چرا ایران فرودگاه های منطقه را تهدید می کند و چه تاثیری می تواند داشته باشد؟

ایران کشورهای همسایه را تهدید کرده است که در صورت اعمال تحریم‌های جدید ایالات متحده که برای جلوگیری از فعالیت خطوط هوایی ایران در سطح بین‌المللی طراحی شده‌اند، تلافی خواهند کرد و احتمال اختلال بیشتر در سفرهای هوایی در منطقه‌ای را که از نزدیک به هفت ماه از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران متاثر شده است، افزایش می‌دهد.

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در گفت‌وگو با رسانه‌های دولتی ایران گفت: «از همه کشورهای همسایه‌مان می‌خواهم وارد ماجراجویی آمریکا نشوند، این ماجراجویی خیلی زود با شکست تمام خواهد شد».

این هشدار در حالی منتشر شد که شرکت‌های هواپیمایی ایرانی تعدادی از پروازهای بین‌المللی خود را پس از تهدید آمریکا به فرودگاه‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات هوانوردی با تحریم‌های ثانویه در صورت ادامه تجارت با آن، لغو کردند. به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران، روز پنجشنبه تمامی پروازهای ایران به مقصد و از امارات لغو شد.

آذربایجان و گرجستان روز چهارشنبه تعلیق پروازهای ایران را تایید کردند و پروازها به بغداد و مسقط نیز متوقف شده است. در همین حال، چندین ارتباط به ترکیه و چین ادامه دارد، اما بسیاری از پروازها به این کشورها نیز لغو شده است.

بنابراین، ایران چه گفته است، آیا می‌تواند تهدیدات خود علیه کشورهای همسایه را عملی کند و این موضوع چگونه می‌تواند صنعت سفر در منطقه را تحت تأثیر قرار دهد؟

رضایی روز چهارشنبه هشدار داد که تهران با کشورهای همسایه ای که با محدودیت های آمریکا همکاری می کنند، مقابله به مثل خواهد کرد.

رضایی به تلویزیون دولتی ایران گفت: «اگر کشوری با آمریکا همکاری کند یا با آمریکا ماجراجویی کند، فرودگاه‌های آن دیگر نمی‌توانند به ایران پرواز داشته باشند». رضایی گفت که ایران تضمین می‌کند که فرودگاه‌های کشورهایی که پروازهای ایران را متوقف می‌کنند، «نمی‌توانند کار کنند».

این هشدار بخشی از تلاش گسترده‌تر ایران برای بازدارندگی کشورها از مشارکت در کارزار فشار اقتصادی واشنگتن است که از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در 28 فوریه تشدید شده است.

محرک فوری این تهدید رضایی، تلاش واشنگتن برای منزوی کردن صنعت هوانوردی ایران است.

وزارت خزانه داری آمریکا در اوایل ماه جاری تحریم هایی را علیه خطوط هوایی باقی مانده ایران و همچنین شرکت های خارجی و واسطه هایی که متهم به کمک به آنها در فعالیت هستند، اعلام کرد.

این اقدامات محدودیت‌های طولانی‌مدت ماهان ایر را برای پوشش ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی گسترش داد و همچنین مجوزهایی را که به تعدادی از ارتباطات هوایی با ایران اجازه داده بود، تعلیق کرد. آمریکا ماهان ایر را به داشتن ارتباط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران متهم می کند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه داری ایالات متحده، سپس هشدار داد که فرودگاه ها و شرکت هایی که به هواپیماهای ایرانی سرویس می دهند در خطر قطع شدن از سیستم مالی ایالات متحده هستند.

او گفت که آنها نمی‌توانند سوخت یا خدمات فرود را به حامل‌های ایرانی ارائه دهند یا به آنها بلیت بفروشند، بدون اینکه جریمه‌های آمریکا را تهدید کنند.

ایران علنا توضیح نداده است که چه اقدامی می تواند برای جلوگیری از فعالیت فرودگاه های کشورهای همسایه انجام دهد و رضایی مشخص نکرد که پاسخ تهران دیپلماتیک، اقتصادی یا نظامی خواهد بود.

ایران از نظر قانونی نمی تواند تصمیم بگیرد که آیا فرودگاهی در کشور مستقل دیگری هواپیماهای ایرانی را می پذیرد یا خیر. به همین ترتیب، ایالات متحده این اختیار را ندارد که به سادگی حریم هوایی کشور دیگری را ببندد.

