وعده شکسته یک خانه در اسپانیا

معترضان در Puerta del Sol در جریان تظاهراتی علیه بحران مسکن اسپانیا در مادرید، اسپانیا، در 2 اکتبر 2026 تجمع کردند. —Enrique Romanos Tardio-NurPhoto-Getty Images

تعداد کمی از آرزوها به اندازه آرزوی مردن در خانه، احاطه شده توسط افراد خود و توسط اشیاء و دیوارهایی که یک زندگی کامل در آنها ذخیره شده است، متواضعانه و به طور گسترده مشترک هستند. شاید به همین دلیل است که مرگ ماریکارمن آباسکال 87 ساله در بیمارستانی در مادرید - 14 روز پس از بیرون آمدن او با برانکارد از آپارتمانی که از 17 سالگی در آن زندگی می کرد - عمیقا کشوری را تحت تأثیر قرار داده است که مدت ها گمان می برد که این آرزو متعلق به گذشته است.

در صبح روز 23 سپتامبر، ماریکارمن از آپارتمانش در محله مطلوب ایبیزا در نزدیکی پارک ال رتیرو و مرکز شهر مادرید بیرون آورده شد، در حالی که صدها همسایه و فعال تلاش کردند جلوی اخراج او را در ورودی ساختمان بگیرند. در همان هفته، نام او در سراسر Puerta del Sol، میدانی برجسته در قلب مادرید طنین انداز شد، جایی که هزاران نفر اعتراض کردند و این شعار را سر دادند: ¡Ni una Maricarmen más! (نه یک ماریکارمن بیشتر!)

دولت نخست وزیر پدرو سانچز با عجله دو فرمان را برای توقف اخراج افراد آسیب پذیر تصویب کرد تا اینکه کنگره، مجلس سفلی پارلمان اسپانیا، آنها را رد کند. اپوزیسیون از طرف احزاب راست و راست افراطی، از جمله حزب استقلال کاتالونیا جونتس، که به سانچز کمک کرد تا در سال 2023 به قدرت برسد، آمد. سه روز پس از رای گیری، سانچز پارلمان را منحل کرد و انتخابات عمومی را در 29 نوامبر برگزار کرد.

به ندرت پیش می آید که یک دولت اروپایی در مورد مسکن سقوط کند. دولت ها اغلب با فساد، اختلافات بودجه، بدهی ها یا جنگ سرنگون می شوند. دولت سانچز با وجود اکثریت نامطمئن پارلمانی خود و عفو تفرقه‌انگیز و بحث‌برانگیز برای رهبران جدایی‌طلب کاتالونیا که در سال 2017 اقدام به جدایی کردند، دست به دست هم داده بود و این بهای حمایتی بود که برای به دست گرفتن قدرت لازم بود. اکنون، حداقل تا حدی، به خاطر چیزی که مدت‌ها در خلوت دوام آورده بود، به‌عنوان منبع شرم‌آوری و نه یک سؤال سیاسی، فروپاشیده است: مردم کجا و چگونه زندگی می‌کنند.

خانه ای برای خودت

مسکن به تنهایی دولت اسپانیا را که قبلا در محاصره رسوایی های فساد در حلقه داخلی خود و بحران مهاجرت در سئوتا قرار داشت، سرنگون نکرده است. همچنین مسکن صرفا به عنوان یک فریاد تجمع در آستانه یک انتخابات جنجالی عمل نکرده است. بلکه این مسائل را به سر می برد، الگویی که در سراسر جهان توسعه یافته شاهد آن هستیم، جایی که مسکن به منبع اصلی نابرابری تبدیل شده است.

نیویورک را در نظر بگیرید، جایی که زهران ممدانی سوسیالیست دموکرات با وعده مسدود کردن اجاره بها به عنوان شهردار انتخاب شد. یا برلین، جایی که حزب چپگرای Die Linke که در زمینه مسکن فعالیت می کند، در انتخابات ایالتی سپتامبر اول شد. این سؤال را ایجاد می کند: سؤال مسکن در مورد اسپانیا چه چیزی را آشکار می کند که به آن مسئولیت می دهد تا یک دولت را سرنگون کند؟ برای پاسخ به آن، باید به ورودی آن ساختمان در محله ایبیزا مادرید برگردیم.

