واکنش فزاینده پاکستان به تروریسم فرامرزی

تنش ها بین پاکستان و افغانستان بار دیگر در حال افزایش است، زیرا هر دو کشور در چند روز گذشته آتش و همچنین اتهامات وارد شده به یکدیگر را درگیر کرده اند. شعله ور شدن کنونی پیامد مستقیم حمله تروریستی به مسجدی در شهر کوهات در شمال غرب پاکستان در 18 سپتامبر است که در آن حداقل 31 نفر از جمله 16 پرسنل پلیس کشته و بیش از 100 نفر زخمی شدند. پس از خنثی کردن مهاجمان پس از یک درگیری مسلحانه چند ساعته، پاکستان حملات هوایی تلافی جویانه ای را علیه مواضع ادعایی حافظ گل بهادر به رهبری اتحاد المجاهدین پاکستان (IMP) آغاز کرد.

مسئولیت حمله و متحد ایدئولوژیک آن، تحریک طالبان پاکستان (TTP)، در استان های پکتیکا و کنر افغانستان در روز 21 سپتامبر را بر عهده گرفت. پاکستان ادعا کرد که 28 تروریست را در این حملات کشته است. دولت طالبان افغانستان به جای درگیر کردن پاسگاه های مرزی پاکستان با مسلسل و خمپاره مانند بسیاری از موارد قبلی، در ساعات اولیه 23 سپتامبر، هواپیماهای بدون سرنشین را از خاک خود علیه پاکستان پرتاب کرد.

به گفته مقامات پاکستانی، هشت پهپاد توسط پدافند هوایی پاکستان سرنگون شده است. تهاجم هواپیماهای بدون سرنشین افغان هیچ تلفات یا آسیبی به زیرساخت‌های غیرنظامی یا نظامی در پاکستان وارد نکرد. سخنگوی رئیس جمهور پاکستان آنها را به عنوان "اسباب بازی های پرنده" ترسناک رد کرد. با این حال، اسلام آباد حملات هوایی تازه ای را در افغانستان انجام داد و 10 مکان مختلف را در ساعات اولیه 24 سپتامبر هدف قرار داد. وزیر اطلاعات پاکستان تأیید کرد که دور دوم حملات در واقع پاسخی به تهاجمات پهپادهای افغان بوده است.

از قضا، حمله تروریستی کوهات یک روز پس از ورود ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه به اسلام آباد در پی سفرش به افغانستان رخ داد. کالین به تلاش های ترکیه برای میانجیگری برای صلح بلندمدت بین دو کشور ادامه می داد. کابل قبلا عدم اشتیاق خود را نسبت به میانجیگری ترکیه ابراز کرده بود که ملا هیبت الله آخون زاده رهبر طالبان از دیدن کالین در قندهار امتناع کرد و طبق گزارش ها او را "غرب زدگی" خطاب کرد. سپس شناسایی یکی از بمب گذاران انتحاری توسط اسلام آباد به عنوان یک تبعه افغانستان و وقایع بعدی، سرنوشت این بمب گذاران را رقم زد.

تلاش های صلح جاری ترکیه و قطر. در حالی که نیروهای امنیتی پاکستان و افغانستان به تیراندازی در سراسر مرزها و اتهامات در رسانه ها ادامه می دهند، این سوال در ذهن بسیاری وجود دارد که آیا به زودی میانجیگری معنادار بین دو کشور امکان پذیر است یا خیر. به نظر می رسد پاسخ کوتاه «نه» باشد. در اینجا توضیح طولانی تر برای آن وجود دارد. با نگاهی به واکنش‌های جنبشی پاکستان به حملات تروریستی که مقامات این کشور با پناهگاه‌های امن تروریست‌ها در آن سوی مرز در افغانستان مرتبط هستند، می‌توان فاصله‌ای از گذشته را از اکتبر سال گذشته تشخیص داد.

با وجود اینکه اسلام آباد ادعا می کند که افغانستان با حملات تروریستی قبلی نیز ارتباط دارد، اما واکنش های جنبشی آن پراکنده و محتاطانه بود. اولین گزارش استفاده پاکستان از زور در داخل افغانستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت 2021 در آوریل 2022 و پس از یک حمله تروریستی در منطقه وزیرستان شمالی در مرز افغانستان رخ داد.

در آن زمان، وزارت خارجه پاکستان حتی حملات هوایی را تایید نکرد، حتی اگر دولت طالبان افغانستان در مورد آن به شورای امنیت سازمان ملل شکایت کرد و تیراندازی تلافی جویانه محدودی را علیه پاسگاه های مرزی پاکستان آغاز کرد. دو سال بعد، در مارس 2024، پاکستان بار دیگر با حملات هوایی در داخل افغانستان پس از یک حمله تروریستی در وزیرستان شمالی پاسخ داد.

این بار، وزارت خارجه پاکستان به سرعت این حمله را تایید کرد، اما سخنگوی آن با عجله اضافه کرد که اسلام آباد "به حاکمیت و تمامیت ارضی افغانستان احترام می گذارد و مشتاقانه منتظر همکاری با افغانستان است". در یک نشست خبری بعدی، وزارت خارجه حتی تصریح کرد که اقداماتش علیه دولت یا مردم افغانستان نبوده است. واکنش حکومت طالبان افغانستان نیز سنجیده شد.