اما واشنگتن می تواند خدمات رسانی به هواپیماهای ایرانی را از نظر مالی با تهدید تامین کنندگان سوخت محلی، کارکنان زمینی، شرکت های فروش بلیت و سایر مشاغل با تحریم های ثانویه خطرناک کند.

و ایران در ماه های آغازین جنگ فعلی با ایالات متحده و اسرائیل نشان داد که می تواند سفرهای هوایی در خلیج فارس را تقریبا متوقف کند. پس از پرتاب موشک ها و پهپادها به قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، بحرین، عمان و اردن از 28 فوریه، همه این کشورها به طور جزئی یا کامل حریم هوایی خود را در روزهای ابتدایی ماه مارس بستند.

آنها عملیات محدود را به آرامی و یک به یک از سر گرفتند: امارات اولین پروازی بود که در 3 مارس چند پرواز از مرکز دبی خود را آغاز کرد، اتحاد مستقر در ابوظبی در 6 مارس و قطر ایرویز هفته بعد. هواپیماهایی که در آن روزهای آغازین جنگ برخاسته و یا فرود می آیند با جت های نظامی همراه بوده اند.

پرتابه های ایرانی - مستقیم یا پس از رهگیری - به فرودگاه های دبی، ابوظبی، کویت و بحرین نیز اصابت کرد.

ولفگانگ پوشتای، تحلیلگر امنیتی و دفاعی و وابسته سابق دفاعی اتریش به الجزیره گفت که انتظار نداشت ایران این بار به فرودگاه های منطقه حمله کند. پوشتای گفت: «بعید است ایران به این فرودگاه ها حمله کند».

او استدلال کرد که تأثیر عملی فوری اقدامات ایالات متحده نیز می‌تواند محدود شود، زیرا ایران ارتباطات هوانوردی با کشورهایی که ممکن است کمتر احتمال دارد محدودیت‌های واشنگتن را اعمال کنند، حفظ می‌کند.

او گفت: «من فکر نمی‌کنم که ترکیه یا پاکستان یا چین از همکاری با آنها دست بکشد.» و علاوه بر این، همانطور که گفتم، حامل های دیگری نیز از خارج به ایران خدمت می کنند، بنابراین تاثیر عملی آن محدود خواهد بود.

پوشتای گفت که تأثیر بیشتر ممکن است در عوض روانی باشد، به ویژه برای ایرانیانی که می توانند بلافاصله پس از ناپدید شدن پروازهای بین المللی عواقب آن را ببینند.

وی گفت: «این قطعا به درک ایرانی‌ها از افزایش انزوا کمک می‌کند و احتمالا دلیل این واکنش تند ایران نیز همین است».

Pusztai گفت، برخلاف محدودیت‌ها بر موسسات مالی یا سایر تحریم‌های ثانویه، اختلالات در پروازها بلافاصله قابل مشاهده است. "چنین محاصره هوایی قطعا بلافاصله مشاهده می شود."

او همچنین هشدار داد که تحریم‌های هوانوردی به تنهایی تهران را مجبور به تغییر مسیر کند.

پوشتای گفت: "آیا برای شکستن اراده کشور کافی است؟ مطلقا نه. مطلقا نه."

فوری ترین تاثیر بر مسافران ایرانی است. بر اساس گزارش شرکت تحلیل هوایی سیریوم، ظرفیت پروازهای بین‌المللی از ایران در آگوست 2026 نسبت به سال قبل 49 درصد کمتر بود.

آخرین محدودیت‌ها تنها تعداد انگشت شماری از مسیرهای بین‌المللی تحت کنترل ایران را رها کرده و هزاران مسافر را به سمت گذرگاه‌های زمینی با کشورهایی از جمله ترکیه و ارمنستان سوق داده است.

کارشناسان می گویند که این اثرات می تواند فراتر از مسافران گسترش یابد، زیرا اقدامات می تواند هزاران شغل را در صنعت هوانوردی ایران و بخش های مرتبط از جمله گردشگری و مهمان نوازی تهدید کند.

برای کشورهای همسایه، تشدید بیشتر می‌تواند لایه دیگری از ابهام را به صنعت سفر در منطقه اضافه کند، زیرا گردشگری در بحبوحه درگیری‌های مداوم بین ایالات متحده و ایران آسیب دیده است.

ترافیک مسافران در مراکز اصلی مانند فرودگاه بین المللی دبی در نیمه اول سال 2026 در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 31 درصد کاهش یافته است.