پول‌زدایی هند: 10 سال بعد، وعده‌ها عملی نشده‌اند

در 8 نوامبر 2016، نخست وزیر نارندرا مودی در یک سخنرانی تلویزیونی به ملت اعلام کرد که تمام اسکناس های 500 و 1000 روپیه ای را نیمه شب از گردش خارج می کند.

حرکت غافلگیرکننده 86.9 درصد از ارزش ارز در گردش را در یک نوبت باطل کرد.

مودی از هندی ها خواست تا "فداکاری بزرگی برای پاکسازی کشورمان" انجام دهند.

او وعده داد که این سختی ها به از بین بردن پول سیاه، فساد، ارز تقلبی و تامین مالی تروریسم کمک می کند. این تمرین به عنوان گامی بزرگ به سوی اقتصاد پاک تر و شفاف تر ارائه شد.

میلیون ها هندی برای مبادله پس انداز خود به بانک ها هجوم آوردند. صف‌های طولانی بیرون بانک‌ها و دستگاه‌های خودپرداز تشکیل می‌شد و مردم ساعت‌ها منتظر بودند، گاهی اوقات بدون اینکه بدانند چه زمانی پول خود را دریافت می‌کنند.

کارگران دستمزدشان را از دست دادند، کسب و کارهای کوچک در پرداخت دستمزد کارمندان با مشکل مواجه شدند و خانواده ها برای خرید اقلام ضروری روزمره مشکل پیدا کردند. گزارش‌هایی مبنی بر جان باختن مردم در جریان بحران نقدینگی بر این ناراحتی افزوده است.

تاجر پراکاش پاترا از شهر جیپور به دویچه وله گفت: «هنوز پدر کمک خانگی ام را به یاد دارم. "او وحشت کرد، سقوط کرد، و همان جا درگذشت، در یک صف طولانی ایستاده بود و فقط سعی می کرد پس انداز زندگی خانواده اش را مبادله کند. این فقط پول نقد نبود که در آن صف ها گم شد، بلکه جان انسان ها بود."

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

برای آسیب پذیرترین افراد هند، به ویژه زنان روستایی و افرادی که حساب بانکی ندارند، کمبود ناگهانی پول نقد، دسترسی به پس انداز را دشوار کرده است. پولی که برای عروسی های خانوادگی، فوریت های پزشکی و بقای اولیه کنار گذاشته شده بود ناگهان به خطر افتاد.

جو آتیالی، مدیر اجرایی مرکز پاسخگویی مالی، یک ناظر مالی، می‌گوید این تاثیر به طور نامتناسبی بر فقرا و اقتصاد غیررسمی وارد شده است.

آتیالی به دویچه وله گفت: «ارز زدایی معیشت را نابود کرد، کسب و کارهای کوچک را مختل کرد و میلیون ها نفر را به سمت ناامنی اقتصادی عمیق تر سوق داد. فقرا و کسانی که به بخش غیررسمی وابسته بودند، بیشترین هزینه را متحمل شدند.

آرون کومار، استاد سابق اقتصاد در دانشگاه جواهر لعل نهرو و نویسنده "اقتصاد سیاه در هند" نیز ارزیابی مشابهی را به اشتراک گذاشت. او گفت که دولت به اشتباه تصور می کرد که ثروت غیرقانونی عمدتا به صورت نقدی نگهداری می شود.

کومار به دویچه وله گفت: «و بخش غیررسمی وابسته به پول نقد را جریمه کرد و در عین حال موتورهای واقعی اقتصاد سیاه را دست نخورده گذاشت.

اولین شکست بزرگ در سال 2018 رخ داد، زمانی که بانک مرکزی هند (RBI) گزارش داد که 99.3 درصد از ارز غیرارزیابی شده به سیستم بانکی بازگشته است.

تنها بخش کوچکی از پول برداشت‌شده بازنگشته بود و این انتظار را از بین بردن مقادیر زیادی پول نقد اعلام‌نشده تضعیف کرد.

