چرا «چین بعلاوه یک» کمتر از آنچه آسیای جنوب شرقی انتظار داشت سود می‌دهد؟

"چین به علاوه یک" یک استراتژی برنده برای آسیای جنوب شرقی بوده است. پیشنهاد ساده بود: جذب تولیدکنندگان جهانی که به دلیل افزایش هزینه ها و تنش های ژئوپلیتیکی از چین دور می شوند و رشد قوی تر، دستمزدهای بالاتر و مشاغل بیشتری را برای اقتصادهای محلی به دست آورید.

با این حال، علیرغم کسب میلیاردها دلار سرمایه گذاری در کارخانه های جدید، این منطقه از مزایای کمتری نسبت به آنچه رهبران آن انتظار داشتند، بهره می برد.

منگ چون لیو، مدیر موسسه تحقیقات اقتصادی چونگ هوآ (CIER)، یک اندیشکده مستقر در تایوان، می‌گوید: «چین به علاوه یک سود خالص برای آسیای جنوب شرقی، اما مشروط و نابرابر بوده است. کارخانه‌ها، صادرات و مشاغل را به منطقه آورد، اما نه طراحی، اجزای اصلی و دانش فرآیندی که بیشترین ارزش را به خود اختصاص می‌دهند.»

ویتنام، اقتصاد ستارگان آسیای جنوب شرقی، عمدتا بر مونتاژ نهایی قبل از صادرات به بازارهای توسعه یافته تمرکز می کند، نه تولید قطعات میانی. بدتر از آن، شرکت هایی مانند Target - که از اکوسیستم کارخانه ای توسعه نیافته آسیای جنوب شرقی ناامید شده اند - در حال انتقال زنجیره های تامین به چین هستند.

و اکنون آسیای جنوب شرقی با چالش بزرگ تری مواجه است: از آنجایی که شرکت های چینی به طور فزاینده ای آسیای جنوب شرقی را به عنوان منطقه ای از مصرف کنندگان می بینند، نه کارگران، سیل صادرات ارزان می تواند به کاهش دستاوردهای تولیدی منطقه منجر شود.

غازهای پرنده در حال بازگشت به خانه

مدل "غازهای پرنده" که توسط اقتصاددان ژاپنی کانام آکاماتسو در دهه 1930 تدوین شد، نشان می دهد که تولید به طور خودکار از کشورهای پیشرفته اقتصادی به کشورهای کمتر پیشرفته جریان می یابد. با گذشت زمان، این کشورهای پیرو نیز برای تولید بسیار گران می‌شوند و بنابراین کارخانه‌ها به کشورهای دورتر از مرز تغییر می‌کنند.

با این حال، به گفته لیو، این مدل دیگر قابل اجرا نیست. او می‌گوید: «الگوی قدیمی «غازهای پرنده» که در آن چین تولیدات پایین‌تر را به همسایگان خود واگذار کرد، در حال شکسته شدن است: چین اکنون به جای واگذاری تولید به آن، قصد دارد زنجیره تامین کامل را در داخل خود نگه دارد و در آسیا بفروشد.

یک عامل کلیدی که آسیای جنوب شرقی را عقب نگه می‌دارد، توانایی‌های تولیدی آن است. ویتنام در مونتاژ الکترونیک، تایلند در خودرو و مالزی در بسته بندی تراشه تخصص دارد.

با این حال، بدون اکوسیستم‌های محلی کاملا بالغ، کارخانه‌های آسیای جنوب شرقی نهاده‌هایی را از چین تامین می‌کنند تا تولید را ادامه دهند. اپل، حتی در حالی که مونتاژ نهایی را به ویتنام و هند منتقل می کند، همچنان به تامین کنندگان چینی برای باتری ها، اپتیک ها و محفظه ها متکی است.

کریستوفر تانگ، کارشناس مدیریت زنجیره تامین از دانشکده مدیریت اندرسون UCLA، توضیح می‌دهد: «در حالی که مشاغل در آسیای جنوب شرقی ایجاد می‌شوند، نقش‌های مونتاژی تا حد زیادی کم مهارت هستند. "این امر باعث ایجاد فوری صنایع با ارزش بالا می شود."