ماریکارمن از اواسط دهه 1950 در این آپارتمان زندگی می کرد، زمانی که پدرش قرارداد اجاره ای را امضا کرد که بعدا به مادرش و پس از مرگ مادرش در سال 2005 به او منتقل شد. در سال 2018، شرکت املاک و مستغلات که مالک این ساختمان بود، به او پیشنهاد داد که آپارتمان را به قیمت حدود 250,000 یورو (280,829 دلار) بفروشد که مبلغی غیرقابل قبول برای یک مستمری بگیر است. در همان سال، Urbagestión Desarrollo e Inversión S.L.، یکی دیگر از شرکت های املاک، آپارتمان را خریداری کرد.

در سال 2020، این شرکت برای اخراج او شکایت کرد، با این استدلال که بر اساس قانون اجاره اسپانیا، حق ماریکارمن برای تمدید اجاره نامه تنها دو سال پس از مرگ مادرش در سال 2005 ادامه داشت و باید فسخ شود، مگر اینکه او واجد شرایط استثنا برای معلولیت باشد. Urbagestion، مالکان جدید، اجاره ای بیش از حدود 1400 یورو (1573 دلار) درخواست کردند. دادگاه به نفع صاحبان املاک رای داد.

ماریکارمن از نظر معیارهای متعارف فقیر نبود، با این حال تمام زندگی او به تصمیمی بستگی داشت که دیگران گرفته بودند - افرادی که قیمت خانه او را تعیین می کردند. مانند میلیون‌ها اسپانیایی دیگر که در هیچ آمار فقر دیده نمی‌شوند، او به اندازه‌ای بود که بتواند از پس آن بربیاید، اما به اندازه‌ای نبود که در برابر افزایش هزینه‌های ضروری مقاومت کند. برای برخی، این اجاره است که سهم زیادی از دستمزد آنها را مصرف می کند. برای دیگران، قبض برق و گرمایش در زمستان یا قیمت سوختی است که برای رفتن به محل کار نیاز دارند. برای ماریکارمن، این هزینه ماندن در خانه ای بود که 70 سال در آن زندگی کرده بود.

این هزینه ها اختیاری نیستند: مسکن، گرمایش و حمل و نقل نیازهای اولیه هستند.

این ضعف با ارقام سرفصل یک اقتصاد قوی پوشانده شده است. اقتصاد اسپانیا در سال 2025 دو برابر نرخ متوسط ​​منطقه یورو رشد کرد، با این حال از هر چهار نفر یک نفر در معرض خطر فقر یا محرومیت اجتماعی قرار دارد. وضعیت ماریکارمن یک ناهنجاری نبود، بلکه تجلی افراطی واقعیتی بود که میلیون‌ها نفری که خود را فقیر نمی‌دانند، اما در مقابل افزایش نرخ غیرقابل‌قابلیت واحدی ندارند، مشترک بودند.

این آسیب‌پذیری مسئله قدرت است، قدرت کسانی که قیمت خانه را تعیین می‌کنند، دیگران نمی‌توانند بدون از دست دادن خودشان از دست بدهند. این همچنین یک مسئله مسئولیت سیاسی است: کسانی که توانایی تعیین محدودیت ها را دارند ترجیح داده اند که این کار را نکنند. خانه صرفا مکانی برای خوابیدن نیست. این مخزن حافظه، منبعی از خودمختاری، بیانی از هویت است. این روشی است که کمدها به ترتیبی چیده شده اند که هیچ کس دیگری نمی فهمد، قفسه ای است که هنوز وسایل یکی از عزیزان درگذشته را نگه می دارد، آسانی یافتن هر شی با چشمان بسته.

