پیروزی تاریخی "فهرست دانشجویی" در صربستان؛ سقوط قدرت ووچیچ
در انتخابات پارلمانی زودهنگام در صربستان، الکساندر ووچیچ، نامزد اصلی حزب حاکم "پیشرفت صربستان" شکست خود را پذیرفت و اعلام کرد که جنبش "فهرست دانشجویی" برنده این انتخابات شده است. صدراعظم آلمان این پیروزی را تبریک گفت.
بر اساس آمار اولیه کمیسیون انتخابات صربستان، جنبش اعتراضی "فهرست دانشجویی" توانست با کسب بیش از ۵۳ درصد آرا به اکثریت مطلق دست یابد. حزب ووچیچ کمی بیش از ۳۹ درصد آرا را به دست آورده است. میزان مشارکت مردم در این انتخابات نیز به رقم کم‌نظیر ۶۹ درصد رسید. ووچیچ پیش از اعلام رسمی نتایج و بر اساس پیش‌بینی‌های اولیه صراحتا اذعان کرده بود که حزبش "بازی را واگذار کرده است".
ایلیا سردانوویچ، رهبر جنبش دانشجویی ، در شب برگزاری انتخابات اعلام کرد که به هم‌میهنان خود افتخار می‌کند که یک "نه" محکم به ووچیچ "مستبد" گفتند و ابراز اطمینان کرد که صربستان به سوی آینده‌ای بهتر و متمدن‌تر گام برمی‌دارد. با این حال، هنوز مشخص نیست چه کسی کرسی نخست‌وزیری را تصاحب خواهد کرد، چرا که سردانوویچ با وجود رهبری این فهرست، لزوما نامزد نخست‌وزیری نیست و این جنبش هنوز درباره ترکیب دولت آینده تصمیم قطعی نگرفته است.
یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌هایی که نام او برای پست‌های وزارتی مطرح شده، دژان شوپکیچ، استاد اقتصاد دانشگاه بلگراد و رئیس سابق بانک مرکزی صربستان است. او تاکید کرد که "حفظ ثبات، صلح و اقدامات قانونی"، مهم‌ترین اولویت تشکیل دولت جدید خواهد بود و هیچ‌گونه انتقام‌جویی سیاسی یا انقلابی در کار نخواهد بود، بلکه نخستین گام، "احیای آزادی رسانه‌ها" است.
نکته قابل توجه این است که تقریبا هیچ دانشجویی در "فهرست دانشجویی" حضور ندارد. این فهرست توسط جنبشی پایه‌گذاری شده که فاقد شورای رهبری سنتی است و تصمیمات خود را در مجمع‌های عمومی اتخاذ می‌کند. نامزدهای این فهرست عمدتا از میان استادان دانشگاه، پزشکان و هنرمندان انتخاب شده‌اند و برنامه ۱۱ ماده‌ای آن‌ها بر "احیای دموکراسی، حاکمیت قانون و مبارزه با فساد و جنایات سازمان‌یافته" تمرکز دارد.
پس از انتشار آمار اولیه، ده‌ها هزار نفر در سراسر صربستان به خیابان‌ها آمدند و به جشن و شادمانی پرداختند. در بلگراد، پایتخت صربستان، تراکم جمعیت در برخی مناطق باعث اختلال در رفت‌وآمد خودروها شد و هزاران نفر با فریادهای شادی در خیابان‌ها راهپیمایی کردند.
ووچیچ ۵۶ ساله که سال‌ها بر فضای سیاسی صربستان مسلط بود، اواخر سپتامبر از سمت ریاست‌جمهوری استعفا داده بود تا در صورت پیروزی حزبش، سکان نخست‌وزیری را در دست بگیرد. دوره ریاست‌جمهوری او ماه مه سال آینده به پایان می‌رسید و طبق قانون نمی‌توانست برای بار سوم نامزد شود. اما با این نتیجه، او اکنون تنها در نقش رهبر اپوزیسیون باقی خواهد ماند.
ریشه این جنبش اعتراضی به دو سال پیش و پس از ریزش سقف ایستگاه قطار در شهر نوی ساد بازمی‌گردد که منجر به کشته شدن ۱۶ نفر شد؛ حادثه‌ای که منتقدان آن را ناشی از "فساد و سهل‌انگاری" دولت ووچیچ دانستند. اعتراضات دانشجویی پس از آن حادثه موج بزرگی از اقشار مختلف مردم را بسیج کرد و به جنبشی سراسری علیه دولت و فساد گسترده تبدیل شد. صدها هزار نفر در تظاهرات بلگراد خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام شدند؛ تظاهراتی که از زمان سقوط اسلوبودان میلوشویچ در سال ۲۰۰۰ بی‌سابقه بود.
