چرا اسرائیل در آموزش فلسطین دخالت می کند؟

سال تحصیلی در قدس شرقی با این خبر آغاز شد که 45000 کودک فلسطینی اکنون در حال مطالعه برنامه درسی هستند که توسط مقامات اسرائیلی تنظیم شده است. این تعداد بیش از یک سوم دانشجویان فلسطینی در سرزمین های اشغالی و تقریبا دو برابر تعداد دانشجویان فلسطینی در سال گذشته است.

در همین حال، مدارس مسیحی سال تحصیلی را با اعتصاب آغاز کردند، زیرا به بسیاری از معلمان آنها که در کرانه باختری اشغالی زندگی می کنند مجوز ورود به شهر داده نشد.

برای جمعیت فلسطینی قدس شرقی اشغالی، این نوع دیگری از تجاوز به حقوق ملی آنها توسط مقامات اشغالگر است. برای اسرائیل، این یک مداخله موجه است، زیرا کتاب های درسی فلسطینی که توسط وزارت آموزش و پرورش فلسطین و معلمان فلسطینی آموزش دیده در موسسات تشکیلات خودگردان فلسطین (PA) تهیه شده است «نفرت را آموزش می دهند».

طبق قوانین بین المللی بشردوستانه، یک قدرت اشغالگر باید عملکرد عادی مؤسسات آموزشی را تسهیل کند و از مداخله در امور آنها اجتناب کند. تفسیر اخیر کمیته بین المللی صلیب سرخ، نهادی که وظیفه نظارت بر اجرای کنوانسیون ژنو را به روز کرده است، می گوید که یک قدرت اشغالگر نباید سیستم آموزشی موجود را با ساختارهای خود جایگزین کند یا برنامه های درسی جدیدی را تحمیل کند.

با این حال، مداخله اسرائیل در آموزش فلسطینی ها گسترده است و فراتر از قدس شرقی اشغالی - به کرانه باختری اشغالی و اخیرا نوار غزه می رسد. برای سال‌ها، دولت‌های متوالی اسرائیل از ایالات متحده و دولت‌های اروپایی خواسته‌اند که تشکیلات خودگردان را تحت فشار قرار دهند تا با شرطی کردن کمک، کتاب‌های درسی خود را اصلاح کند. در همین حال، ویرانی سیستم آموزشی غزه به سازمان‌های غیردولتی که توسط کمک‌های مالی غربی تأمین می‌شوند، اجازه داده است تا برنامه‌های درسی مورد تأیید اسرائیل را معرفی کنند.

استدلال اسرائیل مبنی بر اینکه همه اینها برای جلوگیری از یادگیری «نفرت داشتن» در مدرسه توسط کودکان فلسطینی ضروری است، قابل بررسی نیست.

تحقیقات آکادمیک، از جمله مطالعه ای که توسط وزارت امور خارجه ایالات متحده تأمین مالی شده و توسط محققان فلسطینی و اسرائیلی تهیه شده است، نشان داد که کتاب های درسی فلسطینی نفرت و غیرانسانی کردن اسرائیلی ها را ترویج نمی کنند.

بنابراین اسرائیل واقعا به دنبال اصلاح چه چیزی در کتاب های درسی فلسطین است؟

مطالعاتی که کتاب‌های درسی فلسطین را با نسخه‌های ویرایش شده اسرائیل مورد استفاده در قدس شرقی اشغالی مقایسه می‌کند، حذف یا تغییر ارجاع به نمادهای ملی فلسطین، مانند پرچم و سرود ملی، حاکمیت و تاریخ فلسطین را مستند کرده است.

مطالعه‌ای در سال 2025 بر روی کتاب‌های درسی دبستان نشان داد که اصلاحات اسرائیل شامل جایگزینی «فلسطین» با «اسرائیل» در برخی زمینه‌ها و حذف عباراتی درباره واقعیت‌های اشغال است.

اسرائیل می‌خواهد ارجاعات به اشغال، تاریخ فلسطین و خودمختاری از کتاب‌های درسی فلسطین پاک شود، نه به این دلیل که «نفرت را آموزش می‌دهند»، بلکه به این دلیل که به کودکان فلسطینی آگاهی ملی می‌آموزند – چیزی که اسرائیل از زمان ایجاد خود با آن مبارزه کرده است و ادعا می‌کند «چیزی به نام مردم فلسطین وجود ندارد».