این نظم صمیمی زمانی که شخصی به طور ناگهانی از خانه خود کنده می شود، به ویژه در سن 87 سالگی، از بین می رود.

برای Maricarmen

ماریکارمن به عنوان یک دختر 17 ساله به آپارتمانی در محله ایبیزا رسید و به عنوان یک زن 87 ساله روی برانکارد رفت و نتوانست وسایل خود را با خود ببرد. او تاریخچه‌ای داشت که هیچ دفتر ثبت ملکی نمی‌توانست آن را ثبت کند: چه کسی در آن ساختمان زندگی می‌کرد، محله قبل از ورود سرمایه‌گذاران چگونه بود و خانواده‌ها به تدریج از آن جا نقل مکان کردند.

تناقض این است که هیچ یک از نهادهای سیاسی، قضایی یا اداری که می توانستند از اخراج جلوگیری کنند، غیرقانونی عمل نکرده بودند. با پراکندگی گسترده مسئولیت، اخراج را می توان به عنوان یک بدبختی در نظر گرفت که هیچ کس خاص مقصر آن نیست. فیلسوف جودیت اسکلار هشدار داد که مرز بین بدبختی و بی عدالتی ثابت نیست. این بستگی به این دارد که یک جامعه مایل به جلوگیری یا کاهش آن باشد. چیزی که ممکن است زمانی به عنوان یک بدبختی پذیرفته شده باشد - یک بیماری همه گیر یا یک قحطی - زمانی به یک بی عدالتی سیستمیک تبدیل می شود که ابزار جلوگیری از آن در دسترس باشد اما استفاده نشده باشد.

اخراج ماریکارمن یک سال قبل پیش بینی شده بود. مقامات پیشنهادی برای خرید یا مصادره آپارتمان دریافت کرده بودند. با این حال، زمانی که پرونده در نهایت به تیتر خبرها تبدیل شد، تنها شش روز طول کشید تا صاحب ملک موافقت کند که با اجاره ای مقرون به صرفه بازگردد. اما ماریکارمن در بیمارستان درگذشت. شاکلار فیلسوف این بی‌عدالتی را «بی‌عدالتی منفعلانه» می‌نامید - نوعی بی‌عدالتی که توسط کسانی انجام می‌شود که می‌توانستند از آسیب جلوگیری کنند اما به سادگی اجازه می‌دادند اتفاق بیفتد.

او استدلال کرد که نهادها نمی توانند تنها داور بی عدالتی باشند، زیرا آنها تمایل دارند رنجی را که نمی خواهند مسئولیت آن را بپذیرند صرفا "تاسف بار" بدانند. این دقیقا همان چیزی است که هزاران نفر در زمان اشغال Puerta del Sol از پذیرش آن خودداری کردند.

Puerta del Sol قلب مادرید، کیلومتر صفر شبکه جاده ای اسپانیا است. همچنین در سال 2011، پس از سقوط مالی 2008 و در بحبوحه اقدامات ریاضتی تحمیل شده در سراسر منطقه یورو، هزاران جوان به عنوان بخشی از جنبش Indignados، معروف به 15-M، برای هفته ها اردو زدند، که اساسا سیاست اسپانیا را در دهه بعد متحول کرد. چیزی مشابه در شبی که معترضان میدان ماریکارمن را پر کردند اتفاق افتاد: صدها نفر تصمیم گرفتند به جای رفتن به خانه، چادر بزنند.

آن شهر موقت، با مجامع و شیفت هایش که به مراقبت متقابل اختصاص داشت، یک سوال را به بحث عمومی بازگرداند که نهادها آن را حل شده می دانستند: چه کسی پاسخگوی اتفاقاتی است که برای ماریکارمن رخ داده است؟ اعتراضات آنچه را که به عنوان بدبختی خصوصی یک زن مجرد به تصویر کشیده شده بود، به یک موضوع مسئولیت جمعی تبدیل کرده است.