منتقدان ووچیچ را به "تضعیف دموکراسی، سرکوب مخالفان و فشار بر رسانه‌های مستقل" متهم می‌کردند. صربستان که از سال ۲۰۱۲ نامزد پیوستن به اتحادیه اروپا بوده، زیر نظر ووچیچ مذاکرات رسمی را از سال ۲۰۱۴ آغاز کرد اما سیاست‌های او در سال‌های اخیر روند الحاق به اروپا را با بن‌بست مواجه ساخت.
یکی از دلایل این بن‌بست، حفظ روابط نزدیک ووچیچ با مسکو بود. صربستان تنها کشور اروپایی (به جز بلاروس) بود که پس از حمله نظامی روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، از اعمال تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه کرملین خودداری کرد. این امر باعث شد ماموران و فعالان رسانه‌ای روسیه آزادی عمل زیادی در صربستان داشته باشند و رسانه‌های دولتی صربستان چهره‌ای منفی از اتحادیه اروپا و روایتی مثبت از روسیه و چین ارائه دهند.
مقامات ارشد اتحادیه اروپا پیروزی فهرست دانشجویی را تبریک گفتند و از امکان آغاز فصلی نو سخن گفتند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان با ارسال پیامی اعلام کرد که برلین به‌طور فعال از مسیر پیوستن صربستان به اروپا حمایت خواهد کرد و تاکید کرد خواسته‌های جنبش دانشجویی در زمینه حاکمیت قانون، آزادی‌های بنیادی و مبارزه با فساد، کاملا با خواست و اراده واقعی مردم صربستان همخوانی دارد.
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا و آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، در بیانیه‌ای مشترک آمادگی خود را برای پشتیبانی از اصلاحات در زمینه حاکمیت قانون، آزادی رسانه‌ها، مبارزه با فساد و تقویت نهادهای دموکراتیک اعلام کردند. همچنین پیتر مادیار، نخست‌وزیر مجارستان که کشورش همسایه صربستان است و اخیرا به ۱۶ سال حکومت ویکتور اوربان (متحد نزدیک ووچیچ) پایان داد، در پیامی پشتیبانی خود را از برندگان انتخابات اعلام کرد. او همچنین در تماس تلفنی با رهبران فهرست دانشجویی، پیروزی آن‌ها را تبریک گفت و ابراز خرسندی کرد که پیروزی قبلی او در مجارستان توانسته به این جنبش در مبارزات انتخاباتی روحیه و توان ببخشد.
مارتا کوس، کمیسر توسعه اتحادیه اروپا، حضور کم‌نظیر مردم صربستان در پای صندوق‌های رای پس از دو سال اعتراضات دموکراتیک را نشانه "صدای رسا و قاطع این ملت" برای تغییر دانست.
آلن برسه، دبیرکل شورای اروپا، با تمجید از پذیرش مسالمت‌آمیز نتیجه انتخابات از سوی ووچیچ، اعلام کرد شورای اروپا آماده است تا همراه با رهبران جدید صربستان در جهت تقویت حقوق بشر، دموکراسی و حاکمیت قانون همکاری کند.
میلویکو اسپاییچ، نخست‌وزیر مونته‌نگرو، اراده مردم را پایه و اساس هرگونه تغییر دموکراتیک دانست و تاکید کرد شایسته است روابط میان کشورها بر اساس دستاوردهای واقعی ملموس سنجیده شود.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در پیامی این پیروزی را "فصلی تازه در تاریخ صربستان" خواند و با تبریک به مردم این کشور، از احترام صربستان به استقلال و تمامیت ارضی اوکراین قدردانی و ابراز امیدواری کرد روابط دو کشور بیش از پیش گسترش یابد.
دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، با اعلام اینکه مسکو نتایج انتخابات صربستان را به رسمیت می‌شناسد، از خدمات الکساندر ووچیچ در توسعه روابط دوجانبه تمجید و ابراز امیدواری کرد که او حتی در جایگاه اپوزیسیون نیز به تقویت این روابط ادامه دهد.
میلوراد دودیک، رهبر صرب‌های بوسنی و از متحدان نزدیک روسیه، نیز پیروزی فهرست دانشجویی را تبریک گفت و تاکید کرد که روابط نزدیک و همکاری‌های دوجانبه میان صرب‌های بوسنی و صربستان در تمامی حوزه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی با قدرت ادامه خواهد یافت.