به همین دلیل است که مقاومت فلسطین در برابر تغییرات برنامه درسی در اورشلیم شرقی را نباید تنها به عنوان مقاومت در برابر کتاب درسی اسرائیل درک کرد. برای بسیاری از والدین، معلمان و مدارس، ترس این است که پذیرش برنامه درسی اسرائیل به معنای پذیرش الحاق اورشلیم توسط اسرائیل و پاک کردن هویت فلسطینی در داخل آن است.

حذف مفاهیمی مانند اشغال، نکبه، پناهندگان، حق بازگشت، حاکمیت فلسطین و نمادهای ملی از مواد آموزشی می تواند به تدریج هویت سیاسی فلسطین را از روایت تاریخی که به این ادعاها معنا می بخشد جدا کند.

در حالی که اسرائیل برنامه‌های درسی فلسطینی‌ها را سانسور و شکل می‌دهد، متحدان غربی‌اش در مورد آنچه برنامه‌های درسی اسرائیل به کودکان اسرائیلی آموزش می‌دهند، نظارت کمی وجود دارد.

نوریت پلد الحانان، فیلولوژیست اسرائیلی، برای کتاب خود، فلسطین در کتاب‌های مدرسه‌ای اسرائیل، کتاب‌های درسی تاریخ و جغرافیای اسرائیل را که در سال‌های پس از اسلو منتشر شده بود، مطالعه کرد و به استفاده گسترده از افسانه‌های نژادپرستانه و پاک کردن فلسطینیان پی برد. وی در پایان ابراز نگرانی کرد که دانش‌آموزان اسرائیلی از مدارس اسرائیل فارغ‌التحصیل می‌شوند و به خدمت سربازی اجباری می‌روند که «به آنها یاد داده‌اند که از فلسطینی‌ها خشمگین و بترسند» و از «دنیای زندگی» آنها اطلاعی ندارند.

یکی دیگر از مطالعه‌های اخیر درباره 123 کتاب درسی مورد استفاده در مدارس یهودی اسرائیل توسط محقق اسرائیلی ییل تف سکر، چارچوب قوم‌گرایانه قوی، احساس دائمی قربانی بودن یهودیان و فضای نسبتا کمی برای روایت‌های فلسطینی را نشان داد. نویسنده خاطرنشان می کند که در حالی که مفهوم صلح با کشورهای عرب به طور مثبت توصیف می شود، اشغال "بی طرفانه و بدون قضاوت توصیف می شود"، در حالی که از سرزمین اشغالی فلسطین گاهی به جای کرانه باختری اشغالی با نام های اسرائیلی به عنوان مثال، یهودیه و سامره یاد می شود.

یک مقاله تحقیقاتی که توسط یکی دیگر از دانشگاهیان اسرائیلی، روی واینتراب، تألیف شده است، بررسی می کند که چگونه برنامه های درسی دولت اسرائیل نکبه را پوشش می دهد، یکی از رویدادهای اصلی که هویت و واقعیت های سیاسی فلسطین را شکل می دهد. این اصطلاح در کتاب‌های درسی و مواد آموزشی اسرائیل «تا حدی وجود دارد» و «اکثر مواد آموزشی اقدامات نیروهای اسرائیلی در طول جنگ 1948 را توجیه می‌کنند». این مقاله نتیجه می گیرد: «شامل تاریخ های دشوار در برنامه درسی لزوما درک انتقادی از رنج و بی عدالتی تجربه شده را تشویق نمی کند.»

مسئله برنامه های درسی در اسرائیل-فلسطین بزرگتر از آموزش است. در مورد قدرت است. هنگامی که یک طرف زمین، حرکت، مجوزها، بودجه و مؤسسات را کنترل می کند و همچنین می تواند بر زبانی که طرف دیگر آن واقعیت را برای فرزندانش توصیف می کند تأثیر بگذارد، کلاس درس به عرصه دیگری از درگیری تبدیل می شود.

مبارزه بر سر کتب درسی فلسطین فقط به این نیست که بچه ها باید یاد بگیرند. همچنین در مورد این است که چه کسی در وهله اول صلاحیت تصمیم گیری را دارد که چه چیزی به عنوان تاریخ مشروع به حساب می آید.

نظرات بیان شده در این مقاله متعلق به خود نویسنده است و لزوما منعکس کننده موضع تحریریه الجزیره نیست.