چرا ایالات متحده به بندر گوادر چشم دوخته است؟

در ماه مه، بندر گوادر یک محموله شمش فولادی به وزن 53277 تن را در یک کشتی چینی که مقصد اصلی آن بندر سوهار در عمان بود، حمل کرد. کشتی به گوادر تغییر مسیر داد و بندر پاکستان از آن بهره برد. از زمان شروع جنگ ایالات متحده علیه ایران در ماه فوریه، بندر گوادر از چندین بار از این نوع ترانسفورماسیون استقبال کرده است. طی دهه گذشته، گوادر برای جذب تجارت و حفظ قابلیت اقتصادی خود در صحنه جهانی تلاش کرده است.

علیرغم تامین مالی چین برای ساخت، توسعه و اتصال به عنوان بخشی از کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC)، تنها در ماه‌های اخیر است که گوادر کسب‌وکار را جذب کرده و شاهد افزایش فعالیت‌ها بوده است. جنگ ایالات متحده در ایران و بلاتکلیفی در تنگه هرمز تجارتی را به گوادر وارد کرده است که در غیر این صورت ممکن است به سایر بنادر منطقه رفته باشد. بحث‌ها در مورد پتانسیل بندر گوادر اغلب بر منافع اقتصادی متمرکز است.

با این حال، موقعیت استراتژیک گوادر و ارتباط آن است که نمی‌توان آن را صرفا از طریق حجم محموله‌ای که جابه‌جا می‌کند اندازه‌گیری کرد و آن را به یک جایزه برای جذب چندین کشور تبدیل می‌کند. گوادر درست خارج از تنگه هرمز و در سراسر شبه جزیره عربستان واقع شده است. موقعیت آن از نظر امنیتی، تجاری و ژئوپلیتیک از نظر تاریخی مهم بوده است. ایران و آمریکا جنگ ضربه شدیدی به امنیت منطقه وارد کرده، اختلالات تجارت دریایی را افزایش داده و چالش های ژئوپلیتیکی را به وجود آورده است.

برای گوادر، جنگ تجارت بیشتری را به ارمغان آورده است و مهمتر از آن، آن را در کانون توجه کشورهای دور و نزدیک قرار داده است. کشوری که علاقه اش به گوادر از زمان اسرائیل-ایالات متحده افزایش یافته است. حملات به ایران زمانی آغاز شد که واشنگتن اهمیت گوادر را مدت ها قبل از شروع سرمایه گذاری پکن در بندر و CPEC به رسمیت شناخت. در واقع، سازمان زمین شناسی ایالات متحده در بلوچستان بود که گوادر را در سال 1954 مکانی مناسب برای توسعه یک بندر دریایی معرفی کرد.

گوادر در آن زمان، اگرچه توسعه نیافته و کوچک بود، اما قبلا یک بندر دریایی فعال در امتداد دریای عرب بود و بخشی از شبکه‌های تجارت دریایی منطقه بود. این منطقه تا سال 1958 در عمان بود و بعدا به پاکستان منتقل شد. ایالات متحده مدت‌هاست که مسیرهای دریایی خلیج فارس و آب‌های اطراف آن را از جمله مهم‌ترین راه‌های راهبردی در جهان می‌داند، به‌ویژه به دلیل نقش آن‌ها در تامین انرژی و حمل و نقل جهانی. بنابراین، ایالات متحده

از دهه 1940 حضور خود را در آب های نزدیک تنگه هرمز و شبه جزیره عربستان حفظ کرده است. نیروی دریایی ایالات متحده برای اولین بار از طریق ایجاد نیروی دریایی ایالات متحده در خاورمیانه (MEF) در سال 1949 حضور منظمی در غرب آسیا ایجاد کرد. از آن زمان، ایالات متحده حضور دریایی خود را در سراسر منطقه ایجاد کرده است. یکی از نزدیکترین ترتیبات به گوادر در عمان است. در سال 2019، ایالات متحده و عمان قراردادی را امضا کردند که در آن عمان به نیروی دریایی آمریکا اجازه استفاده از بنادر دقم و صلاله را داد.

