چگونه امنیت عراق پس از خروج نیروهای آمریکایی تغییر می کند؟

نیروهای ایالات متحده پایگاه های باقی مانده خود در عراق را با پایان یافتن مهلت ائتلاف جهانی برای شکست داعش (داعش) ترک کردند و فصل جدیدی را در امنیت عراق باز کرد.

بغداد این مناسبت را با چهار "روز حاکمیت" جشن می گیرد، تعطیلی ملی از 30 سپتامبر تا 3 اکتبر که بر نماد عمیق خروج ایالات متحده تاکید می کند.

با این حال، این عقب نشینی سؤالاتی را در مورد آنچه در آینده خواهد آمد ایجاد می کند.

ضرب‌الاجل روز چهارشنبه به روند خروج مرحله‌ای دو ساله نیروهای آمریکایی از عراق پایان داد.

بیانیه مشترک عراق و آمریکا که در سپتامبر 2024 منتشر شد، اعلام کرد که ائتلاف جهانی برای شکست داعش در دو مرحله از بین خواهد رفت.

اولین مورد پایان عملیات جنگی در داخل عراق حداکثر تا پایان سپتامبر 2025 خواهد بود.

بر اساس مکانیزمی که کمیسیون عالی نظامی آمریکا و عراق تعیین کرده است، مرحله دوم برای حمایت از عملیات علیه داعش در سوریه تا سپتامبر 2026 ادامه خواهد داشت.

در ژانویه، عراق اعلام کرد که مستشاران ائتلاف عقب نشینی خود را از مناطق فدرال کامل کرده اند، اما حمایت لجستیکی برای عملیات در سوریه از طریق پایگاهی در اربیل، شهر اصلی در منطقه نیمه خودمختار کردستان عراق ادامه خواهد یافت.

عقب نشینی ایالات متحده در روز چهارشنبه به عملیات 12 ساله واشنگتن برای حمایت از نیروهای عراقی در مبارزه با داعش و شکست آن که در سال 2014 آغاز شده بود، پایان می دهد.

نیروهای آمریکایی در شمال عراق متشکل از 2500 پرسنل نظامی در سال های اخیر و همچنین در سوریه متمرکز شده اند.

پس از حمله به عراق در سال 2003، 170000 نیروی آمریکایی در اوج اشغالگری آمریکا در سال 2007 در این کشور حضور داشتند.

این نیروهای آمریکایی در سال 2011 در زمان پرزیدنت باراک اوباما از عراق خارج شدند. یک گروه بعدی در سال 2014 پس از ظهور داعش به عراق دعوت شدند که عمدتا به نیروهای عراقی پشتیبانی و آموزش هوایی می دادند.

تنها سربازان آمریکایی عراق را ترک نمی کنند. تجهیزات نظامی، از جمله سامانه‌های مهم دفاع هوایی نیز در حال خارج شدن هستند.

پدافند هوایی آمریکا در اربیل نقش مهمی در رهگیری موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایرانی در طول جنگ کنونی داشته است.

سیروان بارزانی فرمانده نظامی کرد به خبرگزاری رویترز گفت که عراق ممکن است سه قابلیت دیگر را نیز از دست بدهد: اطلاعات آمریکا، پشتیبانی لجستیکی و پهپاد.

این نگرانی در منطقه نیمه خودمختار کردستان عراق که توسط دولت اقلیم کردستان (KRG) اداره می شود، شدیدتر است.

وزارت امور پیشمرگه اقلیم کردستان - که بر نیروهای مسلح کرد نظارت دارد و نقش مهمی در مبارزه با داعش دارد - اعلام کرد که از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در 28 فوریه، منطقه تحت بیش از 1000 حمله پهپاد و موشک بالستیک قرار گرفته است.

مسرور بارزانی نخست وزیر اقلیم کردستان روز یکشنبه گفت: خروج از اقلیم کردستان بدون ارائه هیچ گونه سیستم دفاعی مایه نگرانی است.

دفتر بارزانی در ماه گذشته هدف حمله پهپادی قرار گرفت که مقامات ادعا می کنند این حمله از خاک ایران انجام شده است.

بغداد می گوید که بسیاری از وظایف امنیتی پیش از موعد مقرر به نیروهای عراقی واگذار شده بود.

سپهبد خالد التمیمی، فرمانده نیروی هوایی عراق روز دوشنبه به اخبار دولتی گفت که هیچ نیروی ائتلافی از آغاز سال 2026 هیچ وظیفه ای در داخل عراق انجام نداده است.

او گفت که هواپیماهای بدون سرنشین عراقی جایگزین هواپیماهای ائتلاف برای شناسایی شده اند و نیروی هوایی روزانه بررسی های هوایی کشور را انجام می دهد.

وی از عملیات مستقل عراق و نگهداری از ناوگان جنگنده های F-16 خود حمایت کرد و گفت که آنها ماموریت های خود را به مدت 10 روز بدون کمک خارجی انجام داده اند.

