چرا رویارویی آمریکا و روسیه باعث شد مراکش جشن بگیرد؟

مراکش صحرای غربی را بخشی از خاک خود می داند

مراکش از پایان ماموریت حافظ صلح سازمان ملل متحد در صحرای غربی پس از یک رویارویی دیپلماتیک بین ایالات متحده و روسیه که باعث شد شورای امنیت قادر به توافق بر سر آینده آن نباشد، استقبال کرده است.

این شورا روز جمعه در تمدید مأموریت هیأت سازمان ملل برای همه پرسی در صحرای غربی (مینورسو) پس از وتوی پیشنهادی مورد حمایت آمریکا توسط روسیه، شکست خورد. پیش‌نویس رقیب روسیه برای تمدید ماموریت نیز نتوانست آرای کافی را به دست آورد.

این تصمیم سوالاتی را در مورد آینده طولانی ترین مناقشه ارضی آفریقا و آتش بس شکننده بین مراکش که مدعی صحرای غربی است و جبهه پولیساریو که بیش از 50 سال برای استقلال این سرزمین می جنگد، ایجاد می کند.

صحرای غربی، در سواحل شمال غربی آفریقا، تا سال 1975 مستعمره اسپانیا بود. این کشور دارای ذخایر قابل توجه فسفات و مناطق ماهیگیری ارزشمند در امتداد سواحل اقیانوس اطلس است.

در حالی که اسپانیا آماده عقب نشینی می شد، مراکش و موریتانی هر دو مدعی این قلمرو شدند.

دیوان بین‌المللی دادگستری پیوندهای تاریخی وفاداری را یافت، اما هیچ حاکمیت سرزمینی را که حق تعیین سرنوشت مردم صحرا را زیر پا می‌گذاشت.

پادشاه وقت مراکش حسن دوم با سازماندهی راهپیمایی سبز پاسخ داد. در 6 نوامبر 1975 حدود 350000 غیرنظامی مراکشی در یک تظاهرات گسترده با هدف فشار بر اسپانیا وارد خاک شدند.

چند روز بعد، اسپانیا توافقنامه مادرید را با مراکش و موریتانی امضا کرد و با انتقال کنترل اداری موافقت کرد. مراکش دو سوم شمالی و موریتانی یک سوم جنوبی را به خود اختصاص دادند. این توافقنامه مسئله حاکمیت را حل نکرد.

جبهه پولیساریو، یک جنبش استقلال طلب که در سال 1973 تأسیس شد، با این معامله مخالفت کرد. آن را به عنوان جایگزینی حکومت استعماری اسپانیا با کنترل مراکش و موریتانی می دانست.

موریتانی در سال 1979 از ادعای خود صرف نظر کرد، اما مراکش به مبارزه با پولیساریو ادامه داد.

الجزایر با ارائه پشتیبانی نظامی و میزبانی از رهبری خود و هزاران پناهجوی صحرائی در اردوگاه های نزدیک شهر تندوف، متحد اصلی پولیساریو در منطقه شد.

این کشور شمال آفریقا می گوید موضعش بر اساس حق تعیین سرنوشت است، در حالی که مراکش صحرای غربی را بخشی جدایی ناپذیر از قلمرو خود می داند.

مراکش و الجزایر در سال 1963 به دلیل اختلاف نظر در مورد سرزمینی که از حکومت استعماری فرانسه به ارث رسیده بود، یک جنگ مرزی کوتاه با یکدیگر داشتند. روابط آنها همچنان پرتنش بوده و صحرای غربی در مرکز اختلافات آنها قرار دارد.

پس از 16 سال نبرد، مراکش و پولیساریو در سال 1991 با میانجیگری سازمان ملل متحد به آتش بسی با یک دیوار شنی یا برم تقسیم شدند تا نیروهای رقیب از هم جدا شوند.

سازمان ملل متحد Minurso را برای نظارت بر آتش بس و سازماندهی یک همه پرسی در مورد آینده این منطقه تأسیس کرد. قرار بود صحرای ها بین استقلال و ادغام با مراکش یکی را انتخاب کنند.

رای گیری برای سال 1992 برنامه ریزی شده بود اما هرگز برگزار نشد. دو طرف نتوانستند در مورد اینکه چه کسی واجد شرایط شرکت می شود به توافق برسند و اختلافات بر سر شناسایی رای دهندگان به یک مانع بزرگ تبدیل شد.

در سال 2007، مراکش پیشنهادی برای خودمختاری ارائه کرد که بر اساس آن صحرای ها امور داخلی خود را مدیریت می کردند، در حالی که رباط کنترل بر دفاع و روابط خارجی را حفظ می کرد.

