پایان چتر امنیتی ۵۰ ساله سازمان ملل در لبنان؛ چه بر سر نظارت بین‌المللی بر مرز اسرائیل می‌آید؟
رئیس نیروهای حافظ صلح سازمان ملل متحد اعلام کرد که هم‌زمان با نزدیک شدن به پایان ماموریت بلندمدت این نیروها در لبنان، پرسش‌های مهمی درباره برنامه‌های مربوط به جنوب این کشور همچنان بی‌پاسخ مانده است.
ماموریت نیروی حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان، موسوم به یونیفیل (UNIFIL)، در پایان سال جاری میلادی منقضی می‌شود و به حضور تقریبا ۵۰ ساله این نیروها در منطقه پایان می‌دهد.ژان‌پیر لاکروا، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد، در جریان سفر به بیروت به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که «مقام‌های لبنانی همگی بر این موضوع اتفاق نظر داشتند که خواهان حفظ حضور سازمان ملل هستند.»هدف این نیروها در طی این سال‌ها، نظارت بر موارد نقض توافق‌ها و گزارش آن‌ها به سازمان ملل، و کاهش تنش میان نیروهای اسرائیلی و لبنانی در میدان بوده است.به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید مقام‌های لبنانی برای تمدید ماموریت یونیفیل تا آخرین فرصت تلاش کردند، اما این تلاش‌ها تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.آقای لاکروا گفت چندین گزینه برای تشکیل نیرویی جایگزین در دست بررسی است، اما «تاکنون هیچ تصمیمی درباره نوع حضور سازمان ملل پس از یونیفیل، یا حتی اصل تداوم چنین حضوری، گرفته نشده است.» او افزود انتظار دارد «به‌زودی مذاکرات جدی در شورای امنیت آغاز شود» و تصمیم‌گیری باید پیش از پایان ماموریت این نیرو صورت بگیرد.او گفت: «در جریان مذاکرات، باید صدای مقام‌های لبنانی به‌روشنی شنیده شود.»فشارهای آمریکا و اسرائیلشورای امنیت سازمان ملل متحد در ماه اوت ۲۰۲۵ به پایان دادن به مأموریت یونیفیل در پایان سال ۲۰۲۶ رأی داد. این تصمیم در پی فشارهای ایالات متحده و متحد نزدیکش، اسرائیل، اتخاذ شد؛ هر دوی آن‌ها یونیفیل را به ناتوانی در متوقف کردن گسترش توان نظامی حزب‌الله در جنوب لبنان متهم کرده بودند.از آن زمان، وضعیت امنیتی در جنوب لبنان به‌ویژه پس از آغاز جنگ اخیر اسرائیل و حزب‌الله در ماه مارس به‌طور چشمگیری وخیم‌تر شده است.با وجود برقراری آتش‌بسی شکننده، اسرائیل بخش وسیعی از جنوب لبنان را در اشغال دارد و همچنان به حملات و تخریب ساختمان‌ها ادامه می‌دهد. اسرائیل می‌گوید این عملیات تأسیسات حزب‌الله را هدف قرار می‌دهد، اما در جریان آن‌ها هزاران خانه ویران شده و در برخی موارد، روستاهای کاملی از بین رفته‌اند.از سوی دیگر، گروه شبه‌نظامی حزب‌الله لبنان، حاضر به خلع سلاح نشده است. در این شرایط، نگرانی‌ها از ازسرگیری جنگ افزایش یافته، به‌ویژه اگر درگیری میان ایران و اسرائیل بار دیگر شعله‌ور شود.