آنچه در پی اخراج و مرگ ماریکارمن رخ داد، آینه جنبش ضد ریاضت اقتصادی 15 سال پیش است، که میراث آن اغلب با اقبال انتخاباتی احزاب جدیدی که به شکل گیری آن کمک کرد، سنجیده می شود، احزابی که از آن زمان به بعد ناپدید شده اند. اما میراث جنبش 15-M که الهام‌بخش اشغال وال استریت بود و مطبوعات بین‌المللی آن را «انقلاب اسپانیا» نامیدند، بیش از هر چیز، تغییر دیدگاهی بود که به خانواده‌هایی که خانه‌های خود را به دلیل نکول وام‌های مسکن از دست دادند، این امکان را داد تا تجربه خود را به‌عنوان یک بی‌عدالتی مشترک و نه شخصی در نظر بگیرند.

شکست

پس از اخراج ماریکارمن، این درک به Puerta del Sol بازگشت، اما بر یک سوال متفاوت متمرکز شد. در سال 2011، نگرانی این بود که آیا مردم می توانند کار پیدا کنند یا خیر. امروز، مشکل این است که حتی با داشتن یک شغل، دستمزدها دیگر برای ساختن یک زندگی مستقل بزرگسالان کافی نیست: برای تأمین هزینه‌های زندگی شخصی، یافتن زمان برای بزرگ کردن فرزندان، اطمینان از ماندن در جایی که فرد ریشه‌های خود را در آن جا گذاشته است. بنابراین جای تعجب نیست که جوانان اسپانیایی که در زمان برگزاری اولین اردوگاه پوئرتا دل سول کودک بودند، در اطراف یک پیرزن 87 ساله تجمع کردند.

مثال ماریکارمن این روایت را رد می‌کند که صاحبان املاک مسن‌تر را که از دوران مسکن ارزان‌تر سود می‌بردند، در مقابل مستاجران جوانی قرار می‌دهد که هزینه‌ها را پرداخت می‌کنند. ماریکارمن زنی مسن بود که خانه اش را اجاره کرده بود.

این جنبش شکافی را آشکار کرد که بین نسل‌ها رخ می‌دهد: بین کسانی که صاحب خانه هستند و کسانی که به اجازه دیگران برای ماندن در خانه خود وابسته هستند. جوانانی که توان مالی خروج از خانه‌های خانوادگی خود را ندارند، با زنی مسن که با اخراج مواجه شده بود، وجوه مشترکی یافتند و زندگی‌شان را در هر دو انتهای بزرگسالی رزرو می‌کردند که با نبود امنیتی که اسپانیا و اروپا وعده داده بودند مشخص شد.

وعده شکسته اسپانیا

به مدت نیم قرن، از زمان ایجاد وزارت مسکن تحت رهبری ژنرالیسیمو فرانسیسکو فرانکو در سال 1957 تا بحران مالی 2008، اسپانیا بر یک وعده تکیه داشت: اینکه کار در نهایت به مالکیت خانه تبدیل می شود، و اینکه یک خانه خانواده ها را در برابر بیماری، بیکاری یا آسیب پذیری های ناشی از کهولت در برابر کهولت تضمین نمی کند.

مالکیت خانه صرفا یک ترجیح فرهنگی در میان اسپانیایی‌ها نبود، بلکه یک پروژه سیاسی عمدی رژیم فرانکو بود که برای پرورش خانواده‌های باثبات و غیرسیاسی طراحی شده بود که برای دستیابی به تغییر، چیزهای زیادی برای از دست دادن داشتند. در اواخر دهه 1950، رژیم توانست اجاره را به عنوان یک شر ضروری که فقط برای افراد گذرا یا فقیر تحمل می شود، در نظر بگیرد، در حالی که از مالکیت خانه به عنوان تنها راه برای تأمین نظم و هماهنگی برای خانواده ها دفاع می کرد.

