انسانی تا سال ۲۰۳۰ نسبت به سطح سال ۲۰۲۰ که می‌تواند از بیش از ۰.۲ درجه گرمایش جهانی تا سال ۲۰۵۰ جلوگیری کند.متان را می‌توان در چندین جبهه مهار کرد؛ از کاهش نشت و مشعل‌سوزی در فعالیت‌های نفت و گاز گرفته تا بهبود مدیریت دام و راندمان خوراک در کشاورزی و مدیریت انتشار متان از محل‌های دفن زباله و فاضلاب.اتحادیه اروپا به‌تازگی تلاش کرد اجرای مقرراتی را به تعویق بیندازد که واردات سوخت‌های فسیلی را ملزم می‌کند همان استانداردهای کشورهای عضو را در زمینه شناسایی و تعمیر نشت متان رعایت کنند. این اتحادیه اعلام کرد این اقدام به حفظ امنیت انرژی و کاهش فشارهای بازار در بخش‌های نفت و گاز کمک خواهد کرد.با این حال، اتحادیه اروپا هم‌میزبان نشست وزارتی درباره «پیمان جهانی متان» در کوپ۳۱ خواهد بود؛ جایی که دولت‌ها درباره این ابتکار مذاکره و برای اجرای آن هماهنگی خواهند کرد. ترکیه نیز دستورکار اقدام جداگانه‌ای درباره «صفر زباله» و کاهش متان با تمرکز بر انتشارهای بخش مدیریت پسماند طراحی کرده است.در ماه اکتبر، آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا، تدابیر حفاظتی سال ۲۰۲۴ را که انتشار متان از بخش نفت و گاز را محدود می‌کرد، لغو کرد. در حالی که اعضای کنگره و شرکت‌های آمریکایی در کوپ۳۱ حضور خواهند یافت، اما هیات رسمی‌ای از این کشور، که پس از چین دومین منتشرکننده بزرگ گازهای گلخانه‌ای در جهان است، شرکت نخواهد کرد. دلیل آن این است که ترامپ این کشور را از توافق پاریس خارج کرد و روند خروج از کنوانسیون چارچوب سازمان ملل در مورد تغییرات اقلیمی را آغاز کرده است.تامین مالی اقلیم: چه کسی هنگام وقوع فاجعه هزینه می‌پردازد؟انتظار می‌رود موضوع پول یکی از بحث‌برانگیزترین مسائل در آنتالیا باشد، به‌ویژه برای تامین مالی سازگاری و جبران خسارت و زیان در کشورهایی که بیش از همه در برابر فجایع اقلیمی آسیب‌پذیرند، مانند کشورهای در حال توسعه و دولت‌های جزیره‌ای کوچک.در کوپ۲۹ در باکو در سال ۲۰۲۴، کشورهای توسعه‌یافته توافق کردند تا سال ۲۰۳۵ دست‌کم سالانه ۳۰۰ میلیارد دلار (۲۶۸ میلیارد یورو) برای کشورهای در حال توسعه بسیج کنند؛ بخشی از هدف گسترده‌تر ۱.۳ تریلیون دلاری (۱.۶۳ تریلیون یورو) از منابع عمومی و خصوصی. در کوپ۳۰ سال گذشته، دولت‌ها توافق کردند که برای دست‌کم سه برابر کردن تامین مالی سازگاری تا سال ۲۰۳۵ تلاش کنند، اما بدون آن‌که درباره خط پایه، نقش پرداخت‌کنندگان یا شیوه پرداخت این منابع توافقی حاصل شود.گزارش «برنامه محیط زیست سازمان ملل» که چند روز پیش از نشست منتشر شد، نشان داد حتی سه برابر شدن تامین مالی عمومی بین‌المللی فعلی برای سازگاری، تنها ۲۳ تا ۲۹ درصد نیازهای کشورهای در حال توسعه را پوشش می‌دهد.این‌که این شکاف از کجا پر می‌شود و چگونه به کسانی که بیش از همه به آن نیاز دارند می‌رسد، انتظار می‌رود در کانون مذاکرات کوپ۳۱ قرار گیرد.خارج از مذاکرات: آیا اعتراض در کوپ۳۱ مجاز خواهد بود؟ برای سازمان‌های غیردولتی ترکیه، کوپ۳۱ می‌تواند فرصتی نادر برای شنیده شدن باشد؛ در کشوری که فعالان می‌گویند فضای اعتراض عمومی در آن به طور مستمر در حال محدود شدن است.«اجلاس مردمی اقلیم»، ابتکار ریشه‌ای متشکل از بیش از ۱۰۰ سازمان و فرد، همزمان با مذاکرات از ۹ نوامبر برگزار خواهد شد. چیدم اوزباش به خبرگزاری فرانسه گفت بیش از ۱۰۰۰ نفر و ۳۰۰ سازمان از ۱۰۰ کشور برای شرکت ثبت‌نام کرده‌اند. هفته نخست بر آشکار کردن خواسته‌های آن‌ها متمرکز خواهد بود و در هفته دوم، نشست‌های فوروم و جلسات پایش عصرگاهی برای بررسی پیشنهادهایی که آن‌ها آن را «سرسبز‌نمایی» می‌دانند، برگزار می‌شود. یک راهپیمایی بزرگ برای ۱۴ نوامبر برنامه‌ریزی شده است و انتظار می‌رود اتحادیه‌ها و گروه‌های حقوق بشری به آن بپیوندند.فعالان امیدوارند که کوپ، به عنوان گردهمایی جامعه مدنی، با سرکوب‌هایی مشابه نشست ناتو در ماه ژوئیه در آنکارا روبه‌رو نشود؛ نشستی که در آن پلیس بیش از ۴۴۰۰ نفر را به اتهامات مرتبط با تروریسم، از جمله روزنامه‌نگاران، رهبران جامعه مدنی و بیش از ده داوطلب محیط زیستی بازداشت کرد. اما آن واقعه نشان داد که چگونه فضا می‌تواند به سرعت محدود شود و اوزلم کاتیسوز از «شبکه اقدام اقلیمی ترکیه» هشدار داده است که بازداشت‌ها می‌تواند در هر زمانی رخ دهد.گروه‌های ترکیه‌ای همچنین می‌خواهند در روند داخلی تصمیم‌گیری نیز نقش داشته باشند. «شبکه اقلیم ترکیه» که ائتلافی از ۱۵ سازمان است، به دنبال دسترسی به مذاکره‌کنندگان است، هرچند سازوکار مشورتی رسمی وجود ندارد. کاتیسوز از نمایندگان مهمان خواسته است اظهارات ریاست نشست را با واقعیت‌های داخل کشور، از جمله نیروگاه‌های زغال‌سنگ جدیدی که هنوز در حال توسعه است، مقایسه کنند.