جای خالی نظارت بین‌المللیجوزف عون، رئیس‌جمهوری لبنان، روز چهارشنبه پس از دیدار با آقای لاکروا در بیانیه‌ای گفت خروج نیروهای حافظ صلح سازمان ملل «خلایی ایجاد خواهد کرد که پیامدهای منفی برای وضعیت امنیتی منطقه به دنبال خواهد داشت و این منطقه را بدون هیچ‌گونه نظارت بین‌المللی بر رویدادهای در حال وقوع باقی خواهد گذاشت.»اتحادیه اروپا از برنامه‌های خود برای ایجاد یک «مأموریت حمایتی» جدید در لبنان خبر داده است، اما تمرکز این مأموریت بر آموزش ارتش لبنان و دیگر نیروهای امنیتی خواهد بود و مسئولیت گشت‌زنی یا نظارت بر موارد نقض در منطقه مرزی را که بر عهده یونیفیل است، بر عهده نخواهد گرفت.تنها یک نیروی کوچک ناظر سازمان ملل متحد با نام اختصاری «آنتسو» (UNTSO) که فاقد سلاح است، پس از خروج یونیفیل در منطقه باقی خواهد ماند.آقای لاکروا با اشاره به محدودیت‌های این نیرو پرسید: «اما مسئله این است که آیا آن‌ها می‌توانند بدون چتر حفاظتی که حضور نظامی سازمان ملل فراهم می‌کند، فعالیت کنند؟»مضافا اینکه، یونیفیل کاروان‌های امدادرسانی را نیز اسکورت می‌کند و رفت‌وآمد غیرنظامیانی که همچنان در مناطق پراکنده‌ای در محدوده تحت اشغال اسرائیل زندگی می‌کنند را تسهیل می‌کند؛ محدوده‌ای که ارتش اسرائیل آن را «خط زرد» می‌نامد. هنوز مشخص نیست پس از پایان مأموریت یونیفیل، چه نهادی مسئولیت این وظایف را بر عهده خواهد گرفت.به گفته آقای لاکروا، نیروهای یونیفیل همچنین با ایجاد ارتباط و هماهنگی میان طرفین، به جلوگیری از تشدید ناخواسته تنش‌ها میان سربازان اسرائیلی و لبنانی کمک می‌کنند.نیروی موقت سازمان ملل در لبنان در سال ۱۹۷۸، پس از حمله اسرائیل و اشغال جنوب لبنان، برای نظارت بر خروج نیروهای اسرائیلی تشکیل شد. اسرائیل در سال ۱۹۸۲ بار دیگر به لبنان حمله کرد و تا سال ۲۰۰۰ از این کشور خارج نشد.در نبود مرزی مورد توافق میلان لبنان و اسرائیل، سازمان ملل خطی مرزی میان لبنان و اسرائیل ترسیم کرد که «خط آبی» نام گرفت. یونیفیل مسئولیت نظارت بر این خط و گشت‌زنی در امتداد آن را بر عهده دارد.پس از جنگ یک‌ماهه اسرائیل و حزب‌الله در سال ۲۰۰۶، سازمان ملل دامنه مأموریت یونیفیل را گسترش داد و نظارت بر موارد نقض قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت و گزارش آن‌ها را به وظایف این نیرو افزود. این قطعنامه به درگیری سال ۲۰۰۶ پایان داده بود.پس از برقراری آتش‌بس در سال ۲۰۲۴ و پایان جنگ میان اسرائیل و حزب‌الله، یونیفیل به همراه آمریکا، فرانسه، لبنان و اسرائیل در سازوکاری برای نظارت بر اجرای آتش‌بس مشارکت داشت. اما این کمیته به‌تدریج و به‌ویژه پس از آغاز جنگ تازه میان اسرائیل و حزب‌الله در ماه مارس، عملا کنار گذاشته شد.در حال حاضر، حدود ۷۵۰۰ نیروی حافظ صلح از ۴۶ کشور در قالب یونیفیل در لبنان مستقر هستند؛ که شمار نیروهای این مأموریت در اوج فعالیت خود به حدود ۱۰ هزار نفر می‌رسید. پس از پایان مأموریت، یونیفیل یک سال فرصت خواهد داشت تا فعالیت‌های خود را خاتمه دهد و نیروهایش را از لبنان خارج کند.