پیوند اتحادیه اروپا و کانادا؛ آیا دموکراسی‌های بی‌اعتماد به آمریکا در پی ‏ائتلاف جدیدی هستند؟

اتحادیه اروپا با کانادا دریچه‌ای به روی شیوه‌ای تازه برای پیوند پروژه اروپایی با کشورهای ثالث گشوده است، کشورهایی که حتی در قاره اروپا قرار ندارند؛ بقیه جهان این تحول را با دقت دنبال می‌کند.مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، اوایل امسال در سخنرانی مهم خود در داووس، ایده تشکیل ائتلافی از قدرت‌های متوسط را مطرح کرد.چند ماه بعد، کانادا ممکن است الگویی برای چگونگی ادغام کشورهای ثالث در ساختار اتحادیه اروپا ارائه دهد.اورزولا فن‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا روز چهارشنبه از کانادا دعوت کرد تا به «نخستین عضو وابسته اتحادیه اروپا» تبدیل شود؛ پیشنهادی برای ایجاد سازوکاری بی‌سابقه که هنوز باید جزئیات آن به‌طور کامل مشخص شود.هر چارچوبی که بروکسل و اتاوا در نهایت بر سر آن توافق کنند، پیامدهایی بسیار فراتر از اروپا خواهد داشت؛ زیرا در سطح بین‌المللی توجه زیادی به این موضوع معطوف شده که آیا اتحادیه اروپا می‌تواند الگویی جذاب برای کشاندن دیگر کشورهای دموکراتیک به مدار خود ایجاد کند یا نه.کارنی روز پنج‌شنبه در پارلمان اروپا گفت: «ائتلاف کانادا و اتحادیه اروپا می‌تواند به چراغ راهی برای دیگر دموکراسی‌ها تبدیل شود؛ ائتلافی که نه بر اساس آنچه با آن مخالفیم، بلکه بر اساس ارزش‌هایی که از آنها دفاع می‌کنیم تعریف شود: آزادی، همبستگی، رفاه و پایداری.»سازوکاری بی‌پیشینهدر حال حاضر مفهومی به نام «عضویت وابسته» در ساختار اتحادیه اروپا وجود ندارد.این ایده نخستین بار از سوی فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، به‌عنوان راهکاری ابتکاری برای ادغام اوکراین در اتحادیه اروپا مطرح شد، اما ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، آن را رد کرد.اتحادیه اروپا تاکنون صرفا از کشورهای عضو و کشورهای نامزد عضویت تشکیل شده است.از سوی دیگر، همان‌طور که کارنی صراحتا گفته، کانادا قصد پیوستن به اتحادیه اروپا را ندارد و معاهدات اتحادیه نیز در هر صورت چنین عضویتی را مجاز نمی‌دانند، زیرا کانادا کشوری اروپایی نیست.نخست‌وزیر کانادا گفت: «نام دقیق این چارچوب مسئله‌ای است که اروپایی‌ها باید درباره آن تصمیم بگیرند.»او تاکید کرد آنچه اهمیت دارد، محتوای این همکاری است.با این حال، معاهدات اتحادیه اروپا تا حدودی انعطاف‌پذیری در این زمینه را فراهم می‌کنند.یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنیددر این معاهدات آمده است که «اتحادیه می‌تواند با یک یا چند کشور ثالث یا سازمان بین‌المللی توافق‌نامه‌هایی منعقد کند که انجمنی مبتنی بر حقوق و تعهدات متقابل، اقدامات مشترک و رویه‌های ویژه ایجاد کند.»هنوز دقیقا مشخص نیست این جایگاه وابسته چه ابعادی خواهد داشت.کارنی همکاری عمیق در طیف کاملی از ظرفیت‌های راهبردی، از جمله مواد معدنی حیاتی، ظرفیت صنایع دفاعی، هوش مصنوعی و توان پردازشی، امنیت انرژی، فضا و سامانه‌های پرداخت را پیشنهاد کرده است.جزئیات این روند همچنان باید مورد مذاکره قرار گیرد، اما آنچه بدیهی به نظر می‌رسد این است که هر توافقی میان بروکسل و اتاوا می‌تواند به سابقه‌ای بسیار تاثیرگذار برای نحوه تعامل اتحادیه اروپا با دیگر شرکای خود تبدیل شود.شرکای مورد اعتمادایده تبدیل کانادا به عضو وابسته اتحادیه اروپا نخستین بار اوایل این هفته در گزارشی از وال‌استریت ژورنال علنی شد.دان فارل، وزیر تجارت استرالیا، به سیدنی مورنینگ هرالد گفت: «ما هم‌نظر هستیم. آنچه کارنی انجام می‌دهد را با دقت بسیار دنبال خواهیم کرد.»روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا نیز در گفت‌وگویی اختصاصی با یورونیوز گفت استرالیا و نیوزیلند ممکن است مسیر کانادا را دنبال کنند؛ زیرا اتحادیه اروپا در پی تعمیق روابط با کشورهای همفکر است.توبیاس کرمر، نماینده آلمانی گروه سوسیالیست‌ها و دموکرات‌ها در پارلمان اروپا و گزارشگر این پارلمان درباره کانادا به خبرنگاران گفت شمار درخواست‌های رسانه‌ای که دریافت می‌کند رو به افزایش است و این درخواست‌ها نه تنها از رسانه‌های کانادایی، بلکه از رسانه‌های استرالیایی، بریتانیایی و ژاپنی نیز مطرح می‌شوند.