وضعیت جدید اتحادیه اروپا برای کانادا؟ اسراییل چندین دهه است که الگوی خود را زندگی کرده است

اورسولا فون در لاین در 16 سپتامبر در استراسبورگ پیشنهاد قابل توجهی ارائه کرد. با حضور مارک کارنی، نخست وزیر کانادا، رئیس کمیسیون اروپا در را به روی کانادا باز کرد که به عنوان اولین "عضو وابسته اتحادیه اروپا" شناخته شود. تنها یک مشکل وجود دارد. اتحادیه اروپا چنین وضعیتی ندارد. عضویت وابسته در معاهدات اتحادیه اروپا وجود ندارد.

هیچ بسته مشخصی از حقوق و تعهدات ضمیمه آن، هیچ مکان از پیش تعیین شده برای یک عضو وابسته در نهادهای اتحادیه، و هیچ توافقی در مورد میزان دسترسی به بازار واحد وجود ندارد. فون در لاین قبل از اینکه اروپا این مؤسسه را طراحی کند، نامی ارائه کرد. اما بروکسل نیازی به شروع با یک برگه سفید ندارد. باید به اسرائیل نگاه کند. کانادا ممکن است در واقع اولین کشوری باشد که به طور رسمی به هر وضعیت جدیدی که اتحادیه اروپا در نهایت آن را «عضویت وابسته» می‌نامد، تبدیل شود. اما به سختی می تواند اولین کشوری باشد که فضای بین عضویت و سکونت دارد

د یک رابطه عادی با کشور ثالث. اسرائیل نزدیک به هفت دهه را صرف ساختن یک نسخه از چنین روابطی کرده است: ادغام بدون عضویت. داستان تقریبا به محض خود پروژه اروپایی آغاز شد. در آوریل 1958، تنها چند ماه پس از لازم‌الاجرا شدن معاهده رم، اسرائیل پس از یونان و ایالات متحده سومین کشوری شد که خواستار ایجاد یک نمایندگی دیپلماتیک در جامعه اقتصادی اروپا در بروکسل شد.

روابط دیپلماتیک کامل در فوریه 1959 دنبال شد. و اسرائیل چیزی بیش از تجارت می خواست. از همان ابتدا، سیاستگذاران اسرائیلی به دنبال ارتباط با جامعه در حال ظهور بودند. جاه طلبی اسرائیل اساسا سیاسی و همچنین اقتصادی بود. اسراییل سرانجام توافقاتی را پذیرفت که در ارتباط نبودند، اما هدف بزرگ‌تر این بود که در کنار پروژه اروپایی در حال توسعه، جایگاهی به رسمیت شناخته شود. آنچه اسرائیل در اواخر دهه 1950 از اروپا می‌خواست در سال 2026 به‌طور شگفت‌آوری آشنا به نظر می‌رسد: یک کشور غیرعضو چقدر می‌تواند بدون پیوستن به پروژه اروپایی به آن نزدیک شود؟

در طی دهه‌ها، اسرائیل و اروپا پیوندهای خود را لایه به لایه ایجاد کردند. توافقنامه انجمن اتحادیه اروپا و اسرائیل در سال 1995 که در سال 2000 لازم الاجرا شد، چارچوب نهادی مرکزی را ایجاد کرد. سیاست همسایگی اروپا بعدا یک برنامه اقدام برای نزدیک کردن اسرائیل به سیاست‌ها و برنامه‌های اروپایی اضافه کرد. همکاری ها به تحقیقات و نوآوری، حمل و نقل هوایی، داروسازی، آموزش و همکاری های نظارتی گسترش یافت. بزرگترین شریک تجاری اسرائیل امروز این روابط به طور قابل توجهی به دوردست می رسد.

اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری اسرائیل است که 31.7 درصد از تجارت کالاهای اسرائیل را در سال 2025 به ارزش 43.3 میلیارد یورو به خود اختصاص داده است. اسرائیل در افق اروپا شرکت می کند. توافقنامه هوانوردی اتحادیه اروپا و اسرائیل بازارهای هوانوردی اسرائیل و اروپا را به هم متصل می کند، در حالی که توافق دیگری تجارت دارو را تسهیل می کند. اسرائیل همچنین در سیستم پان یورو مدیترانه ای از قوانین مبدا شرکت می کند. این عضویت در اتحادیه اروپا نیست.

اما این یک رابطه متعارف بین دو بازار جداگانه نیست. تقریبا دو دهه پیش، جوئل پیترز و من منطق پشت این ترتیب را به عنوان "ادغام بدون عضویت" توصیف کردیم. ما یک مشارکت اروپایی و اسرائیلی را پیشنهاد کردیم که عمدا زیر عضویت کامل قرار می‌گیرد و در عین حال فراتر از توافقنامه انجمن موجود است.

