چرا سلطان عمان در میانه بحران در تنگه هرمز راهی لندن شد؟

آخرین باری که سلطان عمان برای یک «سفر دولتی رسمی» به بریتانیا رفت، به سال ۱۹۸۲ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که سلطان قابوس با ملکه الیزابت دوم دیدار کرد.البته این بدان معنا نیست که از آن زمان تاکنون هیچ دیدار سلطنتی انجام نشده است. هیثم بن طارق در سال ۲۰۲۱ میلادی با ملکه الیزابت دوم و در سال ۲۰۲۵ میلادی با چارلز سوم، پادشاه بریتانیا، دیدار کرده بود. اما این سفر از این جهت متفاوت است که یک سفر رسمی با بالاترین سطح تشریفاتی (formal state visit) محسوب می‌شود.سلطان عمان نیز مانند دیگر مقام‌هایی که در سال‌های اخیر در قالب سفر رسمی دولتی به بریتانیا سفر کرده‌اند، به‌جای کاخ باکینگهام در قلعه وینزور مورد استقبال قرار گرفت؛ چرا که کاخ باکینگهام در حال بازسازی گسترده است.این شهر پیش‌تر نیز میزبان شماری از رهبران جهان، از جمله امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، بوده است.سفر سلطان عمان در شرایطی انجام می‌شود که مسقط و لندن به دنبال گسترش همکاری‌ها در حوزه‌هایی چون انرژی‌های تجدیدپذیر، تولید، فناوری و سرمایه‌گذاری هستند. این حوزه‌ها از پیش به‌عنوان زمینه‌هایی با ظرفیت همکاری بالا برای دو کشور شناسایی شده‌اند و با اهداف «چشم‌انداز عمان ۲۰۴۰» ارتباط نزدیکی دارند.«چشم‌انداز عمان ۲۰۴۰» برنامه بلندمدت این کشور برای کاهش وابستگی به نفت و گسترش صنایع تولیدی و خدماتی است و سرمایه‌گذاری و تخصص بریتانیا می‌تواند به پشتیبانی از این گذار کمک کند.بی‌طرفی در سایه جنگ ایرانالبته موضوع هرمز را نمی‌شود در این سفر نادیده گرفت. عمان تلاش کرده است در مناقشه میان ایالات متحده و ایران بی‌طرف بماند و برای میانجی‌گری و دستیابی به توافق صلح فعالیت کند. این در حالی است که ایران در طول جنگ، با پهپادها و موشک‌های خود، این کشور را هدف قرار داده است.دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، نیز در ماه اوت تهدید کرد عمان را بمباران خواهد کرد. این تهدید پس از آن مطرح شد که ایران اعلام کرد با کشور همسایه خود، بر سر مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز به توافق رسیده است.عمان در عین تلاش برای نوسازی اقتصاد، متنوع‌سازی درآمدها و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، می‌خواهد استقلال خود در سیاست خارجی را نیز حفظ کند. سلطان هیثم که در ژانویه ۲۰۲۰ جانشین سلطان قابوس شد، اصلاحات اقتصادی را با سیاست خارجی‌ همراه کرد و از پیوستن به بلوک‌های رقیب منطقه‌ای پرهیز می‌کند.تقویت همکاری با لندن می‌تواند به پیشبرد هر دو هدف کمک کند: عمان از سرمایه و تخصص بریتانیا بهره‌مند می‌شود و توان دفاعی خود را افزایش می‌دهد، بی‌آنکه روابط متوازن خود با قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را قربانی کند.سلطان هیثم در ژوئیه ۲۰۲۱ میلادی، در نخستین سفر رسمی دولتی خود به خارج از کشور پس از رسیدن به سلطنت، به عربستان سعودی رفت. او در مه ۲۰۲۳ نیز به ایران سفر کرد تا بر پایبندی مسقط به حفظ ارتباط با تهران، در کنار گسترش روابط با همسایگان خلیج‌فارس، تأکید کند.این رویکرد دیپلماتیک در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه پیدا کرد. سلطان عمان در ژوئن به فرانسه، در اوت به قطر و سپس در همان ماه به امارات عربی متحده سفر کرد و در اکتبر نیز راهی بریتانیا شد. محور این سفرها، علاوه بر همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری، مسائل منطقه‌ای، امنیت و ثبات بود.اما افزایش تنش‌های جاری بواسطه جنگ علیه ایران، محدودیت‌های این رویکرد را به آزمون گذاشته است؛ به‌ویژه در شرایطی که تهدیدهای امنیتی بیش از پیش با منافع تجاری و اقتصادی سلطنت عمان تلاقی پیدا می‌کنند.