یک دهه بعد، شواهد کمی وجود دارد مبنی بر اینکه پول‌زدایی باعث کاهش قابل توجه پول سیاه یا فساد شده است. اقتصاددانان مدت‌هاست اشاره کرده‌اند که بسیاری از ثروت‌های غیرقانونی در هند به جای پول نقد در دارایی، طلا و سایر دارایی‌ها نگهداری می‌شود.

برخی از حامیان این سیاست استدلال کردند که اجبار پول نقد به سیستم بانکی به رسمی شدن اقتصاد و گسترش پایه مالیاتی کمک می کند. اما اینکه این تغییرات تا چه حد می تواند به برداشت ارز نسبت داده شود، مورد بحث است.

لخا چاکرابورتی، استاد موسسه ملی مالیه عمومی و سیاست، گفت که تحقیقات پس از این تمرین به موفقیت محدود در دستیابی به اهداف اعلام شده اشاره کرد.

او از مطالعاتی استفاده می کند که هم شوک اقتصادی فوری و هم اثرات بلندمدت آن را بررسی کرده است.

چاکرابورتی به دویچه وله گفت: «تحقیق به دستاوردهای اندکی در برابر اهداف اولیه پول‌زدایی، در کنار هزینه‌های اقتصادی موقت اما واقعی اشاره می‌کند. این تأثیر به‌ویژه در بخش غیررسمی شدید بود، جایی که پول نقد در معاملات روزمره اصلی باقی می‌ماند».

شوک اقتصادی واقعی بود، حتی اگر بخش اعظمی از آن در طول زمان محو شد. اما چیز کمی وجود دارد که نشان دهد پول زدایی یک تغییر پایدار در نحوه تولید یا پنهان کردن ثروت سیاهان ایجاد کرده است.

آتیالی استدلال می کند که این سیاست مبتنی بر درک ناقصی از نحوه نگهداری ثروت غیرقانونی در هند است.

او گفت: "پول نقد تنها بخش ناچیزی از اقتصاد سیاه است. بسیاری از ثروت حساب نشده هند در دارایی هایی مانند املاک و مستغلات و در بهشت ​​های مالیاتی نگهداری می شود، نه ارز."

او همچنین عدم پاسخگویی در مورد اختلال و پیامدهای نهادی آن را زیر سوال می برد.

هیچ کس به خاطر اختلالات اقتصادی یا تضعیف نهادهایی مانند RBI پاسخگو نبوده است.»

پرداخت های دیجیتال از سال 2016 به سرعت گسترش یافته است. رابط پرداخت یکپارچه (UPI) که در آگوست همان سال راه اندازی شد، امروزه به بخش عمده ای از سیستم پرداخت خرده فروشی هند تبدیل شده است.

طبق گزارش RBI، در سال‌های 2025-2026، UPI 241.6 میلیارد تراکنش به ارزش 314.2 تریلیون روپیه (تقریبا 2.95 تریلیون یورو) را پردازش کرد.

با این حال، رشد پرداخت‌های دیجیتال، مقدار ارز فیزیکی در گردش را کاهش نداده است.

داده‌های RBI نشان می‌دهد که ارزش اسکناس‌های در گردش در 23 اکتبر 2026 به 43.15 تریلیون روپیه (حدود 405 میلیارد یورو) رسید، در حالی که در نوامبر 2016 17.97 تریلیون روپیه (169 میلیارد یورو) بود.

ارقام نشان می دهد که هندی ها به طور فزاینده ای از پلت فرم های دیجیتال برای پرداخت های روزمره استفاده می کنند، اما پول نقد همچنان در گردش است.

چاکرابورتی نسبت به نسبت دادن رشد پرداخت‌های دیجیتال به پول‌زدایی هشدار می‌دهد. او گفت: «پرداخت‌های دیجیتال تا حد زیادی به روندی ادامه دادند که پیش از ممنوعیت ارز در جریان بود.

یک دهه پس از این اقدام بی‌سابقه، شکاف بین وعده‌های دولت و آنچه که پول‌زدایی در نهایت انجام شد، در میراث آن باقی مانده است.