چرا مراکز داده به اهداف نظامی تبدیل شده اند؟

مرکز داده آسیب دیده در دانشگاه صنعتی شریف در تهران در 7 آوریل 2026، یک روز پس از آن که در جریان عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل مورد حمله قرار گرفت. —مرتضی نیکوبازل—نور فتو/گتی ایماژ

هنگامی که ایالات متحده و اسرائیل در اوایل سال جاری حملاتی را علیه ایران آغاز کردند، تهران با حمله به زیرساخت های انرژی در سراسر خلیج فارس پاسخ داد. نتیجه شوک شدیدی به بازارهای جهانی انرژی بود که تا امروز ادامه دارد. در آن زمان، حملات آن به نوع دیگری از زیرساخت‌ها: مراکز داده، کمتر منتشر شد.

از آن زمان حملات مشابهی در روسیه و اوکراین رخ داده است، جایی که هر دو طرف حملاتی را به مراکز داده انجام می دهند.

کارشناسان می گویند این حملات نمایانگر یک جبهه جدید در جنگ است، که در آن امکاناتی که فناوری را در پشت بسیاری از صنایع حیاتی تقویت می کند، به اهداف نظامی تبدیل شده اند.

بیشتر بخوانید: چگونه جنگ ایران می تواند دسترسی جهانی به اینترنت را تهدید کند؟

رونق هوش مصنوعی منجر به افزایش تقاضا برای قدرت محاسباتی، ذخیره سازی داده ها و خدمات ابری شده است و مراکز داده ای را که آنها را به بخش مهمی از زیرساخت های مدرن ارائه می کنند تبدیل کرده است. انبوهی از ساخت مرکز داده در حال حاضر در ایالات متحده در حال انجام است و شرکت های فناوری صدها میلیارد دلار در سال سرمایه گذاری می کنند تا تقاضای هوش مصنوعی را برآورده کنند. شرکت های مخابراتی، بانک ها، بیمارستان ها و تامین کنندگان انرژی همه به آنها متکی هستند.

کرک کامرون، مدیر مؤسسه محاسبات پیشرفته در ویرجینیا تک، به تایم می‌گوید: «مراکز داده اکنون در مسیر حیاتی برای زیرساخت‌های دیجیتال مدرن هستند. از دست دادن مراکز داده کلیدی می تواند اقتصادها را فرو بپاشد، حمل و نقل عمومی و خصوصی را با از دست دادن GPS مختل کند و خدمات ضروری دولت برای سلامت، اعزام اضطراری و شبکه های برق را تحت تاثیر قرار دهد.

استفاده نظامی از هوش مصنوعی برای هدف‌گیری و پردازش اطلاعات، مراکز داده را برای مبارزه با یک جنگ حیاتی کرده است. اوکراین از هوش مصنوعی برای مجموعه ای از عملکردهای میدان نبرد مانند هدف گیری هواپیماهای بدون سرنشین، برنامه ریزی نبرد و تجزیه و تحلیل موشکی حملات موشکی روسیه استفاده می کند. شرکت های فناوری ایالات متحده مانند Palantir اکنون با ارتش اوکراین برای توسعه تسلیحات جدید مجهز به هوش مصنوعی همکاری نزدیکی دارند و از توانایی آزمایش فوری فناوری خود در میدان نبرد استفاده می کنند. ارتش ایالات متحده همچنین از سیستم Maven Palantir برای کمک به شناسایی اهداف برای حملات استفاده می کند.

کامرون می گوید: «مراکز داده ها مزیت های رقابتی در جنگ هستند. از بین بردن توانایی‌ها به معنای فلج کردن بالقوه عملیات رزمی برای دشمن است. این نیز نوعی جنگ اقتصادی است و می‌تواند منجر به چالش‌های رقابتی بلندمدت برای هدف شود.»

مراکز داده کجا مورد حمله قرار گرفته اند؟

اولین موج حملات به مراکز داده در ماه مارس سال جاری توسط ایران انجام شد، زمانی که ایران به دو تأسیسات آمازون در امارات متحده عربی (امارات متحده عربی) حمله کرد و دیگری در بحرین در اثر حمله پهپاد نزدیک آسیب دید.

