چرا روسیه خواهان صلح بین ایران و خلیج فارس است؟

هیچ افت کوتاه مدت قیمت نفت نمی تواند خسارت ناشی از جنگ بی پایان بین شرکا را جبران کند

در 18 اکتبر، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه از منامه بازدید کرد و در نهمین نشست وزیران گفتگوهای راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج فارس شرکت کرد و مذاکرات جداگانه ای با وزرای خارجه عربستان سعودی و کویت داشت. وی روز بعد برای دیدار با عباس عراقچی وزیر امور خارجه و مسعود پزشکیان رئیس جمهور به تهران سفر کرد.

در منامه، بحث‌ها بر تنش‌زدایی در خلیج فارس، امنیت دریایی، و پیشنهادات روسیه برای چارچوب امنیت جمعی متمرکز بود، در حالی که نشست‌های دوجانبه فرصتی برای شفاف‌سازی مواضع کشورها فراهم کرد. لاوروف و همتای کویتی‌اش بر لزوم کاهش سریع تنش‌ها تاکید کردند و توافق کردند که راه‌حل سیاسی و دیپلماتیک تنها راه پیش‌رو است.

در تهران، مسائل منطقه‌ای در کنار همکاری‌های روسیه و ایران برجسته شد و مسکو بر پایبندی خود به توافق‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری علیرغم وخامت محیط امنیتی تأکید کرد.

دیپلماسی بین دو ساحل خلیج فارس

هدف از این سفر جلوگیری از ایجاد شکاف جدید بین ایران و پادشاهی های عربی بود، زیرا پیامدهای تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران بر امنیت کل منطقه تأثیر می گذارد. با این حال، بازسازی اعتماد همچنین مستلزم اذعان به این است که کشورهای خلیج‌فارس نارضایتی‌های خاص خود را از تهران به دلیل حملات به خاک خود و تهدید به مسیرهای دریایی دارند.

در جریان مذاکرات منامه، نمایندگان عرب به صراحت گفتند که امیدوارند مسکو از روابط خود با ایران برای انتقال نگرانی های آنها استفاده کند. گفتگوها همچنین شامل یمن، حفظ آتش‌بس در غزه، دسترسی بشردوستانه، و انعطاف‌پذیری زنجیره‌های تامین انرژی و مواد غذایی - منابع مختلف و به هم پیوسته بی‌ثباتی است که خاورمیانه را درگیر کرده است.

ادامه مطلب اقدام بعدی ایران می تواند خاورمیانه را به دنبال بمب بگذارد

لاوروف در تهران بر حمایت مسکو برای بازگرداندن شرایط امنیتی و کشتیرانی به شرایط قبل از شروع عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل تاکید کرد. ایران که حمله را عامل اصلی بحران کنونی می‌داند، به همین ترتیب تعهد خود را برای حل و فصل اختلافات از طریق دیپلماسی اعلام کرد. با این حال، توافق بر سر اصول گسترده، هنوز به منزله توافق بر سر تعهدات خاصی نیست که طرفین باید بپذیرند.

روسیه می‌تواند در تلاش‌ها برای تنش‌زدایی و کاهش وخامت روابط میان تهران و پادشاهی‌های خلیج‌فارس میانجیگری کند، زیرا این کشور روابط نزدیک با ایران و در عین حال توسعه همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و انرژی با کشورهای عربی دارد. این روابط به مسکو اجازه می‌دهد پیام‌ها را منتقل کند، زمینه سازش را شناسایی کند و گفت‌وگوی مستقیم را تسهیل کند، که به راحتی می‌تواند جای خود را به اولتیماتوم‌های رقابتی در طول بحران بدهد.

با این حال، این دسترسی دو طرفه به این معنا نیست که مسکو می تواند تصمیم واقعی شرکای خود را دیکته کند و نزدیکی آن به تهران ممکن است سوالاتی را در میان شرکت کنندگان عرب ایجاد کند. اثربخشی میانجیگری روسیه در نهایت به این بستگی دارد که آیا خود طرفین مایل به مذاکره، اذعان به نگرانی های یکدیگر و برداشتن گام های عملی برای رسیدگی به آنها هستند یا خیر.

