پاکستان و ترکیه به بازدارندگی عربستان علیه حوثی‌ها می‌پیوندند: این یعنی چه؟

اسلام آباد، پاکستان: برای اولین بار از زمان امضای آن در ماه اوت، پیمان مکه بین عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه اکنون لازم الاجرا است.

در نشست اضطراری روز دوشنبه در ریاض، کمیته عالی پیمان با استقرار نیروهای پاکستانی و ترکیه در پادشاهی موافقت کرد زیرا عربستان سعودی از حمله به حوثی‌های یمن حمایت می‌کند.

در بیانیه مشترک وزارت خارجه پاکستان آمده است: «کمیته تصمیم گرفت فورا به سمت اجرای عملی تعهدات دفاع جمعی و اتخاذ تدابیر لازم برای تأمین نیروها و قابلیت‌های نظامی مورد توافق و اطمینان از استقرار سریع آنها در پادشاهی، مطابق با ترتیبات مصوب و قوانین ملی طرف‌ها، اقدام کند».

در این بیانیه اندازه و نقش نیروها مشخص نشده است.

سرلشکر ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی، گفت 100 جنگنده از ضدحمله دولت یمن برای بازپس گیری مناطقی که ماه گذشته توسط حوثی ها تصرف شده بود، حمایت می کنند.

ساعاتی پس از این دیدار، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان گفت که نیروهای پاکستانی در حال حاضر نقش ایفا می کنند.

آصف دوشنبه شب از ریاض گفت: «نیروهای ترکیه و پاکستان نقش حمایتی دارند. ما قطعا درگیر شناسایی و مواردی از این دست هستیم، اما نبرد عملا توسط نیروهای خود عربستان سعودی انجام می‌شود و آنها هستند که آن مناطق را بازپس می‌گیرند».

این امر باعث می شود که پاکستان در کنار حمله عربستان، نقش دفاعی داشته باشد. تحلیلگران به الجزیره گفتند که این سوالی را مطرح می کند که اسلام آباد هنوز به طور علنی به آن پاسخ نداده است: چه مدت می تواند از جنگ واقعی دور بماند؟

حضور نظامی پاکستان در عربستان سعودی چیز جدیدی نیست. این کشور از سال 1967، با توافقنامه 1982 که اعزام نیروها به پادشاهی را رسمیت می داد، به آموزش پرسنل نظامی سعودی پرداخته است.

یک ارزیابی طبقه بندی نشده سیا در ژوئن 1985 تخمین زد که 13000 تا 14000 پاکستانی در ارتش عربستان سعودی خدمت می کردند، از جمله یک تیپ زرهی در تبوک. در طول جنگ خلیج فارس 1990-1991، پاکستان همچنین گروه زیادی را برای انجام وظایف دفاعی به پادشاهی فرستاد.

پاکستان همچنین در سپتامبر 2025 یک توافقنامه دفاعی متقابل استراتژیک با عربستان سعودی امضا کرد که تجاوز به هر یک از کشورها را به عنوان تجاوز علیه هر دو تلقی می کند.

در ماه آوریل، ریاض تأیید کرد که یک نیروی پاکستانی شامل هواپیماهای جنگنده و پشتیبانی به پایگاه هوایی ملک عبدالعزیز در استان شرقی رسیده است.

پاکستان هرگز تعداد نیروهایش در عربستان سعودی را فاش نکرده است.

در سپتامبر، سپهبد احمد شریف چودری، مدیر کل شاخه رسانه‌ای ارتش، روابط عمومی بین‌سرویس (ISPR)، به خبرگزاری عربستان سعودی عرب نیوز گفت که نیروهای پاکستانی از قبل برای محافظت از پادشاهی و اماکن مقدس آن مستقر شده‌اند.

چودری گفت: "من می خواهم در اینجا بر کلمه "فیزیکی" تأکید کنم. ما تا هر حدی پیش خواهیم رفت.»

ISPR به درخواست الجزیره برای اظهار نظر در مورد استقرار توافق شده در ریاض پاسخی نداد.

روز سه شنبه، وزارت اطلاعات پاکستان در پستی در X اعلام کرد که تعهد این کشور به امنیت اماکن مقدس و پادشاهی قابل مذاکره نیست.

این وزارتخانه گفت: "جزئیات عملیاتی واقعی سازی بازدارندگی جمعی موضوع محرمانه بودن عملیاتی است و ممکن است موضوع گمانه زنی رسانه ها قرار نگیرد."

