چگونه حوثی‌های یمن محدودیت‌های قدرت ایران و آمریکا را آزمایش می‌کنند

شورشیان حوثی یمن تحت حمایت ایران ممکن است یکی از کوچک‌ترین نیروها در خاورمیانه باشند، اما هر روز که می‌گذرد مشکل بزرگ‌تری برای دشمنانشان - و احتمالا حتی اربابانشان - ایجاد می‌کنند.

این جنبش غیردولتی از یکی از فقیرترین کشورهای جهان توانسته است سرزمین های استراتژیک را از نیروهای دولتی یمن در اطراف تنگه باب المندب تصرف کند و زرادخانه ای را جمع آوری کند که می تواند تأسیسات نفتی عربستان، شهرهای بزرگ و حتی فرودگاه بین المللی ریاض را هدف قرار دهد.

اکنون ایران که تحت تحریم‌های آمریکا شکست می‌خورد و درگیر رویارویی با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا بر سر تنگه هرمز است، پیشنهاد داده است که صلح بین عربستان سعودی و شورشیان یمنی را که به قدرت‌گیری آن کمک کرده، میانجی‌گری کند.

اما حوثی ها ممکن است افسار ارباب خود را از دست داده باشند.

این گروه شورشی که رسما با نام انصارالله شناخته می شود، به یک جنبش قدرتمند نظامی و سیاسی با اهداف خاص خود تبدیل شده است. کارشناسان منطقه ای به نیوزویک در مورد اینکه آیا تهران نفوذی برای مهار ذی نفع جاه طلب خود دارد یا خیر ابراز تردید کردند.

برای عربستان سعودی و ایالات متحده هیچ یک از این دو چشم انداز خبر خوبی نیستند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه پیشنهادی گستاخانه ارائه کرد: تهران می‌تواند میانجی‌گری مذاکرات آتش‌بس بین ریاض و حوثی‌های یمن باشد، جنبشی که ایران خود سال‌ها صرف تسلیح، آموزش و حمایت از آن کرده است.

این پیشنهاد به دنبال مجموعه ای ویرانگر از حملات موشکی و پهپادی حوثی ها به عربستان سعودی، از جمله حمله به فرودگاه بین المللی ریاض که 13 کشته و صدها زخمی برجای گذاشت. ریاض هیچ پاسخ علنی به پیشنهاد عراقچی ارائه نکرد و حوثی ها برای از سرگیری حملات خود وقت تلف نکردند و روز سه شنبه به مقر شرکت ملی نفت عربستان سعودی آرامکو حمله کردند.

اما حتی اگر سعودی ها به دنبال تعامل با تهران بودند، هیچ قولی وجود ندارد که نیروهای شورشی یمن تهاجم خود را متوقف کنند.

بیش از یک دهه جنگ علیه نیروهای دولتی تحت حمایت عربستان، حملات هوایی ائتلاف و بمباران آمریکا، انگلیس و اسرائیل نتوانسته حوثی ها را در هم بشکند. در عوض، جنبش دامنه قلمروی خود را گسترش داده، سلاح‌های پیچیده‌تر را توسعه داده و شبکه‌های سیاسی و اقتصادی خود را ایجاد کرده است.

این کشور همچنین در تلاش است تا از اتکای تسلیحاتی خود به ایران رهایی یابد.

تحقیقات اخیر توسط Conflict Armament Research ادعا کرد که حوثی‌ها قطعات چینی را برای ساخت محلی یک موشک بالستیک تهیه کرده‌اند، پس از آن‌که آنتروپیک ماه گذشته فاش کرد که یک سلول توسعه تسلیحاتی در شمال یمن تحت کنترل حوثی‌ها از مدل کلاود هوش مصنوعی خود برای توسعه نرم‌افزار هدایت موشکی و عیب‌یابی یک آزمایش موشکی ناموفق استفاده کرده است.

آندریاس کریگ، کارشناس امنیت خاورمیانه در کینگز کالج لندن، به نیوزویک گفت: «حوثی ها یک شبه نظامی ایرانی کنترل از راه دور نیستند. آنها به یک سازمان حکومتی و نظامی قدرتمند تبدیل شده اند.»

کریگ گفت: «تهران فناوری نظامی، تخصص، پشتیبانی سیاسی و هماهنگی استراتژیک مهمی را ارائه می‌کند، اما این به معنای کنترل عملیاتی بر هر تصمیم حوثی‌ها نیست.

پیمان صالحی، تحلیلگر سیاسی مقیم تهران، می گوید: «انصارالله با استقلال قابل توجهی از جمله در مقایسه با سایر جنبش های مقاومت عمل می کند. برای اهداف یمن می جنگد نه صرفا حمایت از ایران.

وی افزود: "خواسته آن پایان دادن به آنچه که به عنوان یازده سال محدودیت های هوایی و دریایی اعمال شده توسط عربستان سعودی توصیف می کند، پایان می یابد. اگر این شرایط تغییر نکند، تهران نمی تواند به سادگی آتش بس را بر اساس تقاضا ارائه کند."

چند هفته گذشته برای سعودی ها سخت بوده است.

موشک‌های حوثی نه تنها جاه‌طلبی‌های اقتصادی پادشاهی را به خطر انداخته، غیرنظامیان را کشته و شکاف‌های جدی در پدافند هوایی آن را آشکار کرده است، بلکه ریاض به سرعت محدودیت‌های متحدان قدیمی و جدید را کشف کرده است.

هنگامی که نیروهای حوثی ماه گذشته پیشروی خود را به سمت باب المندب آغاز کردند، ولیعهد محمد بن سلمان شخصا از ترامپ خواست تا حملات تلافی جویانه را انجام دهد. رئیس جمهور ایالات متحده نپذیرفت و فقط کمک های اطلاعاتی و هدف گیری را ارائه کرد.