با این حال، پشتیبانی پدافند هوایی حساس ترین موضوع باقی مانده است.

در اواسط سپتامبر، صباح النعمان، سخنگوی ارتش عراق اعلام کرد که این کشور به خرید سامانه های دفاع هوایی از کره جنوبی، ترکیه و ایالات متحده نزدیک شده است.

او به آسوشیتدپرس گفت که آنها تحت برنامه‌های نظامی به‌دقت مطالعه شده مستقر می‌شوند تا "برای تضمین حفاظت کامل از حریم هوایی عراق، از جمله منطقه کردستان".

حسن براری، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه اردن، به الجزیره گفت که بعید است که دولت عراق در حال حاضر بتواند از حریم هوایی خود در برابر موشک‌ها و پهپادها محافظت کند.

داعش سایه نیرویی است که یک دهه پیش در آن حضور داشت، زمانی که نزدیک به یک سوم عراق را در اختیار داشت.

در آخرین گزارش دبیرکل سازمان ملل آمده است که پس از فشارهای مداوم نیروهای عراقی، این گروه در حال حاضر با تنها چند صد جنگجو در "ضعیف ترین" خود قرار دارد.

شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، "موفقیت یک کارزار 12 ساله" علیه گروه مسلح و "انتقال از ماموریت ائتلاف زمان جنگ به یک تلاش امنیتی به رهبری عراق" را ستود.

او افزود که نیروهای عراقی تلاش ها برای حفظ امنیت عراق و "سرکوب" داعش را رهبری خواهند کرد.

هسته های داعش به طور کامل از عراق ناپدید نشده اند. مقامات امنیتی و ارتش عراق روز چهارشنبه به رویترز گفتند که این گروه حملاتی را همزمان با خروج ایالات متحده برنامه ریزی کرده است و نشان می دهد که همچنان می تواند از شکاف های امنیتی سوء استفاده کند.

سرهنگ خالد البیاتی، یک مقام ارشد امنیتی عراق، به این خبرگزاری گفت که داعش «به دنبال ارسال این پیام است که این گروه هنوز قدرتمند است و قادر به انجام حملات خونین است».

برخی از گروه‌های مسلح غیردولتی عراق، به‌ویژه شبه‌نظامیان مرتبط با ایران، خروج آمریکا را یک پیروزی می‌دانند.

ابومجتبی الیاسیری، یکی از فرماندهان مقاومت اسلامی در عراق، گروهی از شبه‌نظامیان وابسته به ایران، به رویترز گفت که این عقب‌نشینی «یک پیروزی تاریخی برای گروه‌های مقاومت اسلامی عراق و عراقی‌های شریف و یک شکست کوبنده برای پروژه آمریکا» بود.

با این حال، عقب نشینی لزوما به این معنا نیست که این گروه ها سلاح های خود را زمین خواهند گذاشت.

بغداد در ابتدا اعلام کرده بود که عقب نشینی ائتلاف در 30 سپتامبر مهلتی برای تمام گروه های مسلح در عراق برای تسلیم سلاح های خود خواهد بود. بسیاری از گروه های مسلح این ضرب الاجل را که بغداد اکنون به ژوئن 2027 عقب انداخته است، رد کردند.

خروج از پایگاه ها به معنای عقب نشینی آمریکا از امور امنیتی عراق نیست.

بیانیه مشترک آمریکا و عراق در سال 2024 که روند خروج را آغاز کرد، انتقال به روابط امنیتی دوجانبه را پیش بینی کرد.

در گفتگوی همکاری امنیتی در جولای 2024، دو کشور بر روی مرحله جدیدی از جمله افسران رابط، آموزش و برنامه های همکاری امنیتی توافق کردند.

آنها همچنین در مورد تقویت نیروهای عراقی از طریق کمک های نظامی، فروش تسلیحات و تامین مالی گفتگو کردند. آنها بر اهمیت حفظ تجهیزات آمریکایی مورد استفاده توسط نیروهای عراقی و تقویت آموزش و آموزش نظامی تأکید کردند.

پس از اینکه عراق روز دوشنبه کنترل مقر ایالات متحده در فرودگاه بغداد را به دست گرفت، سپهبد سعد معان به رسانه های محلی گفت که این تحویل به معنای پایان همکاری امنیتی با شرکای بین المللی نیست، بلکه ایجاد رابطه ای است که بر اساس احترام متقابل و حفظ استقلال تصمیم گیری عراق است.

از این نظر، 30 سپتامبر آغاز مرحله جدیدی در روابط امنیتی بغداد و واشنگتن است تا پایان آن.

سؤال دیگر این نیست که چه تعداد چکمه های ایالات متحده در عراق حضور دارند، بلکه این است که چگونه نهادهای عراقی می توانند بار امنیتی کشور را به دوش بکشند، و روابط ایالات متحده و عراق به کجا می رسد.