حتی با وجود اینکه ادعا می‌کرد که حملات فرامرزی علیه پست‌های پاکستان انجام داده است، که توسط مردم محلی تأیید شده بود، آسیب به پرسنل و زیرساخت‌ها محدود بود. مانند آوریل 2022، بحران به سرعت کاهش یافت. در دسامبر 2024 پاکستان دور دیگری از حملات هوایی را در داخل افغانستان در پاسخ به یک حمله تروریستی انجام داد.

اگرچه این حملات هوایی در زمانی انجام شد که محمد صادق، نماینده ویژه پاکستان در امور افغانستان پس از از سرگیری مسئولیت های خود در این سمت، برای اولین بار از کابل بازدید کرد، اما پیامدهای پس از آن از الگوی مشابهی با آوریل 2022 و مارس 2024 پیروی کرد. با این حال، در اکتبر 2025، اوضاع به طور قابل توجهی تغییر کرد.

پاکستان نه تنها یک حمله هوایی در قلب کابل و هدف قرار دادن رئیس تحریک طالبان پاکستان انجام داد، بلکه به آتش تلافی جویانه فرامرزی افغانستان به پاسگاه های مرزی پاکستان با شدتی بسیار بیشتر از نمونه های قبلی پاسخ داد. این منجر به تشدید سریع درگیری شد و قطر و ترکیه را وادار کرد تا تلاش‌های دیوانه‌واری برای آتش‌بس و همچنین نزدیکی طولانی‌مدت انجام دهند.

در حالی که آتش بس برای مدتی برقرار بود، مذاکرات در مورد امضای توافق نامه صلح بلندمدت بین افغانستان و پاکستان ناموفق ماند و منجر به یک بن بست دیپلماتیک متشنج شد که از آن زمان تاکنون ادامه دارد. در فوریه 2026، زمانی که پاکستان یک عملیات نظامی طولانی مدت را با هدف خنثی کردن تروریست ها در داخل خاک افغانستان از طریق استفاده مداوم از نیروی هوایی آغاز کرد، اوضاع بدتر شد. بنابراین اکتبر 2025 از گذشته فاصله گرفت و فوریه 2026 استفاده از قدرت اجباری را به یک هنجار تبدیل کرد.

دلیل عادی‌سازی جدید، شکست ماه‌ها دیپلماسی دوجانبه و سه‌جانبه بود که از مارس 2025 آغاز شد، زمانی که صادق پس از افتضاح دسامبر 2024 دوباره برای گفت‌وگو به کابل سفر کرد. سفر او راه را برای سفر اسحاق دار معاون نخست وزیر و وزیر خارجه پاکستان به کابل در ماه آوریل هموار کرد. وزارت خارجه پاکستان به صراحت سفر دار را به عنوان بخشی از تلاش آن برای توسعه "روابط خوب، دوستانه و همسایگی" با افغانستان توصیف کرد. از ماه مه تا اوت، اسلام آباد به طور قابل توجهی این مسیر دیپلماتیک را با مشارکت چین تشدید کرد.

در ماه می، پاکستان، چین و افغانستان یک نشست سه جانبه وزیر امور خارجه در پکن برگزار کردند که در آن سه طرف بر تقویت ارتباطات، همکاری اقتصادی، ارتباط منطقه ای و همکاری امنیتی توافق کردند. چین و پاکستان نیز از گسترش کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) به افغانستان حمایت کردند. این زمانی بود که پاکستان و افغانستان نیز توافق کردند که نمایندگی دیپلماتیک خود را از کاردار به سطح سفیر ارتقا دهند.

دار متعاقبا تعاملات دیپلماتیک را به عنوان پایه‌گذاری «تغییر کیفی» در روابط دوجانبه پاکستان با افغانستان توصیف کرد. در 7 جولای 2025، دو وزارت خارجه کانال دیگری را از طریق یک مکانیسم در سطح وزیر اضافی که تجارت، ترانزیت، امنیت، اتصال و اتباع افغان را پوشش می‌دهد، نهادینه کردند. دار در ماه های جولای و آگوست برای امضای قرارداد چارچوبی برای مطالعه امکان سنجی مشترک راه آهن ازبکستان- افغانستان-پاکستان و ششمین سه جانبه پاکستان-چین-افغانستان، دو دیدار متوالی از کابل داشت.

پاکستان حتی پس از زلزله سپتامبر 2025 به افغانستان کمک های بشردوستانه ارائه کرد. با وجود این همه دیپلماسی مثبت شدید، حملات تروریستی در داخل پاکستان با ارتباط ادعایی با افغانستان ادامه یافت. این همان چیزی است که اسلام آباد را وادار کرده است که از اکتبر 2025 به زور - نه دیپلماسی با افغانستان - به عنوان گزینه اصلی انتخاب شود، حتی اگر نتایج آن تغییر بسیار قابل بحث باشد.

از آنجایی که تشدید تنش به مردم دو طرف مرز آسیب می رساند، به نظر می رسد این تصور در میان محافل سیاسی پاکستان وجود دارد که اجبار بیشتر از دیپلماسی، طالبان را متقاعد می کند که از حمایت از تحریک طالبان پاکستان و گروه های وابسته به آن دست بکشند. و حتی اگر اینطور نباشد، شاید حداقل پاکستان با طالبان دست و پنجه نرم کند.