در همین حال بریتانیا احساس می‌کند از روابط تازه و گرم بروکسل با کانادا کنار گذاشته شده است؛ زیرا برخی در لندن معتقدند اتحادیه اروپا برای برقراری روابط نزدیک‌تر با کانادا اشتیاق بیشتری نسبت به بریتانیا نشان می‌دهد.بیاته ماینل-رایزینگر، وزیر خارجه اتریش در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما باید به مشارکت‌هایی فراتر از عضویت در اتحادیه اروپا فکر کنیم.»او افزود: «بیایید این را به الگویی برای آینده تبدیل کنیم؛ الگویی که اروپا بتواند به دیگر شرکای خود نیز پیشنهاد کند: نروژ، ایسلند، ژاپن، کره جنوبی و نیوزیلند.»به عبارت دیگر، موفقیت رابطه ویژه با کانادا می‌تواند اتحادیه اروپا را در مرکز یک ائتلاف بین‌المللی جدید قرار دهد؛ ائتلافی متشکل از کشورهای دموکراتیکی که اعتماد خود را به ایالات متحده به‌عنوان رهبر جهان غرب از دست داده‌اند و در حال بازتنظیم مناسبات خود هستند.نظم جدید بین‌المللیهمگرایی تازه میان بروکسل و اتاوا ممکن است گامی دیگر به سوی تحقق چشم‌انداز کارنی برای تشکیل ائتلافی از قدرت‌های متوسط باشد؛ ائتلافی که هدف آن تقویت حاکمیت اعضا از طریق رویارویی مشترک با واقعیت‌های متغیر ژئوپلیتیکی است.کارنی گفت: «می‌خواهم دقیقا روشن کنم چه چیزی را پیشنهاد نمی‌کنم. من پیشنهاد تشکیل یک بلوک سوم را نمی‌دهم که بخواهد به رقیبی برای قدرت‌های بزرگ تبدیل شود، فقط با رفتار و آدابی بهتر.»او ادامه داد: «ما به دنبال قدرت برای سلطه بر دیگران نیستیم. برعکس، هدف ما افزایش تاب‌آوری است تا هیچ‌کس نتواند بازارهای باز ما را کنترل کند، حاکمیت ما را تضعیف کند، تمامیت ارضی ما را تهدید کند یا آزادی‌ها، دموکراسی‌ها و حاکمیت قانون ما را زیر پا بگذارد.»در بروکسل، مقام‌ها معمولا تاکید می‌کنند که اگرچه کشورهای عضو اتحادیه اروپا به‌تنهایی ممکن است قدرت‌های متوسط محسوب شوند، اتحادیه اروپا در مجموع چنین نیست و حتی می‌تواند به رهبر ائتلافی از کشورهای دموکراتیک برای حمایت از نظم بین‌المللی مبتنی بر قواعد، که با چالش روبه‌رو شده است، تبدیل شود.کرمر گفت: «ما به دلیل شیوه عملکردمان، ذاتا قدرتی هستیم که می‌تواند قدرت‌های متوسط را گرد هم آورد.»او افزود: «فکر می‌کنم همین ویژگی ما را برای بسیاری از قدرت‌های متوسط دیگر جذاب می‌کند، زیرا اتحادیه اروپا، بیش از هر بازیگر جهانی دیگری، در ذات خود این توانایی را دارد که از ظرفیت قدرت‌های کوچک و متوسط بهره بگیرد، بدون آنکه منافع آنها را زیر پا بگذارد.»در عین حال، در شرایطی که اتحادیه اروپا به دنبال تحقق جاه‌طلبی‌های جهانی خود و ایجاد روابط عمیق‌تر با دموکراسی‌های دیگر قاره‌هاست، برخی نگرانند که این اتحادیه از نزدیک‌ترین همسایگان خود غافل شود.نگرانی کشورهای نامزد عضویتشتاب گرفتن همکاری اتحادیه اروپا و کانادا و قالب کاملا تازه‌ای که برای این رابطه پیشنهاد شده، به‌ویژه با دلسردی کشورهایی روبه‌رو شده است که بعضی‌شان از جمله کشورهای بالکان غربی، دهه‌هاست در صف پیوستن به اتحادیه اروپا قرار دارند.این نخستین بار نیست که اتحادیه اروپا ساختاری تازه برای عضویت مطرح می‌کند.کشورهای نامزد در فاصله‌ای کوتاه شاهد مطرح شدن «طرح رشد»، «گسترش معکوس»، «ادغام تدریجی» و اکنون نوعی عضویت چندسطحی بوده‌اند.همچنین این خطر وجود دارد که این اقدام روابط فراآتلانتیک با ایالات متحده را بیش از پیش متشنج کند؛ به‌ویژه آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، پیش‌تر تهدید به اقدامات تلافی‌جویانه احتمالی کرده است.چنین وضعیتی ممکن است کشورهای نامزد عضویت را برای انتخاب میان دو بلوک تحت فشار قرار دهد.به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندیداوبراد کسیچ، رئیس نمایندگی بوسنی و هرزگوین نزد اتحادیه اروپا، به یورونیوز گفت: «من با مطرح شدن مداوم ایده‌های تازه درباره عضویت و در عین حال نبود بحث کافی درباره پذیرش اعضای جدید احساس راحتی نمی‌کنم.»او افزود: «کانادا کشور بزرگی است و اگر دامنه این بحث بیش از حد گسترده شود، می‌تواند پیامدهای منفی برای کشورهای کوچک نامزد عضویت داشته باشد. این موضوع چارچوب بحث را تغییر می‌دهد.»کسیچ گفت: «تصور عضویتی که از مرزهای اروپا فراتر برود، مجموعه‌ای کاملا تازه از مسائل را مطرح می‌کند.»