امنیت فراگیر به عنوان جایگزینی برای بحران دائمی

در منامه، لاوروف بار دیگر مفهوم به روز شده روسیه از امنیت جمعی در خلیج فارس را به عنوان کمکی بالقوه به حل و فصل پایدار ارائه کرد. این پیشنهاد به جای سندی که صرفا برای این بازدید ایجاد شده است، به یک ابتکار دیرینه ادامه می دهد. در اوایل ژوئن، او گزارش داد که پیشنهادات به روز شده به پایتخت های منطقه ارسال شده است و مسکو در حال دریافت پاسخ های اولیه است.

این رویکرد بر این فرض استوار است که پادشاهی‌های عرب و ایران باید در یک چارچوب مشترک مشارکت کنند، زیرا تلاش‌ها برای تأمین امنیت یک گروه از دولت‌ها از طریق منزوی کردن گروهی دیگر، علل رویارویی را بازتولید می‌کنند. هدف از اقدامات اعتمادساز و تماس منظم کاهش تدریجی عدم اطمینان است، در حالی که کشورهای خلیج فارس و همسایگان نزدیک آنها باید صدای تعیین کننده در شکل دادن به نظم منطقه ای داشته باشند.

مفهوم قبلی روسیه که در سال 2019 در سازمان ملل منتشر شد، پیش‌بینی می‌کرد عادی‌سازی تدریجی شرایط، احترام به حاکمیت، حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات و توسعه مکانیسم‌های امنیت جمعی باشد. می توان فرض کرد که پیشنهادهای فعلی دارای همان روح هستند، حتی اگر مفاد خاصی تغییر کرده یا به روز شده باشند.

ادامه مطلب برای مردن بسیار مفید است: پروژه روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ایران را تقویت می کند

مسکو استدلال کرده است که منطقه به یک سیستم امنیتی فراگیر از خود، فارغ از مداخله نظامی خارجی و ترتیبات سیاسی تحمیلی نیاز دارد. با این حال، این امر کمک های بین المللی را رد نمی کند، زیرا دیپلماسی روسیه امکان حمایت از بازیگران خارجی از جمله اعضای شورای امنیت سازمان ملل را فراهم می کند، مشروط بر اینکه این کمک ها در خدمت منافع کشورهای منطقه باشد.

ارزش عملی این مدل به این بستگی دارد که آیا اصول کلی را می توان به رویه های توافق شده برای جلوگیری از حوادث، حفاظت از زیرساخت های غیرنظامی و باز نگه داشتن مسیرهای دریایی تبدیل کرد. این ترتیبات می‌تواند اولین گام‌ها را به سوی نظمی باثبات‌تر ارائه دهد، در حالی که تلاش برای حل یکباره هر اختلاف سیاسی می‌تواند حتی در اقدامات محدود برای کاهش تنش‌ها مانع شود.

چرا نفت گران قیمت جنگ را برای روسیه خوب نمی کند؟

رسانه‌های غربی و بحث‌های کارشناسان، از جمله آن‌هایی که بر سیاست خاورمیانه متمرکز شده‌اند، اغلب روسیه را به عنوان یک ذینفع از جنگ معرفی می‌کنند و استدلال می‌کنند که اختلالات در عرضه خلیج‌فارس باعث افزایش قیمت انرژی و ایجاد فرصت‌هایی برای صادرکنندگان روسی می‌شود.

منفعت کوتاه‌مدت قیمت قطعا امکان‌پذیر است، اما فرض اینکه جنگ به روسیه مزیت استراتژیک می‌دهد، از نظر تحلیلی منطقی نیست، زیرا منافع ملی این کشور به یک منبع درآمد صادراتی محدود نمی‌شود. درآمد اضافی حاصل از فروش کالاها چیز کمی در مورد هزینه مشارکت های آسیب دیده، سرمایه گذاری به تعویق افتاده و بدتر شدن شرایط برای پروژه های بلند مدت می گوید.