آصف گفت که نیروهای ترکیه نیز حضور داشتند، اما آنکارا علنا هیچ گونه استقرار را تأیید نکرده است.

گوخان ارلی، کارشناس روابط بین‌الملل در دانشگاه ابن حلدون استانبول، به الجزیره گفت: «هیچ استقرار دائمی ترکیه در عربستان سعودی وجود ندارد.

ارلی خاطرنشان کرد که بر اساس ماده 92 قانون اساسی ترکیه، اختیار اعزام نیرو به خارج با پارلمان است که هنوز پیمان مکه را تصویب نکرده است.

دانیا تافر، مدیر اجرایی مجمع بین‌المللی خلیج فارس، گفت که ریاض می‌خواهد این پیمان وزن واقعی داشته باشد.

او به الجزیره گفت: «عربستان سعودی در تلاش است تا پیمان مکه را از یک اعلامیه سیاسی به یک عامل بازدارنده تبدیل کند.

او گفت که در حال حاضر، ریاض عمدتا از پاکستان و ترکیه می‌خواهد که به دفاع از خاک عربستان و تقویت دفاع هوایی و موشکی این کشور کمک کنند، و نشان می‌دهد که حمله دیگر دیگر تنها موضوع عربستان و حوثی‌ها نیست. حوثی‌ها به چندین شهر و تأسیسات عربستان سعودی، از جمله خط لوله شرق غرب که ریاض برای صادرات نفت از آن استفاده می‌کرد، در بحبوحه محدودیت‌های ایران در ترانزیت از طریق تنگه هرمز در طول جنگ جاری توسط ایالات متحده، حمله کرده‌اند.

مقامات سعودی اعلام کردند که دو فرودگاه این کشور شامگاه دوشنبه مورد حمله قرار گرفته و دست کم سه نفر زخمی شدند.

اما گزارش خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان سعودی از این دیدار فراتر از آن چیزی بود که ثفر پیشنهاد کرد.

او در X نوشت: «کمیته موافقت کرد که اقدامات بازدارندگی جمعی را در چارچوب اتحاد در پاسخ به حملات و همه کسانی که مسئول آن هستند، فعال کند.

او گفت: "همه کسانی که مسئول هستند" عمدا مبهم است. این به حوثی ها می گوید که عربستان سعودی ممکن است فراتر از رهگیری موشک ها عمل کند و به هر بازیگر یا زیرساختی که این حملات را ممکن می کند ضربه بزند. همچنین به طور همزمان به حامیان خارجی هشدار می دهد که ریاض تمام شبکه پشتیبانی را زیر نظر دارد."

با این حال، مقامات پاکستانی محتاط تر عمل کرده اند.

اسحاق دار معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه در یک کنفرانس مطبوعاتی در اسلام آباد در 2 اکتبر گفت: "این سند اولا می گوید که ماهیت تدافعی دارد. این سند هیچ برنامه تهاجمی ندارد."

طغرل یمین، سرتیپ بازنشسته و دستیار ارشد در مؤسسه مطالعات سیاست اسلام آباد، گفت که مشارکت پاکستان احتمالا تخصصی خواهد بود نه بزرگ.

او به الجزیره گفت: «پاکستان به احتمال زیاد حضور موجود خود را با واحدهای پدافند هوایی، هواپیماهای بدون سرنشین، سیستم‌های ارتباطی میدان نبرد و متخصصان سایبری تهاجمی، مردانی از سپاه مهندسان برای مین گذاری و بلند کردن مین، برخی از نیروهای خدمات ویژه تقویت خواهد کرد.

ارلی انتظار دارد که نقش ترکیه نیز به همین ترتیب محدود باشد.

او گفت: "پاسخ واقع بینانه کالیبره شده و عمدتا غیر زمینی خواهد بود. این به معنای هماهنگی دیپلماتیک، اشتراک اطلاعات، تامین اضطراری دفاع هوایی، هواپیماهای بدون سرنشین و جنگ الکترونیک، و شاید دارایی های دریایی یا دفاع هوایی است."

تافر گفت که اکنون دو کمپین در کنار هم در حال اجرا هستند.

او گفت: «واقعا دو عملیات متحدالمرکز در حال انجام است: یکی دفاع از عربستان سعودی؛ دومی تغییر موازنه نظامی در داخل یمن تا حوثی‌ها نتوانند از موقعیتی که قدرت رو به رشدی دارند به حمله به خاک عربستان ادامه دهند.»