همچنین برخی گزارش‌ها حاکی است که عمان قرار بود میزبان دیدار عربستان و حوثی‌های یمن برای گفت‌وگو درباره تشدید درگیری‌ها باشد، اما به گفته مقام سعودی، حوثی‌ها این پیشنهاد را نپذیرفتند.امنیت دریایی و گسترش همکاری دفاعیعمان پیش‌تر تحت‌الحمایه بریتانیا بود و در سال ۱۹۵۱ استقلال یافت. موقعیت جغرافیایی عمان، این کشور را به بازیگری کلیدی در تلاش‌های بین‌المللی برای افزایش جریان انتقال نفت از آبراه تنگه هرمز تبدیل کرده است.بریتانیا از زمان استقلال عمان، همکاری نظامی نزدیکی با این کشور داشته است. افسران و درجه‌داران نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا همچنان در بخش‌های مختلف نیروی هوایی عمان فعالیت می‌کنند. پایگاه دریایی بریتانیا در دُقم، در ساحل دریای عرب عمان، نیز پشتیبانی از عملیات نظامی این کشور در منطقه خلیج فارس را بر عهده دارد.دو کشور در فوریه ۲۰۱۹ توافق‌نامه‌ای مشترک در زمینه دفاعی و در مه همان سال، توافق‌نامه‌ای جامع درباره دوستی و همکاری امضا کردند. این توافق‌ها چارچوبی برای هماهنگی نزدیک‌تر فراتر از روابط دیپلماتیک سنتی فراهم کرده‌اند.همکاری‌های دوجانبه دو کشور شامل رزمایش‌های نظامی و تلاش برای توسعه توانمندی‌های دفاعی نیز می‌شود. بنابراین، این مشارکت بُعدی عملی دارد و هماهنگی سیاسی را با همکاری نظامی پیوند می‌دهد؛ آن هم در منطقه‌ای که امنیت دریایی اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.در چنین شرایطی، سفر سلطان هیثم به بریتانیا فرصتی برای هماهنگ کردن مواضع دو کشور درباره امنیت خلیج فارس و امنیت دریایی، در عین باز نگه داشتن کانال‌های دیپلماتیک، فراهم می‌کند.تقویت همکاری‌های دفاعی با لندن لزوما به معنای چرخش عمان به‌سوی تقابل نیست. این اقدام ممکن است در عوض، نشان‌دهنده تلاش این کشور برای گسترش دامنه گزینه‌های در دسترس باشد؛ آن هم در شرایطی که بحران‌های منطقه‌ای بیش از پیش به یکدیگر پیوند خورده‌اند و مهار جداگانه آن‌ها دشوارتر شده است.چالش اصلی سلطان هیثم این است که از احتیاط سنتی به‌سوی تعامل گسترده‌تر با جامعه بین‌المللی حرکت کند، بی‌آنکه مزیتی را که مسقط از ایفای نقش کانال ارتباطی میان طرف‌های متخاصم به دست آورده است، از دست بدهد.با این حال، روابط دفاعی مستحکم‌تر با بریتانیا می‌تواند به تقویت امنیت عمان کمک کند.به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندیدبرنامه استقبال از سلطان عمان شامل شلیک توپ‌های تشریفاتی سلطنتی، گشت‌وگذار با کالسکه در شهر وینزور و مراسم استقبال گارد افتخار نظامی بود. شامگاه سه‌شنبه نیز ضیافتی رسمی و باشکوه در کاخ برگزار می‌شود.سلطان عمان روز چهارشنبه با اندی برنام، نخست‌وزیر بریتانیا، دیدار و گفت‌وگو می‌کند و در لندن برای فعالان و مدیران ارشد کسب‌وکار سخنرانی خواهد داشت. او روز پنجشنبه بریتانیا را ترک می‌کند.سلطان هیثم شامگاه چهارشنبه در ضیافتی در منطقه سیتی لندن شرکت می‌کند و روز پنجشنبه به پارک المپیک ملکه الیزابت در شرق لندن می‌رود تا با روند تبدیل محل سابق برگزاری بازی‌های المپیک به یک قطب اقتصادی آشنا شود.دفتر نخست‌وزیری بریتانیا اعلام کرد که سلطان عمان روز دوشنبه در گفت‌وگو با آقای برنام، او را در جریان تازه‌ترین تحولات تنگه هرمز قرار داده است.این دو مقام همچنین درباره مذاکرات صلحی که در پاکستان برگزار شد، گفت‌وگو کردند و از هر دو طرف خواستند بدون تشدید بیشتر تنش‌ها، راه‌حلی برای پایان دادن به مناقشه پیدا کنند.نخست وزیر بریتانیا پیش‌تر اعلام کرده بود که طرح مشکوک هدف قرار دادن پایگاه هوایی «فرفورد» در خاک کشورش «به‌احتمال بسیار زیاد» از داخل ایران هماهنگ شده و تقریبا با قطعیت توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدایت شده است.ایران قبل‌تر هرگونه دخالت در حادثه‌ پایگاه هوایی فرفورد نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا که توسط ایالات متحده در جنگ با ایران استفاده شده است، را تکذیب کرده است.