شرکای امنیتی جدید ریاض نیز به سختی وارد جنگ می شوند. ترکیه و پاکستان در 7 اوت قرارداد دفاع مشترک سه جانبه مکه را با عربستان سعودی امضا کردند و قول دادند که حمله به یک عضو را حمله به همه تلقی کنند. آنکارا از آن زمان تا کنون تجهیزات دفاعی، اطلاعاتی و پشتیبانی فنی ارائه کرده است، اما هنوز مایل به انجام حملات نبوده است. طبق گزارش ها، هواپیماهای پاکستانی بر فراز مناطق تحت کنترل حوثی ها پرواز کرده اند، اما اسلام آباد هیچ گونه دخالت مستقیم در درگیری را تایید نکرده است.

تنها اسرائیل داوطلب شده است تا به عربستان سعودی در راه اندازی عملیات نظامی علیه حوثی ها کمک کند. قرصی که تا کنون برای ولیعهد بن سلمان تلخ تر از آن بوده است.

کاخ سفید مشکلات خاص خودش را دارد. تهدیدات حوثی ها به کشتیرانی از طریق باب المندب و حملات به زیرساخت های انرژی خلیج فارس، بی ثباتی در بازارهای جهانی انرژی و تجارت ناشی از بن بست آن با تهران بر سر تنگه هرمز را تشدید می کند.

تشدید تنش بزرگ حوثی‌ها می‌تواند ترامپ را مجبور کند که به فکر باز کردن جبهه نظامی دوم علیه قضاوت بهتر باشد. اما آتش بس با میانجیگری ایران به سختی ترجیح داده می شود.

کریگ گفت: «اگر ایران بتواند به تأمین آتش‌بس معتبر بین حوثی‌ها و ریاض کمک کند، می‌تواند تصویر منطقه‌ای خود را از منبع ناامنی به یک مشارکت‌کننده ضروری در مدیریت این ناامنی تبدیل کند».

این امر استدلال تهران را تقویت می‌کند که امنیت خلیج فارس نمی‌تواند حول محور حذف دائم ایران سازماندهی شود. همچنین می‌تواند تلاش‌های آمریکا و اسرائیل برای حفظ موضع منطقه‌ای واحد علیه تهران را پیچیده کند، به‌ویژه اگر عربستان سعودی به این نتیجه برسد که تعامل منافع امنیتی بیشتری نسبت به تداوم رویارویی به همراه دارد.»

بورچو اوزچلیک، محقق ارشد امنیت خاورمیانه در موسسه رویال خدمات متحد، به نیوزویک گفت که ایران هنوز نفوذ قابل توجهی برای ارائه دارد.

تهران کلید روشن/خاموش حوثی‌ها را ندارد، اما قدرت کافی برای تأثیرگذاری بر تصمیم حوثی‌ها برای کاهش تنش و اصلاح رفتار هدف‌گیری خود، به‌ویژه علیه عربستان سعودی دارد.»

روز چهارشنبه، محمد البخیتی، مقام حوثی‌ها گفت که جنبش از مذاکرات میانجی‌گری با عربستان سعودی استقبال می‌کند، اما حوثی‌ها چیزی بیش از پایان دادن به درگیری‌ها می‌خواهند.

کریگ گفت: «آنها به دنبال پرداخت حقوق بخش عمومی، دسترسی به درآمدهای بندر و واردات تجاری، به رسمیت شناختن اقتدار سیاسی، تضمین های امنیتی و نقش معنادار در حل و فصل سیاسی نهایی یمن هستند.

"بسیار مهم، آنها می خواهند قابلیت های نظامی قابل توجهی را حفظ کنند. ایران می تواند توافق را تسهیل کند، اما نمی تواند به سادگی حوثی ها را به عنوان بخشی از یک معامله دیپلماتیک تحویل دهد."

این امر ریاض را با یک انتخاب پرهزینه روبرو می کند.

اوزچلیک به نیوزویک گفت: «ریاض به فوریت به یک دور از رمپ نیاز دارد، اما آتش‌بس با میانجیگری ایران هزینه‌های قابل‌توجهی خواهد داشت. این می‌تواند این تصور را تقویت کند که امنیت عربستان در نهایت به تمایل تهران برای مهار حوثی‌ها بستگی دارد، نه به توانایی‌های بازدارندگی ریاض یا مشارکت‌های امنیتی سنتی و جدید آن.»

واشنگتن نیز با یک محاسبات ناراحت کننده مواجه است. توافق مورد حمایت تهران تهدید زیرساخت های عربستان سعودی و کشتیرانی دریای سرخ را کاهش می دهد، اما ادعای ایران مبنی بر اینکه ایران یک میانجی امنیت منطقه ای ضروری است که باید در مدیریت هرمز دخیل باشد، تایید می کند. بدون توافق، حوثی‌ها ابزار تهدید هر دو را حفظ می‌کنند و فشار بر ترامپ برای مداخله در یک رویارویی نظامی پرهزینه را افزایش می‌دهند.

به نحوی، این گروه از شورشیان از کوه‌های یمن به یک فشارسنج تبدیل شده است که با آن می‌توان سه قدرت بسیار بزرگ‌تر را اندازه‌گیری کرد: توانایی ایران برای کنترل جنبشی که به ایجاد آن کمک کرد، ظرفیت عربستان سعودی برای شکست یا بازدارندگی آن، و تمایل آمریکا برای پیشبرد مداخله فاجعه‌بار خود در منطقه یک قدم جلوتر.