در مقابل، چین دهه‌ها را صرف ساختن یک اکوسیستم تولیدی بسیار کارآمد کرده است که پردازش مواد خام، تولید قطعات، لجستیک پیشرفته و پشتیبانی مهندسی را فراهم می‌کند.

تانگ می‌گوید: «مرکزهای تولید جایگزین تلاش می‌کنند تا «اکوسیستم کارخانه‌ای» عظیم و عمودی یکپارچه شنژن را تکرار کنند.

چه کسی از چین به اضافه یک برنده است

تعداد انگشت شماری از کشورها بیشتر دستاوردهای تغییر "چین به علاوه یک" را به دست آورده اند.

ویتنام به وضوح بزرگترین ذینفع است. تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2025 8.0 درصد رشد کرد که از 7.1 درصد در سال 2024 شتاب گرفت. صادرات به ایالات متحده با جهش 28.1 درصدی به 153.2 میلیارد دلار در سال گذشته از 119.6 میلیارد دلار در سال 2024 رسید. با این حال واردات از چین تقریبا 318 میلیارد دلار افزایش یافت.

مالزی نیز در حال حک کردن جایگاه خود در فضای نیمه هادی است. به گفته تحلیلگران HSBC، سرمایه گذاری در مرکز داده در حال حاضر نزدیک به 18 درصد از تولید ناخالص داخلی کشور است که بالاترین سهم در سطح جهان است. شرکت طراحی تراشه بومی SkyeChip نیز در ماه مه از عرضه اولیه اولیه سهام در بورس بورس مالزی با 300 درصد افزایش در اولین بازار اصلی خود بهره مند شد.

با این حال، سیاستمداران منطقه ای به محدودیت های جایگاه آسیای جنوب شرقی در زنجیره تامین جهانی هوش مصنوعی اشاره می کنند. داتوک سری محمد حسن، وزیر امور خارجه مالزی، طی بیانیه 27 سپتامبر خود در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: "جنوب جهانی نمی تواند به سادگی به مقصدی برای مراکز داده تبدیل شود، در حالی که تصمیمات در مورد هوش مصنوعی در جاهای دیگر گرفته می شود."

برخی از کشورهای آسیای جنوب شرقی سعی می کنند از نقاط قوت خود برای تصاحب بیشتر زنجیره ارزش استفاده کنند. اندونزی صادرات سنگ نیکل را به منظور تشویق کارخانه های ذوب به انتقال عملیات پالایشی به این کشور ممنوع کرد. این کشور اکنون در حال تلاش برای جذب بیشتر زنجیره ارزش خودروهای برقی، از جمله تولید خودرو و باتری است.

گوه پوی گوان، دانشیار دانشگاه ملی سنگاپور (NUS) می‌گوید سنگاپور همچنین از نقش خود به عنوان یک مرکز منطقه‌ای برای هماهنگی زنجیره تامین و سرمایه‌گذاری در منطقه سود می‌برد.

کاهش قیمت توسط ایالات متحده

آسیای جنوب شرقی نیز در ادغام سیاست تجاری ایالات متحده قرار دارد که محرک بزرگ تغییر "چین به علاوه یک" است. از آنجایی که واشنگتن تعرفه های بیشتری بر کالاهای چینی وضع کرد، زنجیره های تامین به آسیای جنوب شرقی منتقل شدند تا از عوارض پایین تر واردات استفاده کنند.

با این حال واشنگتن به طور فزاینده ای این رویه را مورد بررسی قرار می دهد. در اوایل سال جاری، کاخ سفید گزارشی را منتشر کرد که در آن 40 کشور، از جمله چندین کشور در جنوب شرقی آسیا، به دست داشتن در "کلاهبرداری حمل و نقل" یا انتقال کالاهای ساخت چین به مکان های دیگر برای فرار از تعرفه های ایالات متحده، متهم شدند.