زیربنای این وعده فرانکوئیستی، مفهوم خاصی از تعلق بود که در آن حمایت نه از شهروندی بلکه از مالکیت دارایی ناشی می شد. در کشورهای اروپای شمالی، افراد به دلیل شهروندی خود در برابر بیماری یا هوس‌های پیری محافظت می‌شدند. در اسپانیا، چنین حفاظتی در درجه اول به داشتن خانه بستگی داشت. بنابراین مسکن به پایه نظم سیاسی تبدیل شد: وسیله ای بود برای خصوصی سازی امنیت، برای اعطای حمایت هایی که توسط دولت دموکراتیک در سایر نقاط اروپا به خانواده ها و خانه های آنها ارائه می شد.

در نهایت، کسانی که قادر به به دست آوردن خانه نبودند، نه تنها از نظر مادی در مضیقه بودند، بلکه از عضویت کامل در این بینش ملت نیز محروم شدند، و از این درک ملی از تعلق محروم شدند.

دولت‌های دموکراتیک اسپانیا این مدل را به ارث بردند و به دور از برچیدن آن، آن را تثبیت کردند. دولت‌های مختلف سیاسی بخش اجاره را تضعیف کردند، خرید خانه را برای دهه‌ها از طریق معافیت‌های مالیاتی یارانه پرداخت کردند، زمین‌ها را به روی توسعه باز کردند و اجازه دادند که سهام محدود مسکن یارانه‌ای بارها به بازار آزاد ختم شود - فرآیندی شگفت‌انگیز از خصوصی‌سازی از پشت در. همه اینها علیرغم وعده بسیار متفاوت مندرج در قانون اساسی 1978 آشکار شد: مسکن مناسب برای همه، با استفاده از زمین تنظیم شده برای جلوگیری از سفته بازی.

آن وعده قانون اساسی هرگز زندگی اسپانیایی را به ژرفای دوران فرانکوئیستی که هیچ کس به آن رأی نداده بود، شکل نداد. سپس بحران مالی 2008 فرا رسید: اعتبارات به طور ناگهانی خشک شد، بیکاری افزایش یافت و صدها هزار خانواده خانه هایی را از دست دادند که هنوز بدهی های وام مسکن بر روی آن ها بدهکار بودند.

بانک‌ها آپارتمان‌هایی را در اختیار داشتند که کسی نمی‌خواست بخرد. در سال 2012، در میان موجی از اقدامات ریاضتی، نخست وزیر ماریانو راخوی به دنبال کمک مالی اروپایی برای تقویت بخش بانکی بود. اسپانیا میلیاردها بودجه عمومی را به بانک ها سرازیر کرد که بیشتر آن هرگز بازپس گرفته نشد. بسیاری از این آپارتمان‌ها در نهایت به همراه هزاران واحد مسکونی عمومی که مقامات برای فروش آن‌ها انتخاب کردند، به صورت عمده به صندوق‌های سرمایه‌گذاری فروخته شد. خانه که قبلا در طی سال‌های حباب از یک منبع امنیتی به یک موضوع سفته‌بازی تبدیل شده بود، اکنون به یک دارایی در سبد سرمایه‌گذاری جهانی تبدیل شده است.

مسکن استیجاری که رژیم فرانکو آن را به عنوان پله ای برای مالکیت خانه تلقی می کرد، به سرنوشت نسلی تبدیل شد که هیچ مسیر دیگری ندیدند. تصمیماتی که در آن زمان گرفته شد، اکنون بهای سیاسی دارد، همانطور که در کشورهای دیگری که بحران مسکن هرگز واقعا به پایان نرسیده است، از جمله با ایالات متحده، که سیاست کنونی آن را نمی توان بدون حساب کردن خانه های از دست رفته و بانک های نجات یافته در سال 2008 درک کرد. در این محیط تجاری بود که ساختمان ماریکارمن دست به دست شد.