پاکستان به طور علنی نگفته است که نقش این کشور در کجا متوقف می شود.

آصف در پاسخ به سوال خبرنگاران در رم در 30 سپتامبر که آیا نیروهای پاکستانی به حملات یمن پیوسته‌اند، مستقیما پاسخی نداد.

او گفت: «من وارد جزئیات نمی‌شوم، اما بدیهی است که وقتی می‌گویم که ما به این ترتیب متعهد هستیم از عربستان سعودی دفاع کنیم، به این معنی است که هر وسیله‌ای که در اختیار ما باشد، برای عربستان سعودی نیز در دسترس خواهد بود.»

در آوریل 2015، پارلمان این کشور به اتفاق آرا تصمیم گرفت که "پاکستان باید در درگیری یمن بی طرفی خود را حفظ کند تا بتواند نقش دیپلماتیک فعالانه ای برای پایان دادن به بحران ایفا کند". اما این قطعنامه همچنین متعهد شد که در صورت نقض تمامیت ارضی این کشور یا تهدید اماکن مقدس، پاکستان در کنار عربستان سعودی خواهد ایستاد.

بیانیه مشترک روز دوشنبه استقرار این نیروها را با عباراتی مشابه توجیه کرد و تلاش برای هدف قرار دادن مکه و مدینه را محکوم کرد.

تهران اما از نزدیک این موضوع را زیر نظر دارد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز یکشنبه گفت که تهران امیدوار است گزارش‌های مربوط به استقرار پاکستان برای جنگ در یمن صحت نداشته باشد. او هشدار داد که هرگونه مداخله جدید فقط وضعیت را پیچیده می کند.

در همین کنفرانس خبری هفته گذشته، دار گفت که این پیمان را با مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در ماه سپتامبر در نیویورک در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل مطرح کرده است.

وی گفت: «من به آنها اطلاع دادم که ما در یک پیمان دفاعی هستیم و به عنوان مسلمان باید به آن احترام بگذاریم و انشاءالله خواهیم کرد.

او گفت که رهبران ایران پیشنهاد کرده اند که حوثی ها را از طریق سیاسی درگیر کنند تا از طریق اقدام نظامی. در بیانیه روز دوشنبه هیچ اشاره ای به مسیر سیاسی نشد.

جواد حیران نیا، تحلیلگر گروه مطالعات خلیج فارس در تهران، گفت که ایران تمایز آشکاری قائل است.

وی به الجزیره گفت: «به طور کلی، اگر استقرار پاکستان صرفا دفاعی و محدود به حفاظت از تأسیسات سعودی باشد، تهران می‌تواند آن را تحمل کند، اما اگر پاکستان به عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها بپیوندد، ایران آن را خط قرمز می‌داند، زیرا حوثی‌ها را بخشی از عمق استراتژیک خود در شبه جزیره عربستان می‌داند».

وی افزود: در حال حاضر میانجیگری پاکستان از بی طرفی به مدیریت منافع متضاد تغییر کرده است و اعتبار آن بسیار شکننده است.

او گفت: "پاکستان باید خطوط قرمز خود را با دقت ترسیم کند تا از دخالت نیروهایش در عملیات جنگی علیه حوثی ها جلوگیری کند. بنابراین این سوال نباید [این باشد] که چگونه آنها درگیر خواهند شد، بلکه چگونه می توانند از درگیر شدن آنها جلوگیری کنند."

خیلی به این بستگی دارد که ریاض از یمن چه می خواهد.

ثفر گفت: «ریاض احتمالا خواهان یک کمپین کوتاه و با شدت بالا است که بازدارندگی را به جای یک جنگ بی پایان دیگر در یمن بازگرداند».

اما نیروهای دولتی یمن این هفته گفتند که دیگر جاه طلبی های خود را به بازپس گیری مناطق از دست رفته به حوثی ها در هفته های اخیر محدود نمی کنند و در واقع قصد بازپس گیری پایتخت صنعا را دارند که از سال 2014 در اختیار گروه مورد حمایت ایران بود.

ثافر گفت: «کارزارهای نظامی بر اساس اهداف تعیین می‌شوند: تأمین امنیت قلمرو عربستان سعودی و باب المندب به طور بالقوه می‌تواند محدود شود». تلاش برای شکست اساسی حوثی ها یا بازپس گیری صنعا جنگی بسیار متفاوت و بالقوه بسیار طولانی تر خواهد بود.