این امکانات از آن زمان عمدتا آفلاین بوده اند. آمازون در 15 سپتامبر گفت که "نتوانسته است دسترسی به منابع و داده های میزبانی شده در این دو منطقه را بازگرداند."

حملات روسیه به مراکز داده اوکراین در اواخر سپتامبر، پخش تلویزیونی و دسترسی به اینترنت را مختل کرد. وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که مراکز داده را مورد حمله قرار داده است زیرا این مراکز داده‌های اطلاعاتی نیروهای مسلح اوکراین را پردازش و ارسال می‌کنند.

واکنش اوکراین در 8 اکتبر آغاز شد و از آن زمان حملات پهپادی به سه مرکز داده متعلق به غول فناوری Yandex، که اغلب نسخه روسیه گوگل نامیده می شود، انجام داده است. مدوزا گزارش داد که اولین سایت در ساسوو دو ابررایانه از سه ابررایانه‌ای که Yandex برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی خود استفاده می‌کند را در خود جای داده است و این قطعی باعث اختلال در چندین شرکت متکی به خدمات ابری Yandex از جمله راه‌آهن روسیه، مگافون، تی‌بانک و چندین رسانه شد.

پس از اولین حمله، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از این اقدام تلافی جویانه دفاع کرد: "ما همیشه یکسان پاسخ می‌دهیم. همه شما می‌دانید که آنها به مراکز داده ما ضربه می‌زنند و ضربه می‌زنند؛ ما به آنها پاسخ دادیم."

شرکت های فناوری چگونه واکنش نشان داده اند؟

سیل حملات در سال گذشته باعث شده است که شرکت های فناوری درباره نحوه و مکان ساخت مراکز داده تجدید نظر کنند.

بنا بر گزارش ها، امارات متحده عربی در حال تجدید نظر در طرح های پروژه مرکز داده 5 گیگاواتی هوش مصنوعی پس از حملات ایران است. طرح اولیه یک پردیس به مساحت 10 مایل مربع در ابوظبی را پیش بینی می کرد که با مشارکت شرکت های فناوری آمریکایی مانند اوراکل، انویدیا و سیسکو ساخته می شد. به گفته مقاماتی که با رویترز صحبت کردند، اکنون مراکز داده احتمالا در سراسر امارات پخش خواهند شد.

امیلی هاردینگ، مدیر برنامه اطلاعات، امنیت ملی و فناوری در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، معتقد است که مراکز داده به خط مقدم جدیدی در جنگ تبدیل شده‌اند و ممکن است نیاز به استراتژی‌های جدید باشد.

"اگر روسیه هستید و به مرکز داده مایکروسافت حمله می کنید، آیا این حمله به اوکراین است؟ آیا این حمله به مایکروسافت است؟ آیا این حمله به یک شرکت آمریکایی و در نتیجه به ایالات متحده است؟" او می پرسد.

ایالات متحده تا حد زیادی از سیاستی پیروی کرده است که حملات به شرکت‌های آمریکایی به منزله حمله به ایالات متحده نیست، اما هاردینگ می‌گوید که دولت ممکن است نیاز به تصمیم گیری در مورد رویکرد جدیدی داشته باشد که «نه تنها برای محافظت از جان و سلامت، بلکه همچنین داده‌ها، بازدارندگی ایجاد کند».

و در حالی که ممکن است تهدید برای مراکز داده در ایالات متحده در مقایسه با خلیج فارس و اوکراین یا روسیه نسبتا کم باشد، شرکت‌های فناوری همچنین باید در هنگام ساخت و ساز بیشتر در مورد امنیت تأسیسات خود فکر کنند، در حالی که تلاش می‌کنند با تقاضای گسترده همگام شوند.

هاردینگ می‌گوید: «تأثیر ضربه‌ای این است که شرکت‌های صاحب مراکز داده متوجه می‌شوند که نمی‌توانند از آن‌ها محافظت کنند، و این نوع به طور کلی مدل ابری را زیر سؤال می‌برد». "آنها باید تنظیمات بزرگی انجام دهند. شما می توانید زمانی را در آینده ببینید که آمازون شروع به از دست دادن تجارت به مایکروسافت می کند زیرا مایکروسافت کار بهتری برای پنهان کردن مراکز داده آنها انجام می دهد."