در اسپانیا، هشت سال دولت مترقی، که مسکن را رکن اصلی بلندپروازی های اعلام شده خود قرار داد، نتوانست این روند را معکوس کند. اولین قانون مسکن ملی کشور در دوران دموکراتیک، که در سال 2023 تصویب شد، بسیار دیر اجرا شد و پس از ممانعت از سوی چندین دولت محافظه‌کار منطقه‌ای، تنها تا حدی اجرا شد. وعده های توسعه مسکن عمومی نیز محقق نشد. کسانی که در قدرت بودند نتوانستند به این نارضایتی یک خروجی سازنده ارائه دهند و به آن اجازه دادند که به منبع دیگری از بی اعتمادی تبدیل شود.

تقسیم بندی در جامعه اسپانیا امروز بین افرادی که هنوز هم می توانند زندگی خود را 10 سال بعد تصور کنند و کسانی که نمی توانند زندگی خود را تصور کنند وجود دارد. مسکن جایی است که این خط به شدت ترسیم می شود: بدون مکان ثابت برای زندگی، برنامه ریزی برای هر چیزی بسیار دشوار است. جای تعجب نیست که افرادی که آینده‌شان در حال کوچک شدن است، یا به نظر می‌رسد به طور موثری بسته شده‌اند، گذشته را مکان قابل سکونت‌تری بیابند.

این یکی از منابع جذابیت راست افراطی است: در غیاب آینده ای که دموکراسی وعده داده بود، آرامش کشوری را ارائه می دهد که هرگز وجود نداشت، جایی که همه صاحب خانه بودند و هیچ خارجی برای رقابت برای آن نیامد. راست افراطی قبلا مهاجران را مسئول کمبود مسکن می دانست. نظرسنجی‌ها حاکی از آن است که جناح راست و راست افراطی می‌توانند اکثریت مطلق را در 29 نوامبر به دست آورند و اسپانیا را به جدیدترین کشور اروپایی تبدیل کنند که در آن راست افراطی سهمی از قدرت را به دست می‌آورد.

اما اسپانیا از جهاتی دیگر نیز به بقیه اروپا شباهت دارد. تقریبا همزمان با برافراشتن خیمه‌ها در سول، دانش‌آموزان دبیرستانی در فرانسه شروع به محاصره مدارس خود به دلیل وضعیت آموزش عمومی کردند. جنبش آنها از آن زمان به بلژیک و ایتالیا گسترش یافته است، در حالی که فعالان مسکن در پورتو و لیسبون چادرهای خود را برپا کرده اند و به صراحت از مادرید پیروی می کنند. جرقه ها از کشوری به کشور دیگر متفاوت است، اما خواسته های آنها مشترک است: نسلی که مطالعه می کند و کار می کند و می خواهد جایی برای خود در جهان داشته باشد.

اردوگاه پوئرتا دل سول نشان داده است که مردم می توانند از طریق اقدام جمعی نیز احساس تعلق خود را بازیابند. معترضان جوانی که حاضر به ترک Maricarmen نشدند، این کار را انجام دادند. اتحادیه مستاجرین مادرید اکنون به دنبال تبدیل این همبستگی به قدرت سیاسی پایدار است. این سازمان که کمتر از یک دهه پیش تأسیس شد، حمایت سایر اتحادیه‌ها را برای اولین اعتصاب عمومی اسپانیا از سال 2012، این بار با تمرکز بر مسکن، تضمین کرد.

انتخابات آتی اسپانیا آزمایش خواهد کرد که کدام روایت پیروز می شود: روایتی که این نارضایتی را به سمت نارضایتی علیه قشر آسیب پذیرتر سوق می دهد، یا روایتی که آن را به یک فشار جمعی قدرتمند برای پاسخگویی تبدیل می کند. ماریکارمن از روی تخت بیمارستانش خواست که اتفاقی که برای او افتاده نباید برای کسی دیگر بیفتد. مانند بسیاری از مردم، او به سادگی می خواست در خانه بمیرد. زمان آن فرا رسیده است که اسپانیا به سمت وفای به وعده خود مبنی بر یک خانه تلاش کند.

ترجمه از اسپانیایی توسط ارین گودمن.