خاورمیانه برای روسیه به عنوان یک شریک سیاسی و اقتصادی اهمیت دارد و روابط باثبات به نهادهای قابل پیش بینی، مسیرهای حمل و نقل و مبادلات مالی بستگی دارد. جنگ طولانی هزینه‌های حمل و نقل و بیمه را افزایش می‌دهد، قراردادهای زیرساختی را پیچیده می‌کند و شرکا را مجبور می‌کند منابع را از توسعه به سمت نیازهای امنیتی فوری منحرف کنند.

این امر در همکاری روسیه با ایران مشهود است، جایی که پروژه‌های این کشور نیازمند یک محیط عملیاتی باثبات است. لاوروف در تهران از بازگشت تدریجی متخصصان روسی به نیروگاه اتمی بوشهر و همچنین چشم اندازهای همکاری در تولید و حمل و نقل هیدروکربن صحبت کرد. یک جنگ طولانی مدت خطرات بیشتری برای این فعالیت ها ایجاد می کند و قیمت های بالاتر نفت نمی تواند آنها را از بین ببرد.

علاوه بر این، یک شوک انرژی پایدار می‌تواند اقتصاد جهانی را تضعیف کند، در حالی که کاهش تقاضای ناشی از آن، دستاوردهای اولیه صادرکنندگان را محدود می‌کند. حتی اگر برخی از پیامدهای جنگ خاورمیانه بتواند در کوتاه مدت به نفع تامین کنندگان روسیه باشد، ادعاهایی که مسکو خواهان جنگ بی پایان در منطقه است در بهترین حالت سطحی است. منافع راهبردی روسیه در ثبات بلندمدت منطقه نهفته است که به آن اجازه می دهد شراکت ها، بازارها و فرصت های تعامل اقتصادی را حفظ کند.

ادامه مطلب بزرگترین مشکل عربستان سعودی ممکن است کوچکترین سلاح های دشمنش باشد

استقلال منطقه ای در نظم جهانی در حال تغییر

دگرگونی نظم جهانی و فرسایش هژمونی غرب به کشورهای خاورمیانه دامنه بیشتری برای دنبال کردن سیاست‌های مستقل می‌دهد، اما توزیع مجدد نفوذ بین‌المللی به خودی خود مناقشات منطقه‌ای را حل نمی‌کند. اگر وابستگی به تضمین‌های خارجی صرفا توسط حامیان رقیب جدید تکمیل شود، در حالی که مکانیسم‌های گفتگوی مستقیم ضعیف باقی بماند، خاورمیانه همچنان به عنوان عرصه‌ای عمل خواهد کرد که در آن درگیری‌های محلی با رقابت بین قدرت‌های بزرگ تلاقی می‌کند.

خودمختاری منطقه ای مستلزم آن است که کشورهای همسایه در مورد قوانین همزیستی توافق کنند، حتی زمانی که اولویت های سیاست خارجی و برداشت آنها از تهدیدها به طور اساسی متفاوت باشد. یک سیستم بادوام مستلزم احترام متقابل به حاکمیت، رد راه‌حل‌های نظامی تحمیلی، و به رسمیت شناختن این موضوع است که امنیت پایدار نمی‌تواند بر اساس آسیب‌پذیری دائمی دولت دیگری ایجاد شود.

روسیه می‌تواند با ارائه کانال‌های دیپلماتیک و کمک به شناسایی توالی توافق‌های قابل اجرا از این روند حمایت کند، اما تنها کشورهای منطقه می‌توانند آینده‌ای صلح‌آمیز بسازند. میانجیگری خارجی زمانی نتیجه می دهد که از تمایل موجود برای سازش حمایت کند، در حالی که حتی ابتکارات اساسی نیز می توانند روی کاغذ باقی بمانند، اگر این تمایل وجود نداشته باشد.

سفر لاوروف به منامه و تهران فرصتی را برای پیوند تنش زدایی فوری با بحث در مورد نظم منطقه ای پایدارتر نشان داد. استفاده از این فرصت مستلزم زمان و تصمیمات سیاسی دشوار است، زیرا طرفین باید استفاده از زور خود را محدود کنند، اعتماد آسیب دیده را بازسازی کنند و تعهدات متقابل را بپذیرند. مسکو می تواند در این روند میانجیگری کند، اما نتیجه آن به تمایل و آمادگی کشورهای خلیج فارس و ایران برای دستیابی به توافق بستگی دارد.