کارشناسان می‌گویند تا زمانی که کشورهای آسیای جنوب شرقی اطمینان حاصل کنند که جریان‌های تجاری تا حد امکان شفاف هستند، همچنان امکان بقای آسیای جنوب شرقی در دنیای چندقطبی فزاینده وجود دارد.

تانگ می‌گوید: «ملت‌های آسیای جنوب شرقی ممکن است مجبور شوند پارک‌های صنعتی خود را به صراحت تقسیم کنند: ایجاد یک زنجیره تأمین یکپارچه عمودی مطابق با استانداردهای غربی، و یک زنجیره جداگانه همسو با شبکه‌های چینی در خدمت جنوب جهانی».

اختلاف تعرفه بین چین و آسیای جنوب شرقی نیز کاهش یافته است. پس از اینکه دولت ترامپ در ماه جولای تعرفه های بخش 301 را گسترش داد، کالاهای سنگاپور، تایلند، ویتنام و فیلیپین اکنون مشمول نرخ مالیات بالاتر 12.5 درصدی هستند در حالی که کامبوج، اندونزی و مالزی با 10 درصد عوارض مواجه هستند.

در مقایسه، چین با نرخ متوسط ​​تعرفه 21 درصدی روبرو است و پس از سفر اخیر شی به ایالات متحده، هر دو کشور اکنون به دنبال کاهش 30 میلیارد دلاری تعرفه بر روی مجموعه ای از کالاهای غیر حساس از جمله مبلمان و اسباب بازی هستند.

لیو خاطرنشان می کند: «زمانی که شکاف تعرفه ای ایالات متحده بین چین و ویتنام برای رایانه های نوت بوک کاهش یافت، چندین برند بزرگ رایانه شخصی تولید خود را از ویتنام و تایلند به چین منتقل کردند.

صادرکنندگان تبدیل به مصرف کننده شدند

اما تهدید بلندمدت برای آسیای جنوب شرقی ممکن است این باشد که از آخرین مرحله در زنجیره تامین چینی به بازاری برای کالاهای چینی تبدیل شود.

صادرات نقطه روشنی برای اقتصاد چین بوده است که در غیر این صورت با کاهش مصرف و رکود چند ساله بازار ملک دست و پنجه نرم می کند. در ماه اوت، صادرات 25 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد کرد، در حالی که فروش خرده فروشی تنها 0.4 درصد افزایش یافت.

بر اساس آمار رسمی، تجارت چین و آسه آن برای اولین بار در سال 2025 از مرز یک تریلیون دلار گذشت. با این حال، برای برخی از تولیدکنندگان آسیای جنوب شرقی، هجوم کالاها از چین خسارت‌های زیادی را به همراه داشته است.

لی جونز، استاد سیاست بین‌الملل در دانشگاه کوئین مری لندن (QMUL)، هشدار می‌دهد: «در درازمدت، این ممکن است منجر به تسریع صنعتی‌زدایی زودرس در جنوب شرقی آسیا شود که پیامدهای جدی برای رشد اقتصادی و ثبات اجتماعی به همراه دارد.

به عنوان مثال، تایلند شاهد کاهش رشد تولید ناخالص داخلی ملی به 2 درصد بوده است که بخشی از آن به دلیل فشار خودروهای الکتریکی و کالاهای مصرفی چین است. Supasyn Itthiphatwong، اقتصاددان در Krungsri Research، در یک گزارش تحقیقاتی نوشت: «تعرفه‌های ایالات متحده و تعرفه‌های تلافی جویانه چین باعث هجوم کالاهای چینی به بازار تایلند شده و رقابت برای تولیدکنندگان تایلندی در بازار داخلی، به ویژه در صنایع حساس به رقابت قیمت، تشدید می‌شود.

سپس چیزی است که چین به کشورهای آسیای جنوب شرقی ارائه می دهد که حتی عقب تر هستند: کامبوج، لائوس، و جدیدترین عضو آسه آن، تیمور-لست.

در این موارد، خطر این نیست که تولیدکنندگان محلی از رقابت خارج شوند، بلکه خطر این است که هرگز فرصتی برای پرواز پیدا نکنند.

این داستان در ابتدا در سایت Fortune.com منتشر شد