هزاران مراکشی در سال 1975 در راهپیمایی سبز به صحرای غربی راهپیمایی کردند.

جبهه پولیساریو و الجزایر این طرح را رد کردند و بر برگزاری همه پرسی که شامل استقلال به عنوان یک گزینه می شد، پافشاری کردند.

سال‌ها مذاکرات تحت حمایت سازمان ملل نتوانست به موفقیتی دست یابد.

آتش بس در نوامبر 2020 زمانی که پولیساریو اعلام کرد در حال از سرگیری مبارزه مسلحانه است، شکست.

اما پس از یک کارزار دیپلماتیک طولانی توسط مراکش، شورای امنیت سازمان ملل در سال 2025 به نفع قطعنامه ای رای داد که از طرح خودمختاری به عنوان "امکان پذیرترین" راه حل برای منطقه مورد مناقشه حمایت می کرد.

در حالی که بیشتر صحرای‌ها در بخشی از صحرای غربی که تحت کنترل مراکش است زندگی می‌کنند، تخمین زده می‌شود که ده‌ها هزار نفر در اردوگاه‌های پناهندگان در الجزایر هستند.

ایالات متحده پیشنهاد تمدید ماموریت مینورسو را برای یک سال دیگر داد، اما پیش نویس آن فراتر از تمدید معمول بود.

این امر می توانست کلمه "رفراندم" را از نام هیئت حذف کند و پیشنهاد خودمختاری مراکش را تنها مبنای مذاکرات بیشتر قرار دهد.

این پیش نویس مورد حمایت 11 عضو از 15 عضو شورای امنیت، از جمله فرانسه و بریتانیا قرار گرفت، اما روسیه آن را وتو کرد و استدلال کرد که برای مراکش بسیار مطلوب است.

روسیه سپس تمدید مأموریت مینورسو را بدون تغییر شرایط آن پیشنهاد داد. آن پیش نویس نیز شکست خورد و تنها دو رای مثبت دریافت کرد.

ماموریت مینورسو در پایان روز شنبه 31 اکتبر به پایان رسید. سازمان ملل روز بعد گفت که این ماموریت وارد دوره انحلال شده است و یک تیم کاهش یافته بر انتقال تجهیزات نظامی و سایر دارایی ها نظارت می کند.

ماموریت سازمان ملل از سال 1991 در صحرای غربی است

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد گفت که حق تعیین سرنوشت مردم صحرا باید مورد احترام قرار گیرد و نسبت به خطر تجدید خصومت ها هشدار داد.

جبهه پولیساریو پیشنهاد آمریکا را محکوم کرد. سیدی عمر، نماینده آن کشور، از روسیه برای وتوی آن تشکر کرد و گفت که این امر "پایه های روند صلح سازمان ملل را به باد می دهد" و صلح منطقه ای و بین المللی را تهدید می کند.

در همین حال، مراکش با این استدلال که موضوع صحرای غربی دیگر نباید در شورای امنیت مورد بررسی قرار گیرد، گفت: پرسنل و تجهیزات این مأموریت باید در روزهای آینده این منطقه را ترک کنند.

کاخ سلطنتی مراکش از عدم تمدید مأموریت مینورسو استقبال کرد.

در لایون، بزرگترین شهر قلمرو، تصاویری از مردم نشان می‌دهد که در حال جشن گرفتن، پرچم‌های مراکش به اهتزاز درآورده و پرتره‌هایی از پادشاه محمد ششم را به نمایش می‌گذارند.

عصام لاروسی، کارشناس مراکشی در روابط بین‌الملل، به بی‌بی‌سی می‌گوید: «این تصمیم فرصتی برای رباط است تا آنچه را که به‌عنوان یک مکانیسم بین‌المللی که در حل مناقشه شکست خورده است، به چالش بکشد».

او گفت که مراکش اکنون فضای بیشتری برای پیشبرد پیشنهاد خودمختاری خود دارد و مذاکرات را از همه پرسی استقلال به سمت خودمختاری تحت حاکمیت مراکش تغییر می دهد.

با این حال، این تصمیم وضعیت حقوقی صحرای غربی را تغییر نمی دهد یا به رسمیت شناختن بین المللی حاکمیت مراکش نمی شود.

صحرای غربی همچنان در فهرست مناطق غیر خودگردان سازمان ملل باقی مانده است، در حالی که اتحادیه آفریقا به طور رسمی استقلال آن را به عنوان جمهوری دموکراتیک عربی صحرا (SADR) به رسمیت می شناسد.