این برنامه همکاری سیاسی عمیق‌تر، مشارکت اسرائیل در آژانس‌ها و برنامه‌های اروپایی، هم‌گرایی تدریجی با بخش‌های مربوط به قوانین اروپایی، و دسترسی بیشتر به بازار واحد را پیش‌بینی می‌کرد. هدف آماده‌سازی اسرائیل برای الحاق نهایی نبود. این بود که بدانیم ادغام اروپا نباید به مرزهای رسمی اتحادیه ختم شود. اسرائیل تنها سابقه نیست.

سوئیس توسعه یافته ترین نمونه اتحادیه اروپا را از ادغام بخش به بخش خارج از عضویت، با توافقنامه های گسترده ای که آن را به بخش های بزرگی از بازار واحد و برنامه های اروپایی متعدد متصل می کند، ارائه می دهد. اما سوئیس از نظر جغرافیایی و اقتصادی در اروپا قرار دارد. اسرائیل درس متفاوتی ارائه می دهد: کشوری خارج از اروپای جغرافیایی، بدون چشم انداز عضویت واقع بینانه، با این وجود می تواند عمیقا با بخش های منتخب سیستم اروپایی مرتبط شود. این تمایز ناگهان بسیار فراتر از اسرائیل اهمیت پیدا می کند. کارنی عضویت کانادا در اتحادیه اروپا را رد کرده است.

چیزی که اتاوا در عوض به دنبال آن است، چیزی است که او آن را "اتحاد منحصر به فرد" نامیده است که در تجارت، دفاع، فناوری، انرژی و مواد معدنی حیاتی گسترش می یابد. کانادا از طریق مشارکت خود در برنامه دفاعی SAFE اتحادیه اروپا به ساختارهای دفاعی اروپا نزدیکتر شده است. در اینجا قیاس با اسرائیل محدودیت هایی دارد. ادغام اسرائیل از طریق همکاری های اقتصادی، نظارتی، علمی و بخشی به طور گسترده توسعه یافته است. این طرحی برای بعد دفاعی و امنیتی که کانادا و اتحادیه اروپا اکنون در نظر دارند ارائه نمی کند.

اگر عضویت وابسته در نهایت شامل تدارکات دفاعی و هماهنگی استراتژیک باشد، بروکسل در حال ساخت چیز جدیدی خواهد بود. اما تجربه اسرائیل مدلی برای چگونگی ایجاد چنین رابطه ای ارائه می دهد. روابط نزدیکتر نباید همه یا هیچ باشد. آنها می توانند بخش به بخش پیش بروند. سیستم های تحقیقاتی می توانند بدون عضویت سیاسی به هم متصل شوند. بازارهای هواپیمایی می توانند باز شوند. مقررات می توانند در مناطق انتخاب شده همگرا شوند. برنامه های اروپایی می توانند کشورهای غیرعضو را بپذیرند. با تغییر شرایط سیاسی و منافع متقابل می توان زمینه های همکاری جدیدی را اضافه کرد.

هیچ یک از این موارد لزوما مستلزم حقوق کامل نهادی یک کشور عضو اتحادیه اروپا نیست. روابط اتحادیه اروپا و اسرائیل در حال حاضر در حال تجربه یک دوره تنش شدید سیاسی است. نهادهای اتحادیه اروپا درباره تبعیت اسرائیل از مفاد حقوق بشر توافقنامه انجمن و محدودیت‌های احتمالی در بخش‌هایی از روابط بر سر جنگ غزه بحث کرده‌اند. این مدل را باطل نمی‌کند. چیزی مهم را در مورد آن نشان می دهد. پیوندهای عمیق نهادی اختلافات سیاسی را از بین نمی برد.

آنها ساختارهایی را ایجاد می کنند که در آن همکاری، مشروطیت و تضاد می توانند همزیستی داشته باشند. بنابراین، کانادا شکافی را در ساختار سازمانی اتحادیه اروپا آشکار کرده است. کشورهایی هستند که ممکن است خیلی بیشتر از یک توافق تجاری بدون عضویت بخواهند. سوئیس نشان می دهد که این اصل تا چه حد می تواند در اروپا گسترش یابد. اسرائیل نشان می دهد که می تواند فراتر از آن گسترش یابد. کانادا اکنون ممکن است یک بعد استراتژیک و دفاعی اضافه کند که هیچ مدلی به طور کامل ارائه نمی دهد. کانادا همچنان می تواند اولین کشوری باشد که به طور رسمی به عنوان عضو وابسته اتحادیه اروپا تعیین شده است.

اما این کشور وارد قلمرویی خواهد شد که اروپا برای چندین دهه در حال کاوش بوده است. سوال کانادایی این است که چگونه یک کشور می تواند بدون عضویت در اتحادیه اروپا بسیار نزدیکتر شود. نام ممکن است جدید باشد. بیشتر مدل اینطور نیست. نویسنده یک کارشناس ارشد در موسسه سیاست مردم یهودی (JPPI) و استاد مطالعات اروپایی و روابط بین‌الملل در گروه سیاست و دولت در دانشگاه بن گوریون نقب است.