از این رو، نزدیکی گوادر به تنگه هرمز، ایران، و شبکه‌های گسترده‌تر راه‌های دریایی مهم استراتژیک، آن را به منافع منطقه‌ای واشنگتن بسیار مرتبط کرده است. این اهمیت زمانی افزایش یافت که علاقه چین به منطقه شروع به رشد کرد. سرمایه‌گذاری‌های چین در گوادر طی سال‌ها، توسعه CPEC و جاه‌طلبی‌های دریایی‌اش برای گوادر، و همچنین روابط نزدیک پاکستان با ایران و چین، لایه‌ای دیگر به اهمیت گوادر در چشم واشنگتن افزود. از این رو، ایالات متحده همیشه گوادر را زیر نظر داشت.

اکنون که اهمیت گوادر در بحبوحه تغییر سریع ژئوپلیتیک در منطقه افزایش می یابد، جایگاه مرکزی را در رادار واشنگتن اشغال می کند. گزارشی از کالج جنگ نیروی دریایی ایالات متحده همچنین گوادر را به عنوان کاندیدای بالقوه برای عملیات دریایی گسترده چین معرفی کرد. در این گزارش روابط نزدیک سیاسی، نظامی و اقتصادی پاکستان با چین به عنوان عوامل افزایش احتمالات آینده برای نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق (PLAN) در بندر گوادر ذکر شده است.

در همین حال، در تلاش برای متعادل کردن روابط خود با چین و ایالات متحده، و در بحبوحه علاقه فزاینده واشنگتن به گوادر، پاکستان در سپتامبر 2025 بندر پاسنی خود را که تنها در 100 کیلومتری گوادر قرار دارد، به واشنگتن پیشنهاد داد. همچنین گزارش هایی وجود دارد که به عنوان بخشی از جاه طلبی ایالات متحده برای گسترش نفوذ دریایی خود در منطقه و در پاسخ به نگرانی ها در مورد کنترل فزاینده چین بر زیرساخت های بندری جهانی، دولت ترامپ به دنبال تضعیف نفوذ چین است. ایالات متحده قصد دارد این کار را با تحت نفوذ قرار دادن بنادر استراتژیک مهم تحت کنترل چین انجام دهد.

اگرچه در این گزارش 23 پورت از این قبیل ذکر شده است، اما همه آنها را شناسایی نکرده است. در همان زمان، روابط چین و ایالات متحده نیز در حال تحول است. از یک سو، به نظر می رسد روابط در حال تثبیت و حتی بهبود است. سفر شی جین پینگ، رئیس جمهور چین به آمریکا و دیدار او با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، امکان همکاری بین دو کشور را فراهم می کند. با این حال، این تعامل دیپلماتیک رقابت بین دو قدرت بزرگ را از بین نمی برد.

برای واشنگتن، علاقه و سرمایه گذاری طولانی مدت و بی وقفه چین در بندر گوادر و CPEC نگران کننده است، به ویژه به این دلیل که می ترسد چین برای توسعه منافع استراتژیک و نظامی در منطقه برنامه ریزی کند. این کشور اغلب چین را به تلاش برای استفاده از بنادر خارجی متعلق به شرکت‌های چینی مانند گوادر برای ارائه قدرت دریایی متهم کرده است. در مورد چین، اگرچه هنوز از بندر گوادر سود اقتصادی نبرده است، اما نمی‌خواهد گوادر را رها کند.

این به این دلیل است که بندر گوادر و CPEC «معضل مالاکا» چین را تسهیل می‌کنند. در حالی که اکنون واضح است که ارزش جغرافیایی و ژئوپلیتیکی گوادر بسیار فراتر از منافع اقتصادی آن است، اما اینکه آیا واشنگتن منافع خود در گوادر و منطقه اطراف آن را به سیاستی در جهت ایجاد حضور در اطراف گوادر تبدیل خواهد کرد، نامشخص است. این که آیا پیشنهاد پاکستان برای توسعه بندر پاسنی را پذیرفته است یا خیر، هنوز علنی نشده است.