اما این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که چندین کشور از موضع مراکش حمایت کردند، مراکشی که در سال‌های اخیر حمایت بین‌المللی از ادعای خود را به بخش مرکزی سیاست خارجی خود تبدیل کرده است.

در سال 2020، ایالات متحده حاکمیت مراکش بر صحرای غربی را به عنوان بخشی از توافق نامه برقراری روابط دیپلماتیک بین مراکش و اسرائیل به رسمیت شناخت.

فرانسه همچنین از طرح خودمختاری مراکش به عنوان مبنایی برای حل و فصل اختلافات در سال 2024 حمایت کرد.

هزاران صحرائی در اردوگاه های پناهندگان در الجزایر زندگی می کنند

مراکش در سال 2017، بیش از سه دهه پس از خروج از سلف خود، سازمان وحدت آفریقا، در اعتراض به پذیرش SADR، دوباره به اتحادیه آفریقا پیوست.

از زمان بازگشت، رباط به دنبال ایجاد پشتیبانی برای موقعیت خود از درون سازمان بوده است. حداقل 10 کشور آفریقایی برای حمایت از رباط، نمایندگی های دیپلماتیک خود را در این سرزمین افتتاح کرده اند.

لاروسی می گوید: مراکش لزوما به دنبال کنار گذاشتن روند سازمان ملل نیست، بلکه به دنبال تغییر چارچوب مذاکرات و جلب حمایت بیشتر از سوی سازمان های منطقه است.

احمد توئیزی، رئیس مجلس نمایندگان، روز دوشنبه در سخنرانی خود در جلسه مشترک ویژه پارلمان، پایان مینورسو را یک پیروزی برای دیپلماسی کشور خواند.

او گفت که کشور اکنون باید از "مدیریت اختلاف به اجرای طرح خودمختاری تحت حاکمیت مراکش و در عین حال ادامه پروژه های توسعه در قلمرو" حرکت کند.

ترس این است که خروج مینورسو منجر به درگیری مجدد شود.

این ماموریت تحولات نظامی را زیر نظر گرفته و به کاهش خطر تشدید درگیری کمک کرده است.

سازمان امدادرسانی آکسفام هشدار داد که از دست دادن نقش نظارتی و کاهش تنش می تواند ثبات را تضعیف کند و عواقب جدی برای غیرنظامیان به همراه داشته باشد.

لاروسی اعتراف می کند که خروج این ماموریت می تواند شکاف های امنیتی ایجاد کند.

او می‌گوید: «خروج مینورسو درگیری اصلی را ایجاد نمی‌کند، زیرا درگیری از قبل وجود دارد، اما می‌تواند یک محیط امنیتی از قبل شکننده را تشدید کند».

تصمیم سازمان ملل همچنین به لفاظی های ملی گرایانه آنلاین دامن زده است.

چندین کاربر مراکشی تصاویر تولید شده توسط هوش مصنوعی از خود در لباس نظامی را به اشتراک گذاشته اند و آمادگی خود را برای مبارزه برای حاکمیت مراکش بر صحرای غربی اعلام کرده اند.

در مراکش، صحرای غربی به طور گسترده به عنوان یک آرمان ملی در نظر گرفته می شود. احزاب سیاسی که اغلب بر سر مسائل دیگر اختلاف نظر دارند، در حمایت از ادعای حاکمیت کشور بر این سرزمین متحد هستند.

ناصر بوریطه، وزیر امور خارجه، گفته است که پایان ماموریت به معنای پایان آتش‌بس نیست و رباط «با رعایت امنیت و حاکمیت خود» به آن متعهد است.

هر گونه از سرگیری درگیری ها می تواند به الجزایر منجر شود، زیرا تنش ها با مراکش همچنان بالاست.

بر اساس گزارش موسسه تحقیقات صلح بین المللی استکهلم (SIPRI)، هر دو کشور در سال گذشته به طور قابل توجهی هزینه های نظامی خود را افزایش دادند و SIPRI اختلاف آنها بر سر صحرای غربی را به عنوان محرک اصلی ذکر کرد.

مراکش از گردشگران می خواهد که از صحرای غربی بازدید کنند. برخی می گویند که کنترل آن را تشدید می کند

مراکش به مناسبت تصویب طرح صحرای غربی توسط سازمان ملل تعطیل رسمی اعلام کرد

برای اخبار بیشتر از قاره آفریقا به BBCAfrica.com، خارجی بروید.